II SA/Lu 199/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Witold Falczyński, Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec, Sędzia NSA Krystyna Sidor (sprawozdawca), Protokolant Referent stażysta Marzena Gawron, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 5 czerwca 2008 r. sprawy ze skargi Z. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie specjalistycznych usług opiekuńczych I. oddala skargę; II. przyznaje [...] A. S. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie ) kwotę 292,80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy) zł tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym 52,80 (pięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy) zł należnego podatku od towarów i usług Decyzją z dnia [...] wydaną na podstawie art. 138 § 2 kpa oraz art. 50 ust. 2, 4 i 5 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz.593 ze zm.) Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpoznaniu odwołania Z. W. uchyliło decyzję Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] o odmowie przyznania mu specjalistycznych usług opiekuńczych i przekazało sprawę organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Organ I instancji wskazał, że wprawdzie Z. W. posiada orzeczenie o niepełnosprawności, to jednak ze względu na brak współdziałania z organem przed wydaniem decyzji, a w szczególności ze względu na brak zgody na przeprowadzenie z nim wywiadu środowiskowego, niemożliwe było ustalenie potrzebnej pomocy i należało na podstawie art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej odmówić przyznania specjalistycznych usług opiekuńczych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie podzieliło stanowiska organu I instancji. Kolegium ustaliło, że wniosek o przyznanie pomocy społecznej został złożony w dniu 2 października 2007 r. W dniach 16 i 19 października 2007r. pracownik socjalny usiłował bezskutecznie przeprowadzić wywiad środowiskowy w miejscu zamieszkania Z.W., jednak go nie zastał. Pismem z dnia 26 października 2007r. organ wezwał Z. W. do stawienia się w Ośrodku w terminie 5 dni od wezwania w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, a pismem z dnia 5 listopada ustalono nowy termin załatwienia sprawy do dnia 26 listopada 2007r.; w dniu 11 listopada 2007r. zwrócono korespondencję z adnotacją, że Z. W. odmówił jej przyjęcia. W dniu [...] organ I instancji wydał decyzję odmawiającą przyznania specjalistycznych usług opiekuńczych, wskazując, że Z. W. przed wydaniem decyzji w miesiącach październiku i listopadzie prawie dwudziestokrotnie składał w Urzędzie Gminy pisma związane z przyznaniem pomocy społecznej, a mimo to nie pojawił się bezpośrednio w Ośrodku celem ustalenia terminu wywiadu środowiskowego. Przed wydaniem decyzji organ I instancji posłużył się wywiadem przeprowadzonym z T. W. w dniach 8 i 31 października 2007r. Kolegium rozpoznając odwołanie stwierdziło, że z uwagi na fakultatywny charakter przepisu art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej organ I instancji, pomimo iż nie udało mu się przeprowadzić wywiadu środowiskowego, nie musiał wydawać decyzji odmownej, lecz mógł wykorzystać inne sposoby ustalenia sytuacji rodzinnej wnioskodawcy oraz jego potrzeb społecznych. Organ powinien mianowicie podjąć próbę uzyskania informacji od rodziny zamieszkującej w tym samym mieszkaniu, albo w najbliższym otoczeniu. Powinien także zwrócić się do wnioskodawcy o skonkretyzowanie oczekiwań dotyczących ewentualnej pomocy, a także o przedstawienie zaświadczenia lekarskiego co do konieczności i zakresu ewentualnej pomocy; organ powinien też rozważyć zwrócenie się z własnej inicjatywy o wskazania lekarskie w zakresie przedmiotowego wniosku. Skargę do sądu administracyjnego, uzupełnioną następnie pismami z dnia 20 kwietnia i 11 maja 2008r. wniósł Z. W., domagając się uchylenia decyzji organów obu instancji. W ocenie skarżącego zarówno rozstrzygnięcie organu I instancji o odmowie przyznania skarżącemu specjalistycznych usług opiekuńczych, jak i decyzja organu odwoławczego, w tym zalecenia zawarte w jej uzasadnieniu są stronnicze, nastawione na pokrzywdzenie skarżącego. Zdaniem skarżącego, Kolegium mogło samodzielnie wydać merytoryczne rozstrzygniecie, nie przedłużając postępowania, zamiast przekazywać sprawę organowi I instancji. Skarżący zakwestionował zawarte w uzasadnieniu zalecenie ustalenia stanu faktycznego w oparciu o informacje zebrane "w najbliższym otoczeniu". Podniósł, że takie informacje będą stronnicze, ponieważ sąsiedzi są wrogo do niego nastawieni. W jego przekonaniu do przyznania mu wnioskowanej pomocy wystarcza orzeczenie lekarskie poświadczające jego niepełnosprawność, które organy znają od wielu lat, natomiast gdy chodzi o ustalenie zakresu potrzeb to wystarczyłoby pisemne oświadczenie skarżącego, bez konieczności bezpośredniego z nim kontaktu. Skarżący obszernie wskazał swoje rozgoryczenie co do wydawanych w jego sprawach orzeczeń zarówno przez organy administracji publicznej, jako i sądy administracyjne. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r.- Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz.1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę zaskarżonej decyzji w zakresie jej zgodności z prawem. Zaskarżona decyzja prawa nie narusza. Samorządowe Kolegium Odwoławcze prawidłowo oparło rozstrzygnięcie o art. 138 § 2 kpa, który stanowi, że organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji, gdy rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części. Organ I instancji wbrew przepisom art. 7, 77, 80 kpa nie podjął wszelkich możliwych czynności zmierzających do ustalenia aktualnej sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącego. Rozstrzygnięcie niniejszej sprawy wymaga przeprowadzenia ponownego postępowania wyjaśniającego w znacznej części, poprzez przeprowadzenie aktualizującego wywiadu środowiskowego i ustalenia sytuacji życiowej Z. W., do czego w świetle powołanego przepisu organ odwoławczy nie był uprawniony. Obowiązek przeprowadzenia takiego wywiadu wynika z art. 106 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2004r., Nr 64, poz.593 ze zm.). Wywiad jest szczególnym rodzajem dowodu w postępowaniu administracyjnym, którego przeprowadzenie jest obligatoryjne przed wydaniem decyzji o przyznaniu bądź odmowie przyznania świadczenia z pomocy społecznej. Na wywiad składa się szereg czynności, w tym czynności pracownika socjalnego zmierzające do ustalenia sytuacji bytowej wnioskodawcy, w szczególności przeprowadzenie rozmowy w miejscu zamieszkania lub pobytu osoby (rodziny), zebranie niezbędnej dokumentacji (§7 ust. 1 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 19 kwietnia 2005r. w sprawie wywiadu środowiskowego, Dz.U. Nr 77, poz.672), a także ocenę warunków zamieszkania. Czynności te powinny być opisane na urzędowym kwestionariuszu, stanowiącym formę protokołu. (por. wyrok z dnia 17 czerwca 1994r., sygn. akt I SA 336/94) Podkreślić należy, że nie ma formalnego wymogu, by wywiad był obligatoryjnie przeprowadzony z wnioskodawcą, choć jest to praktycznie użyteczne zwłaszcza, gdy chodzi o określenie potrzeb i oczekiwań co do rodzaju pomocy społecznej. Natomiast, jeśli nie byłoby to możliwe, należy – co słusznie stwierdziło Samorządowe Kolegium Odwoławcze - w celu ustalenia sytuacji bytowej wnioskodawcy, przeprowadzić wywiad z jego rodziną lub z innymi osobami z jego otoczenia, np. z sąsiadami. Poza tym niektóre informacje, jak np. dotychczas otrzymywane świadczenia na podstawie ostatniej decyzji, które należy umieścić w urzędowym kwestionariuszu wywiadu środowiskowego, organ może także wskazać z urzędu. Reguła ta będzie mieć w szczególności zastosowanie w tych przypadkach, gdy o przyznanie świadczenia ubiega się osoba, do której mają zastosowanie przepisy ustawy z dnia 19 sierpnia 1994r. o ochronie zdrowia psychicznego (Dz.U. Nr 111, poz.535 ze zm.) i nie można, ze względu na stan jej zdrowia uzyskać podczas wywiadu wymaganych informacji lub dokumentów; w takiej sytuacji pracownik socjalny powinien odnotować ten fakt w kwestionariuszu wywiadu (§ 5 rozporządzenia w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego), natomiast sytuację bytową i zdrowotną takiego wnioskodawcy organ powinien ustalić z udziałem jego rodziny lub innych osób, mogących dostarczyć niezbędne informacje. Organ pomocy społecznej, pomimo nieuczestniczenia w wywiadzie środowiskowym wnioskodawcy, ma więc możliwość podejmowania szeregu czynności dowodowych w celu ustalenia i oceny jego stanu zdrowia, potrzeb społecznych, a w konsekwencji zakresu niezbędnej pomocy. W związku z tym Samorządowe Kolegium Odwoławcze zasadnie uchyliło decyzję Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej i przekazując mu sprawę do ponownego rozpoznania nakazało przeprowadzić wyczerpująco postępowanie wyjaśniające. Dopiero wówczas, gdyby organ I instancji po wykorzystaniu wskazanych możliwości ustalenia sytuacji skarżącego uznał, że ustalenia te nie są wystarczające do przyznania świadczenia, ponieważ pozostają wątpliwości niemożliwe do rozstrzygnięcia bez współdziałania skarżącego, to mógłby zastosować art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Nie zasługują na uwzględnienie zarzuty skarżącego, iż nakazanie organowi I instancji przeprowadzenia wywiadu środowiskowego z sąsiadami czy innymi osobami doprowadzi do stronniczych i niekorzystnych dla skarżącego ustaleń. Skarżący jest bowiem stroną postępowania, ma prawo brać czynny udział w tym postępowaniu, może składać oświadczenia i własne wnioski dowodowe; może również ustosunkować się na piśmie do oświadczeń zawartych w formularzu wywiadu środowiskowego sporządzonym bez jego udziału. W ten sposób skarżący ma możliwość kontrolowania i kształtowania ustaleń organu pomocy społecznej. Ponadto - w ocenie Sądu - brak jest okoliczności wskazujących, by organy były negatywnie nastawione do skarżącego: od wielu lat skarżący i jego rodzina stale korzystają z pomocy udzielanej przez Ośrodek Pomocy Społecznej (w zakresie uzasadnionym możliwościami Ośrodka i potrzebami wnioskodawców). Mając powyższe na uwadze Sąd nie dopatrzył się sprzeczności zaskarżonej decyzji z obowiązującymi przepisami i stwierdził, że zarzuty skargi nie zasługują na uwzględnienie, dlatego na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270) orzekł, jak w sentencji.