II SA/Lu 196/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Witold Falczyński, Sędziowie Sędzia WSA Marta Laskowska-Pietrzak (sprawozdawca),, Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski, Protokolant Starszy asystent sędziego Anna Ostrowska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 17 maja 2016 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie zwrotu świadczeń nienależnie pobranych uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Wójta Gminy z dnia [...] r., nr [...] Decyzją z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania A. K. od decyzji Wójta Gminy S. z dnia [...] października 2015 r., znak: [...] 1/ zobowiązującej A. K. do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego za okres od [...] września 2014 r. do dnia [...] lutego 2015 w wysokości [...] złotych z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zawodowej; 2/ ustalającej, że kwota ustawowych odsetek naliczana od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia pielęgnacyjnego do dnia wydania decyzji wynosi zgodnie z odsetkami na dzień [...] października 2015 r. kwotę [...]zł i należy ją zwrócić wraz z należnością główną na konto Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 kpa 1/ uchyliło pkt 2 rozstrzygnięcia zaskarżonej decyzji i w tym zakresie orzekło, że kwotę nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego należy zwrócić wraz z ustawowymi odsetkami na rachunek GOPS w [...], w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji; 2/ w pozostałej części (pkt 1 rozstrzygnięcia) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy przedstawił następujący stan sprawy. Decyzją z dnia [...] października 2015 r. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...], działający z upoważnienia Wójta Gminy S. zobowiązał A. K. do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego za okres od [...] września 2014 r. do [...] lutego 2015r. w kwocie [...]zł wraz z odsetkami na wskazany rachunek bankowy. Organ I instancji stwierdził, iż decyzją z dnia [...] kwietnia 2015 r. znak: [...]. uchylono świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad dzieckiem legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności od dnia [...] września 2014 r. Po rozpatrzeniu odwołania A. K. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Wójta Gminy S., a tym samym decyzja Wójta [...] Nr [...] z dnia [...] lipca 2013 r. stała się ostateczna. W konsekwencji organ I instancji wskazał, że związku z powyższym świadczenie pielęgnacyjne pobrane od dnia [...] września 2014 r. do [...] lutego 2015 r. należy zwrócić wraz z ustawowymi odsetkami. A. K. złożyła odwołanie od powyższej decyzji, wskazując, iż decyzja jest wadliwa, powinna zostać uchylona, a żądanie zwrotu kwoty [...]zł wraz z odsetkami jest krzywdzące dla jej rodziny. Wyjaśniła, iż sprawowała i nadal sprawuje opiekę nad synem [...], a w czasie nieobecności, dzieckiem zajmowała się jej matka. Nie jest w stanie zwrócić żądanej kwoty, gdyż utrzymuje się ze świadczeń rodzinnych, pielęgnacyjnych, alimentów oraz renty socjalnej, a ponosi wydatki na mieszkanie oraz naukę syna w prywatnej szkole. Rozpatrując powyższe odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że zgodnie z art. 30 ust 1. ustawy z dnia [...] listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2015r. poz. 114, z późn. zm.) osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne, w myśl z art. 30 ust. 2 powyższej uważa się, między innymi, świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Jak stanowi przepis art. 30 ust. 8 ustawy kwoty świadczeń rodzinnych, o których mowa w ust. 2, podlegają zwrotowi łącznie z ustawowymi odsetkami na rachunek bankowy wskazany przez organ właściwy. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty. Organ odwoławczy wyjaśnił ponadto, iż zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 1 powyższej ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Organ odwoławczy wskazał, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż decyzją z dnia [...] lipca 2013 r. znak: PS- SR.4042.963.4.2013 przyznano A. K. - na wniosek złożony w dniu [...] lipca 2013 r. - świadczenia pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką sprawowaną nad niepełnosprawnym synem N. G., w wysokości [...] zł miesięcznie, na okres od [...] lipca 2013 r. do [...] lipca 2018 r. Decyzją z dnia [...] maja 2014 r. znak: [...] podwyższono kwotę przysługującego świadczenia do [...] zł od [...] maja 2014 r. do [...] grudnia 2014 r., [...] zł od dnia [...] stycznia 2015 r. do [...] grudnia 2015 r. i [...] zł od dnia [...] stycznia 2016 r. Zaskarżoną decyzją organ zobowiązał skarżącą do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego za okres od [...] września 2014 r. do [...] lutego 2015 r. w wysokości [...] zł wraz z odsetkami, wskazując, że wcześniej, decyzją z dnia [...] kwietnia 2015 r. znak: [...]. Wójt Gminy S. uchylił decyzję PS-SR.4042.963.4.2013 z dnia [...] lipca 2013 r. w sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na dziecko N. G. z powodu zaprzestania przez skarżącą sprawowania opieki nad synem. Decyzja powyższa została utrzymana w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 201 r. znak: [...]. Ponadto decyzją z dnia [...] sierpnia 2015 r. znak: PS- SR.4042.922.2.2012 Wójt Gminy S. uznał świadczenie pielęgnacyjne wypłacone A. K. od [...] września 2014 r. do [...] lutego 2015 r. za świadczenie nienależnie pobrane. Doręczenie tej decyzji nastąpiło w trybie przepisów art. 44 kpa. Decyzja stała się ostateczna. W trakcie wypłaty świadczeń organ I instancji otrzymał pisemną informację o tym, iż A. K. nie sprawuje opieki nad synem i od sierpnia 2014 r. przebywa w W., gdzie pracuje i studiuje. Okoliczność niesprawowania, co najmniej od dnia [...] września 2014 r., opieki na dzieckiem, stanowiącą przesłankę ustania prawa do pobierania świadczenia, potwierdziło postępowanie zakończone decyzją z dnia [...] kwietnia 2015 r. znak: [...] uchylającą prawo do świadczenia, zweryfikowane w postępowaniu odwoławczym decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2015 r. znak: [...]. Zdaniem organu odwoławczego akta tych postępowań bezsprzecznie wskazują, iż A. K. w okresie pobierania świadczenia pielęgnacyjnego, co najmniej od [...] września 2014 r. do uchylenia decyzji przyznającej świadczenie, nie sprawowała opieki nad niepełnosprawnym N. G., przebywała w W. z drugim synem, który uczęszcza tam do szkoły, a faktyczną opiekę nad niepełnosprawnym dzieckiem sprawowała jego babka W. S.. Organ odwoławczy stwierdził ponadto, że skarżąca udzieliła, potwierdzonego notarialnie, pełnomocnictwa W. S. do opieki nad dziećmi, a w toku rozprawy przeprowadzonej w dniu [...] czerwca 2015 r. przed Kolegium potwierdziła, że opiekę nad N. G. sprawowała jej matka. Z akt sprawy wynika, iż od dnia [...] września 2014 r. do dnia [...] lutego 2015 r., czyli w okresie, w którym wymieniona nie miała prawa do świadczeń, w związku z niesprawowaniem opieki, wypłacono jej świadczenia pielęgnacyjne w łącznej kwocie [...]zł. Samorządowe Kolegium Odwoławcze podkreśliło, że skarżąca została w sposób prawidłowy i wystarczający pouczona o warunkach uprawniających do świadczenia pielęgnacyjnego i o okolicznościach, które powodują ustanie tego prawa. Odpowiednie informacje w tym zakresie zawarte zostały w pouczeniu, stanowiącym część wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego oraz w decyzji przyznającej świadczenie. A. K. potwierdziła własnoręcznym podpisem, iż zapoznała się z pouczeniem i warunkami uprawniającymi do świadczenia pielęgnacyjnego. W treści pouczenia wskazano jednoznacznie, iż świadczenie pielęgnacyjne przysługuje określonym osobom, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia w celu sprawowania opieki. Informacja o warunku sprawowania opieki, jako warunku przysługiwania świadczenia pielęgnacyjnego zawarta została także w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] lipca 2013 r. znak: [...] oraz w sentencji i uzasadnieniu decyzji z dnia [...] maja 2014 r. znak: [...]. W rozstrzygnięciu stwierdzono, że świadczenie pielęgnacyjne przyznane jest "w związku z opieką nad dzieckiem N. G.". Ponadto skarżąca wypełniając druk wniosku, w części dotyczącej wskazania danych osoby niepełnosprawnej, uzupełniła dane pod oświadczeniem o treści: "Wnoszę o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieka nad:" W treści wniosku oraz decyzjach pouczona została o konieczności niezwłocznego powiadomienia podmiotu realizującego świadczenia rodzinne o zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń pielęgnacyjnych oraz o skutkach niepoinformowania, to jest powstaniu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych oraz konieczności ich zwrotu. Informacje i pouczenia odpowiadały obowiązującym przepisom, odnosiły się do przyznanego skarżącej świadczenia i zawierały zwroty zrozumiałe dla skarżącej. Pouczenia i informacje zawarte we wniosku i decyzjach pozwalały skarżącej na ocenę własnej sytuacji, w kontekście uprawnień do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego. Organ odwoławczy wyjaśnił, że świadczenia rodzinne, w szczególności świadczenie pielęgnacyjne, wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania, są świadczeniami nienależnie pobranymi, a osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. W sprawie ustalono, iż A. K. pobierała w okresie od [...] września 2014 r. do [...] lutego 2015 r. świadczenia pielęgnacyjne w sytuacji, gdy nie miała do nich prawa, ponieważ zaprzestała sprawowania opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem N. G.. Świadczenia wypłacone są świadczeniami nienależnie pobranymi, gdyż wymieniona pouczona została o braku prawa do ich pobierania. Wypłacone w tym okresie świadczenia pielęgnacyjne w kwocie [...]zł podlegają zwrotowi łącznie z ustawowymi odsetkami naliczanymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty do dnia spłaty. Kolegium zwróciło uwagę, iż w zaskarżonej decyzji organ I instancji nie określił terminu zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, wskazując zarazem kwotę odsetek liczoną po dniu wydania decyzji. W ocenie organu odwoławczego ustalenie terminu zwrotu jest koniecznym elementem rozstrzygnięcia, bowiem termin konkretyzuje obowiązek strony oraz umożliwia wszczęcie postępowania egzekucyjnego, w przypadku, gdy strona nie wywiązuje się z nałożonego obowiązku. W związku z powyższym Kolegium, podzielając zarazem ocenę sprawy co do meritum, uchyliło pkt 2 zaskarżonej decyzji i orzekło określając terminu zwrotu. Skargę na powyższą decyzją wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie A. K.. W uzasadnieniu skargi wskazała, że decyzja jest dla niej krzywdząca, a czasowa nieobecność skarżącej w domu polegała na wyjazdach na uczelnię celem udziału w zjazdach oraz załatwieniu bieżących spraw, nieprzerwanie zaś sprawowała i sprawuje opiekę na synem [...]. Obecnie z synami mieszka w W.. Nie jest w stanie zwrócić pieniędzy, których żąda organ administracji. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia [...] sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga zasługuje na uwzględnienie choć z innych przyczyn niż te, które wskazała skarżąca. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 30 ust. 1 ustawy z dnia [...] listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1456 z późn. zm.). Zgodnie z tym przepisem osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Decyzja o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia, wydawana na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy może być podjęta dopiero po wydaniu ostatecznej decyzji o uznaniu świadczenia za nienależne bowiem stanowi jej bezpośrednią konsekwencję i ma charakter związany. W ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie przedwczesne jest uznanie, że zostały spełnione przesłanki do zastosowania przez organy administracji powyższego przepisu i nakazania skarżącej zwrotu wypłaconego jej w okresie od dnia [...] września 20014 r. do dnia [...] lutego 2015 r. świadczenia pielęgnacyjnego w kwocie [...]zł. Samorządowe Kolegium Odwoławczego błędnie uznało, że możliwe jest wydanie decyzji o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia ponieważ wcześniej, decyzją z dnia [...] kwietnia 2015 r. Wójt Gminy S. uchylił decyzję z dnia [...] lipca 2013 r. w sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na dziecko N. G. z powodu zaprzestania przez skarżącą sprawowania opieki nad synem (decyzja została utrzymana w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2015 r. znak: [...]). Podkreślić należy, że decyzja z dnia [...] kwietnia 2015 r. jest decyzją ex nunc i wywodzi skutki na przyszłość tj. wskazuje na brak podstawy do wypłacania świadczenia pielęgnacyjnego. W aktach sprawy natomiast znajdują się dwie decyzje wydane przez Wójta Gminy S. w dniu [...] sierpnia 2015 r.: 1/ decyzja PS-SR.4042-3.963.2015 orzekająca o uchyleniu decyzji Wójta Gminy S., nr [...] z dnia [...] kwietnia 2014 r; oraz 2/ decyzja PS-SR.4042.922.2.2012 orzekająca o uznaniu za nienależnie pobrane świadczenie pielęgnacyjne przez A. K. w okresie od [...] września 2014 r. do dnia [...] lutego 2015 r. Druga ze wskazanych decyzji mogłaby spełniać przesłankę do wydania decyzji związanej, orzekającej o nakazaniu skarżącej zwrotu wypłaconego w okresie od dnia [...] września 20014 r. do dnia [...] lutego 2015 r. świadczenia pielęgnacyjnego w kwocie [...]zł, jednakże na obecnym etapie postępowania Sąd nie może zweryfikować prawidłowości doręczenia skarżącej decyzji PS-SR.4042.922.2.2012 orzekającej o uznaniu za nienależnie pobrane świadczenie pielęgnacyjne. W aktach sprawy znajduje się jedynie poświadczona za zgodność z oryginałem kserokopia 1 i 2 strony zwrotnego poświadczenia korespondencji skierowanej do skarżącej (k.46 akt administracyjnych), gdzie wskazano w ramce na 1 stronie, że wysłane zostały do skarżącej w jednej kopercie dwie decyzje o nr [...] oraz nr [...]. Korespondencja została nadana w urzędzie pocztowym Z. 1 w dniu [...] sierpnia 2015 r. Zwrócić należy uwagę, że różni się nieznacznie nr decyzji mającej istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Decyzja orzekająca o uznaniu za nienależnie pobrane świadczenie pielęgnacyjne ma nr [...], natomiast na kopercie wskazano nr [...]. Wyjaśnić należy również, że przesyłka była dwukrotnie awizowana, pozostawiona w aktach ze skutkiem doręczenia na podstawie art. 44 kpa. Jak wcześniej wskazano w aktach sprawy znajduje się jedynie poświadczona za zgodność z oryginałem kserokopia 1 i 2 strony zwrotnego poświadczenia korespondencji, nie ma natomiast koperty zawierającej opisaną powyżej przesyłkę, która winna znajdować się we właściwych aktach administracyjnych. W postępowaniu dotyczącym zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego, Sąd nie jest uprawniony do badania pod względem merytorycznym decyzji orzekającej o uznaniu za nienależnie pobrane świadczenie pielęgnacyjne, jednakże bada czy jest ona ostateczna. Skoro zgodnie z art. 133 § ppsa Sąd orzeka na podstawie akt sprawy, to tym samym badając legalność zaskarżonej decyzji sąd ocenia jej zgodność z prawem materialnym i procesowym w aspekcie całości zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym materiału dowodowego, zaś w okolicznościach niniejszej sprawy nie jest możliwe stwierdzenie czy decyzja z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...] jest ostateczna. Ponownie rozpoznając sprawę organ ustali jakie decyzje zawierała korespondencja skierowana do skarżącej nadana w urzędzie pocztowym Z. 1 w dniu [...] sierpnia 2015 r., a oryginał koperty wraz przesyłką dołączy do akt administracyjnych niniejszej sprawy. W zależności od wyników badania i ustalenia czy decyzja orzekająca o uznaniu za nienależnie pobrane świadczenie pielęgnacyjne jest ostateczna wyda stosowne rozstrzygnięcie. Mając na względzie powyższe Sąd, na podstawie art. 135 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ppsa orzekł jak w sentencji