II SA/Lu 2/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk Asesor sądowy Bartłomiej Pastucha (sprawozdawca) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 27 lutego 2025 r. sprawy ze skargi S. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 30 października 2024 r. znak: SKO.41/3556/OS/2024 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta Lublin z dnia 26 lipca 2024 r. nr MOPR.D-ŚS.460.101691.2.2024; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie na rzecz S. S. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 30 października 2024 r. znak: SKO.41/3556/OS/2014, po rozpatrzeniu odwołania S. S. (dalej także jako "skarżący’ lub "wnioskodawca") od decyzji Prezydenta Miasta Lublin z dnia 26 lipca 2024 r. nr MOPR.D-ŚS.460.101691.2.2024 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 572, dalej jako "k.p.a."), art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 323 ze zm., dalej jako "u.ś.r.") oraz art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1429 ze zm., dalej jako "u.ś.w.), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. Rozstrzygnięcie powyższe zostało wydane w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych: W dniu 18 lipca 2023 r. S. S. (dalej także jako "wnioskodawca" lub "skarżący") zwrócił się do Prezydenta Miasta Lublin z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matka M. S.. Do wniosku załączył m.in. orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności we W. z dnia 3 kwietnia 2002 r., którym zaliczono M. S. do znacznego stopnia niepełnosprawności ze wskazaniem, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 19 sierpnia 1998 r., a niepełnosprawność datuje się od 10 sierpnia 1998 r. Ponadto wnioskodawca przedstawił wypis z orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia 19 sierpnia 1998 r., uznającego M. S. za niezdolną do samodzielnej egzystencji od 10 sierpnia 1998 r. Decyzją z dnia 30 sierpnia 2023 r. Prezydent Miasta Lublin odmówił przyznania wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego. Organ stwierdził, że w sprawie nie został spełniony warunek z art. 17 ust. 1b u.ś.r., gdyż niepełnosprawność u matki skarżącego nie powstała w okresach wskazanych w tym przepisie. Ponadto wskazał, że wnioskodawca od ukończenia 65 roku życia do chwili obecnej pobiera zasiłek stały. Dodatkowo organ podniósł, że M. S. w okresie od 1 sierpnia 2023 r. do 20 sierpnia 2023 r. uczęszczała do Środowiskowego Domu Samopomocy "[...]" w L.. Stwierdził, że w realiach niniejszej sprawy nie można mówić o rezygnacji z zatrudnienia lub jego niepodejmowaniu ze względu na konieczność opieki nad osobą niepełnosprawną, bowiem skarżący od dłuższego czasu pozostaje bez pracy. Decyzją z dnia 2 października 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Kolegium, powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, którym zakwestionowano konstytucyjność normy z art. 17 ust. 1b u.ś.r., stwierdziło, że przepis ten powinien być pominięty przy ocenie spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Niezależnie od powyższego organ odwoławczy uznał odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego za zasadną, podzielając stanowisko co do niespełniania przez wnioskodawcę wynikającej z art. 17 ust. 1 u.ś.r. przesłanki konieczności rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawna matką. Kolegium powołało się w tym względzie na ustalenia przeprowadzonego w dniu 3 sierpnia 2023 r. wywiadu środowiskowego oraz przedstawiony przez wnioskodawcę harmonogram czynności opiekuńczych. Wskazał, że z harmonogramu tego nie wynika, by charakter czynności oraz rozmiar i zaangażowanie czasowe uniemożliwiało wnioskodawcy podjęcie zatrudnienia. Na skutek skargi wnioskodawcy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 25 stycznia 2024 r. sygn. akt II SA/Lu 1060/23, uchylił decyzję organu odwoławczego. Sąd stwierdził, że stanowisko Kolegium, iż zakres opieki, jaką sprawuje skarżący, nie jest na tyle szeroki i nie wymaga na tyle dużego zaangażowania czasowego, aby wykluczyć możliwość podjęcia przez niego pracy, nie znajduje jednoznacznego potwierdzenia w materiale dowodowym sprawy. Zwrócił uwagę, że niepełnosprawna część dnia przebywa poza domem – w Środowiskowym Domu Samopomocy "[...]" i ze względu na brak własnego samochodu jest do niego przywożona przez skarżącego komunikacją miejską, co zajmuje mu około godziny, zarówno rano jak i po południu. Ze sporządzonego na potrzeby sprawy wywiadu środowiskowego wynika, że niepełnosprawna wymaga pomocy przy ubieraniu się, czesaniu, higienie osobistej. Skarżący przygotowuje posiłki, podaje leki, pomaga w kąpieli, robi zakupy. Ponadto Sąd wskazał, że niepełnosprawna mieszka wraz z córką i synem (skarżącym). Z oświadczenia A. B. (córki M. S. i siostry skarżącego), która jest na emeryturze i opiekowała się matką przez 15 lat, wynika, że od lipca 2023 r., ze względu na jej stan zdrowia, opiekę nad matką przejął skarżący. W ocenie Sądu, pracownik socjalny przeprowadzający wywiad nie wyjaśnił jednak jakie faktycznie czynności dotyczą osoby niepełnosprawnej. Nie ustalono także jaki jest faktyczny stan zdrowia córki skarżącej i czy w rzeczywistości nie jest ona w stanie pomóc skarżącemu w opiece nad matką, w tym zawieść i odebrać matkę z Środowiskowego Domu Opieki. Zdaniem Sądu, jakkolwiek niepełnosprawna posiada decyzję kierującą do Środowiskowego Domu Opieki "[...]", to jednak dla pełnego wyjaśnienia sprawy organ powinien był wziąć pod uwagę cały materiał dowodowy zebrany w sprawie oraz wezwać skarżącego o przedłożenie wszelkich dowodów, w tym dokumentów potwierdzających stan zdrowia siostry, który - jak oświadczyła - uniemożliwia jej pomoc w opiece nad matką. Dopiero poczynienie ustaleń zgodnie ze wskazaniami Sądu pozwoli na dokonanie oceny, czy istotnie niepodejmowanie zatrudnienia przez skarżącego jest uwarunkowane koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką w zakresie w jakim on podaje. Sąd podkreślił, że możliwość współdziałania rodzeństwa wnioskodawcy w opiece nad niepełnosprawnym rodzicem jest postrzegana jako element stanu faktycznego mający wpływ na ustalenie istnienia związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem aktywności zawodowej wnioskującego, a potrzebą sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Niemniej jednak wymaga to od organu rzetelnych ustaleń i oceny czy zachodzą obiektywne przeszkody we współuczestniczeniu ze skarżącym w opiece nad matką, w szczególności w sytuacji wspólnego zamieszkiwania. Stąd konieczne jest przeprowadzenie postępowania dowodowego w niniejszej sprawie w tymże kierunku, a więc czy istnieją obiektywne przeszkody w pomocy w sprawowaniu przez siostrę skarżącego opieki nad matką, z uwzględnieniem jej niepełnosprawności i czynności, które w związku z tym należy przy niej wykonywać. Tak więc należy uwzględnić, czy siostra skarżącego jest w stanie pomóc mu w sprawowaniu opieki nad matką. Sąd wskazał zatem na konieczność rozważenia przez organ zasadności uzupełnienia materiału dowodowego sprawy, w postaci uzupełnienia wywiadu środowiskowego, przedłożenia przez skarżącego dokumentacji przedstawiającej stan zdrowia A. B., a także ustalenia czy M. S. w dalszym ciągu uczęszcza do Środowiskowego Domu Pomocy "[...]", bowiem jak wynika z protokołu czynności służbowych (k.25) wymieniona skierowana była na okres od dnia 1 listopada 2021 r. do dnia 31 października 2023 r. Wskazując na powyższe, Sąd stwierdził, że orzeczenie o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego przez Kolegium było przedwczesne, przez co w sprawie naruszono art. 17 ust. 1 u.ś.r. Decyzją z dnia 20 czerwca 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie uchyliło decyzję organu pierwszej instancji z dnia 30 sierpnia 2023 r. i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez ten organ. W uzasadnieniu Kolegium powieliło uwagi Sądu zawarte w wyroku z dnia 25 stycznia 2024 r. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Prezydent Miasta Lublin decyzją z dnia 26 lipca 2024 r. odmówił skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Organ pierwszej instancji ponownie powołał przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r., jako przeszkodę dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad M. S., wskazując, że niepełnosprawność w stopniu znacznym powstała u niej w 66. roku życia. Ponadto organ pierwszej instancji, po przeprowadzeniu w dniu 17 lipca 2024 r. kolejnego wywiadu środowiskowego, potrzymał stanowisko co do niewystąpienia w niniejszej sprawie przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r. Wskazał, że warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest istnienie bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy opieką nad osobą niepełnosprawną a niepodejmowaniem czy rezygnacją z pracy przez opiekuna. W ocenie organu pierwszej instancji, w niniejszej sprawie takiego związku nie było, bowiem z ustaleń dokonanych podczas przeprowadzonych w niniejszym postępowaniu wywiadów środowiskowych wynika, iż wnioskodawca nie jest aktywny zawodowo od ponad 20 lat. Dodatkowo organ pierwszej instancji uznał, że w niniejszej sprawie zachodzi negatywna przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określona w art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r., bowiem wnioskodawca od 65. roku życia aż do 31 sierpnia 2023 r. pobierał zasiłek stały. Nie zgadzając się z decyzją organu pierwszej instancji, skarżący wniósł od niej odwołanie, w którym zarzucił naruszenie zarówno przepisów postępowania (art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. oraz art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."), jak i przepisów prawa materialnego (art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 5 pkt 1 u.ś.r.). W oparciu o podniesione zarzuty domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji organu pierwszej instancji w całości i orzeczenia co do istotny sprawy poprzez przyznanie mu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z uwagi na podejmowanie ciągłej opieki nad matką M. S.. Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie wskazaną na wstępie decyzją ostateczną z dnia 30 października 2024 r. (obecnie zaskarżoną do Sądu) utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji z dnia 26 lipca 2024 r. Kolegium na wstępie odnotowało, że zgodnie z art. 63 ust. 1 u.ś.w., w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Następnie przytoczyło treść art. 17 ust. 1 i ust. 1b u.ś.r. w brzmieniu sprzed 1 stycznia 2024 r. Organ odwoławczy wskazał, że na podstawie przeprowadzonego w dniu 17 lipca 2024 r. wywiadu środowiskowego oraz złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia ustalono, iż mieszka on razem z matką M. S. oraz siostrą A. B., która jest osobą nieaktywną zawodowo. M. S. porusza się bez lasek i chodzika, ale wymaga prowadzenia przez dwie osoby. Poza tym wymaga pomocy przy ubieraniu się, kąpieli, zmianie pampersów. Samodzielnie spożywa posiłki. Nie występują u niej problemy z porozumiewaniem się, rozumie polecenia, komunikuje potrzeby. W okresie od 1 listopada 2021 r. do 31 października 2023 r. została skierowana na zajęcia do Środowiskowego Domu Pomocy "[...]" w L.. Pobyt w placówce przedłużony został na dalszy okres od dnia 1 listopada 2023 r. do 31 października 2025 r. W okresie od 10 lipca 2024 r. nie uczęszczała na zajęcia z powodu upałów. Wznowiła udział w zajęciach po 19 sierpnia 2024 r. Przedstawiając zakres czynności opiekuńczych wnioskodawca wyjaśnił, że budzi matkę o godzinie 6:00, a następnie pomaga jej dojść do toalety, pomaga w utrzymaniu higieny osobistej, przygotowuje i podaje posiłki, kontroluje ich spożycie (matka nie wymaga karmienia), podaje leki. Po śniadaniu zawozi matkę na zajęcia do Środowiskowego Domu Samopomocy przy ul. L. w L., gdzie M. S. przebywa w godzinach od 9:30 do 13:30. Spożywa tam posiłek dostarczany w formie cateringu, bez zupy. Po powrocie do domu około 15:30 w razie konieczności przebiera matkę, zmienia "pampersa" i po kąpieli podaje zupę. Około godz. 18:00 podaje leki i kolację, następnie prowadzi do toalety i szykuje do snu. Jak wynika z ustaleń wywiadu, A. B. towarzyszy bratu podczas odwożenia matki do Środowiskowego Domu Samopomocy, a w domu pomaga w przygotowaniu posiłków. W oświadczeniu z dnia 3 sierpnia 2023 r. siostra wnioskodawcy podała, że od lipca 2023 r. nie sprawuje stałej opieki nad matką z uwagi na problemy zdrowotne. Dodatkowo w dniu 17 lipca 2023 r. wyjaśniła, że z uwagi na problemy kostno-stawowe nadgarstka lewej ręki powinna przejść operację. Poza tym niepełnosprawna pozostaje jej prawa ręka w barku z powodu zerwania przyczepów ścięgien. Przeszła operację lewej stopy z powodu koślawości oraz musiała usunąć guzy podbrzusza, które uniemożliwiały podnoszenie mamy. Leczy się z powodu schorzeń nerki powodujących ataki bólu. Na poparcie ww. twierdzeń przedstawiła kartę informacyjną z Samodzielnego Publicznego Szpitala Klinicznego Nr [...] w L. Oddział Ortopedii i Traumatologii potwierdzającej pobyt w Oddziale w okresie od 9 lipca 2020 r. do 14 lipca 2020 r. z powodu zniekształcenia i koślawości palców, wynik badania nadgarstka wykonany w dniu 5 grudnia 2019 r., wynik badania stawu barkowego rezonansem magnetycznym z dnia 27 maja 2023 r. potwierdzającego naderwanie górnej części obrąbka stawowego w okolicy przyczepu ścięgna głowy długiej mięśnia, a także skierowanie do poradni urologicznej z dnia 29 listopada 2023 r. z powodu zaburzenia pracy nerki i moczowodu oraz do poradni chirurgii ogólnej z dnia 21 września 2023 r. z powodu nowotworu niezłośliwego tkanki łącznej i tkanek miękkich. Kolegium zauważyło, że dokumenty złożone na okoliczność stanu zdrowiu wskazują na problemy zdrowotne sprzed roku i poprzednich lat, natomiast nie złożona została żadna dokumentacja wskazująca na obecną sytuację zdrowotną. Organ odwoławczy ponownie wytknął organowi pierwszej instancji wadliwą wykładnię art. 17 ust. 1b u.ś.r., dokonaną z pominięciem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. Niezależnie od tego zgodził się z oceną, iż w ustalonym stanie faktycznym i prawnym wnioskodawca nie spełnia przesłanek umożliwiających przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium stwierdziło, że skarżący nie wykonuje przy matce czynności pielęgnacyjnych ściśle związanych z jej osobą, wymagających w ciągu dnia stałej obecności. Zdaniem organu odwoławczego, biorąc pod uwagę, że zarówno skarżący jak i jego siostra mieszkają razem z matką, przy czym A. B., która jest osobą bierną zawodowo, w miarę możliwości również wspiera matkę, zakres sprawowanej opieki nie jest na tyle szeroki i nie wymaga zaangażowania czasowego uniemożliwiającego podjęcie zatrudnienia. Sprawowana w tym przypadku opieka stanowi naturalną formę pomocy. Kolegium podkreśliło, że w czasie pobytu matki wnioskodawcy w Środowiskowym Domu Samopomocy wiele czynności w ramach opieki wykonywanych jest przez personel ośrodka, co ma bezpośredni wpływ na możliwość podjęcia przez skarżącego zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. S. S., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie na opisaną wyżej decyzję organu odwoławczego. W skardze zarzucono zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, tj.: a) art. 7 k.p.a. w zw. z art. 17 ust 1 u.ś.r. polegające na zaniechaniu wyjaśnienia wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności oraz wykraczającej poza reguły swobodnej oceny dowodów w zakresie rzeczywistego zakresu sprawowanej przez skarżącego opieki nad matką M. S., stanu zdrowia A. B. oraz tego, czy ta opieka uniemożliwia skarżącemu podjęcie pracy zarobkowej w szczególności w pominięciu tego, że: - matkę skarżącego może prowadzić w domu oraz na zewnątrz za rękę jedynie skarżący ze względu na to, że prawa ręka M. S. jest po skomplikowanym złamaniu i operacyjnym wszczepieniu pręta stabilizującego co wbrew twierdzeniu SKO może jedynie czynić S. S.; - catering w świetlicy nie jest całodniowym i pełnowartościowym wyżywieniem, a jedynie formą przekąski (kasza z dodatkami, której M. S. nie jada) pełnowartościowe posiłki przygotowuje natomiast skarżący, który dodatkowo musi być przy każdym posiłku i pilnować swojej matki ze względu na chorobę refluksową przełyku M. S., która podczas jedzenia często się zakrztusza; - A. B. nie towarzyszy skarżącemu w odwożeniu matki do świetlicy, jedynie dwukrotnie pokazała bratu trasę, aby go z nią zapoznać, pomóc z opanowaniem techniki wsiadania z matką do niskopodłogowych autobusów, poznać przyciski dla osób niepełnosprawnych, które informują kierowcę, że taka osoba ma zamiar wsiąść do autobusu bowiem skarżący nie miał doświadczenia w tym zakresie; - stan zdrowia siostry skarżącego - A. B., która jest chora, porusza się o lasce i jest w trakcie leczenia - uniemożliwia jej chociażby częściową opiekę nad swoją matką M. S., która w głównej mierze opiera się na fizycznych czynnościach związanych z pomocą przy poruszaniu się, higienie dnia codziennego, robieniu posiłków i zawożeniu jej do świetlicy i lekarzy; b) art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy oraz dokonanie pobieżnej oceny materiału dowodowego odnośnie do faktycznego zakresu opieki wykonywanej przez skarżącego nad matką przejawiające się, w szczególności w pominięciu tego, że: - M. S. wymaga całodobowej pomocy oraz nadzoru przy wszystkich czynnościach dnia codziennego takich jak: przyjmowanie leków 3 razy dziennie; pomiar poziomu cukru we krwi; pomiar ciśnienia tętniczego; przygotowanie i pomoc przy spożywaniu posiłków; czynności związane z higieną osobistą; prowadzenie pod rękę w domu oraz na zewnątrz przy każdej czynności; odwożenie i przywożenie matki do świetlicy (jeżeli pozwoli na to aktualny stan jej zdrowia); pomoc przy codziennej higienie (M. S. aktualnie zużywa ok. 100 pampersów miesięcznie) - po każdej zmianie wymagana jest kąpiel. Ponadto, na wypadek uznania powyższych zarzutów za niezasadne lub stwierdzenia, że uchybienia te nie miały znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, skarżący dodatkowo podniósł zarzut naruszenia prawa materialnego, a mianowicie art. 17 ust 1 u.ś.r., przez jego błędną wykładnię i sprowadzenie pojęcia "sprawowania opieki" wyłącznie do czynności związanych bezpośrednio z troską o fizyczny dobrostan matki skarżącego, z pominięciem innych, szerzej rozumianych czynności opiekuńczych przez niego wykonywanych w toku całego dnia opieki nad M. S.. W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie, a także o orzeczenie o kosztach postępowania sądowego według norm prawem przepisanych, w tym kosztach zastępstwa procesowego. Wniósł też o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów z dokumentów załączonych do skargi, tj.: skierowania do poradni specjalistycznej z dnia 21 września 2023 r.: skierowania do poradni specjalistycznej z dnia 29 września 2023 r; skierowanie na rehabilitację z dnia 28 października 2024 r.; konsultacji lekarskiej z dnia 10 września 2024 roku; rezonansu magnetycznego stawu barkowego z dnia 19 czerwca 2024 r; karty informacyjnej z dnia 14 lipca 2023 r. – na okoliczność stanu zdrowia A. B., który uniemożliwia jej sprawowanie faktycznej opieki nad matką,; a także kart informacyjnych z dnia 10 września 2019 r. i z dnia 27 listopada 2024 r. dotyczących M. S. - na okoliczność skomplikowanego złamania i operacyjnego wszczepienia pręta oraz hospitalizacji z powodu niewydolności serca w dniu 8 listopada 2024 r. i związanych z tym zaleceń konieczności sprawowania opieki nad M. S. przez osobę trzecią. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Podkreślić na wstępie należy, że uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) oraz art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."), sprowadzają się do kontroli działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd rozstrzyga przy tym w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Rozpoznając sprawę według powyższych kryteriów Sąd doszedł do wniosku, że skarga jest zasadna. Zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji naruszają bowiem prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. W niniejszej sprawie skarżący wnioskiem z dnia 18 lipca 2023 r. zwrócił się o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką M. S.. Wniosek ten podlegał zatem rozpatrzeniu w oparciu o przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (u.ś.r.). Zauważyć jednak należy, że poszczególne przepisy tej ustawy, w tym jej art. 17 regulujący zasady i kryteria przyznawania świadczeń pielęgnacyjnych, stały się przedmiotem nowelizacji dokonanej ustawą z dnia 23 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (u.ś.w.), która weszła w życie w dniu 1 stycznia 2024 r., a więc w trakcie postępowania administracyjnego przeprowadzonego w niniejszej sprawie. Zgodnie z nowym brzmieniem art. 17 u.ś.r., nadanym ww. ustawą zmieniającą, świadczenie pielęgnacyjne może zostać przyznane w związku ze sprawowaniem opieki wyłącznie nad osobą w wieku do ukończenia 18.roku. Oczywiste jest wobec tego, że gdyby rozpatrywać wniosek skarżącego na gruncie stanu prawnego obowiązującego od 1 stycznia 2024 r., przyznanie mu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką nie byłoby możliwe. Niemniej jednak, jak prawidłowo odnotowało Kolegium w zaskarżonej decyzji, zgodnie z art. 63 ust. 1 u.ś.w., w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. W świetle przytoczonego przepisu przejściowego, przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o art. 17 u.ś.r. w brzmieniu sprzed tej daty, pozostaje możliwe pod warunkiem ustalenia, że wnioskodawca do dnia 31 grudnia 2023 r. złożył wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i spełnił wszystkie wówczas obowiązujące warunki do jego uzyskania. Datę powstania prawa do świadczenia, do której odwołuje się art. 63 ust. 1 u.ś.w., należy bowiem wiązać z momentem spełnienia przez osobę, która wystąpiła z wnioskiem o świadczenie pielęgnacyjne, wszystkich wymaganych przez prawo przesłanek do uzyskania przedmiotowego świadczenia. W ocenie Sądu, stanowisko organów, wedle którego skarżący nie spełnił do dnia 31 grudnia 2023 r. warunków uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką, nie może być uznane za prawidłową. Przede wszystkim o braku powstania prawa skarżącego do wnioskowanego świadczenia, nie może decydować negatywna ocena przesłanki określonej w obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r. przepisie art. art. 17 ust. 1b u.ś.r. – co akurat słusznie dostrzegł organ odwoławczy. Przypomnieć należy, że z treści tego przepisu wynikało, iż świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia albo w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Przytoczony przepis – jak słusznie zauważono w zaskarżonej decyzji – był przedmiotem oceny Trybunału Konstytucyjnego, który wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, uznał go za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Mimo, że wyrok ten nie doprowadził do wyeliminowania niekonstytucyjnej normy z porządku prawnego, to jednak wobec treści art. 190 ust. 1 Konstytucji RP przyjąć należy, że jego skutkiem winno być pomijanie przez organy administracji przy rozpoznawaniu wniosków o świadczenie pielęgnacyjne tej części omawianego przepisu, którą Trybunał uznał za niezgodną z Konstytucją. Przedstawiona wyżej interpretacja skutków wejścia w życia powołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego jest ugruntowana w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. m.in. wyroki NSA: z dnia 18 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 1668/14; z dnia 6 lipca 2016 r., sygn. akt I OSK 223/16; z dnia 2 sierpnia 2016 r., sygn. akt I OSK 923/16; z dnia 7 września 2016 r., sygn. akt I OSK 755/16 i I OSK 1208/16, a także wyroki WSA w Lublinie: z dnia 19 stycznia 2017 r., sygn. akt II SA/Lu 910/16; z dnia 21 czerwca 2017 r., sygn. akt II SA/Lu 1090/16). W związku z powyższym należy podzielić stanowisko organu odwoławczego, że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r., obowiązujący do dnia 31 grudnia 2023 r., został przez organ pierwszej instancji wadliwie zastosowany jako jedna z podstaw odmowy przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego. Waga tego uchybienia była tym większa, że organ pierwszej instancji, powołując powyższy przepis w decyzji z dnia 26 lipca 2024 r. jako podstawę odmowy, zupełnie zignorował ocenę prawną wyrażoną w tym zakresie przez tutejszy Sąd w wydanym poprzednio w tej sprawie wyroku z dnia 25 stycznia 2024 r. Ocena tą organ był bowiem związany z mocy art. 153 p.p.s.a. Zaznaczyć więc wypada, że w przypadku dalszego ignorowania przez organ pierwszej instancji przedstawionej wyżej wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r. i ponownego wydania przez ten organ - po otrzymaniu prawomocnego odpisu niniejszego wyroku – decyzji odmownej na podstawie art. 17 ust. 1b u.ś.r., naruszenie to może zostać zakwalifikowane jako przejaw rażącego naruszenia prawa. Pomimo dostrzeżenia powyższej wady decyzji pierwszoinstancyjnej, Kolegium obecnie zaskarżoną decyzją utrzymało rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji w mocy uznając, że o odmowie przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia przesądza brak spełnienia podstawowego warunku uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego w stanie prawnym obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r., tj. wynikającego z ówczesnego brzmienia art. 17 ust. 1 u.s.r. warunku konieczności rezygnacji z zatrudnienia lub innej zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osoba niepełnosprawną. W ocenie Sądu, przesłanka ta nie została jednak przez organy oceniona prawidłowo. Przypomnieć należy, że art. 17 ust. 1 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. stanowił, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Dokonując oceny sprawy pod kątem kryteriów wskazanych w powyższym unormowaniu organy zobowiązane były również w tym zakresie – stosownie do art. 153 p.p.s.a. – uwzględnić ocenę prawną i wskazania zawarte w prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 25 stycznia 2024 r., sygn. akt II SA/Lu 1060/23, którym uwzględniono skargę skarżącego i uchylono wcześniejsze decyzje organów obu instancji wydane w niniejszej sprawie. W wyroku tym Sąd wprawdzie nie zawarł przesądzającej oceny w kwestii spełniania przez skarżącego warunku określonego w art. 17 ust. 1 u.ś.r., jednak sformułował określone wytyczne co do zakresu postępowania wyjaśniającego wymagającego uzupełniania oraz określonych okoliczności wymagających uwzględnienia przy dokonywaniu ponownej oceny tej przesłanki. Przypomnieć należy, że wytyczne te sprowadzały się do konieczności zbadania, czy istnieją obiektywne przeszkody w pomocy w sprawowaniu przez siostrę skarżącego opieki nad matką, z uwzględnieniem jej niepełnosprawności i czynności, które w związku z tym należy przy niej wykonywać. Według wytycznych Sądu, należało przy ponownym rozpatrywaniu sprawy uwzględnić, czy siostra skarżącego jest w stanie pomóc mu w sprawowaniu opieki nad matką. Sąd wskazał na zasadność uzupełnienia materiału dowodowego sprawy, w postaci uzupełnienia wywiadu środowiskowego, przedłożenia przez skarżącego dokumentacji przedstawiającej stan zdrowia A. B., a także ustalenia czy M. S. w dalszym ciągu uczęszcza do Środowiskowego Domu Pomocy "[...]". Analiza materiału dowodowego zgormadzonego w toku ponownie prowadzonego postępowania prowadzi do wniosku, iż postępowanie wyjaśniające zostało uzupełnione w zakresie wskazanym przez Sąd. Do akt dołączono bowiem dokumentację medyczną dotyczącą stanu zdrowia A. B., a także złożone przez nią oświadczenie (50-54 akt adm. I inst.). Ponadto w dniu 17 lipca 2024 r. ponownie przeprowadzono w sprawie wywiad środowiskowy. W ocenie Sądu, zgromadzona dokumentacja medyczna przeczy założeniu, A. B. może nadal sprawować opiekę nad niepełnosprawną M. S., bądź choćby partycypować w tej opiece w takim stopniu, by zakres opieki pozostawionej skarżącemu nie kolidował z możliwością podjęcia przez niego pracy. Zauważyć należy, że w świetle materiału dowodowego nie budzi wątpliwości, iż stan zdrowia M. S. przekłada się na konieczność zapewnienia jej stałej, całodobowej opieki, w ramach której konieczne jest udzielanie niepełnosprawnej wsparcia niemal we wszystkich codziennych czynnościach. Matka skarżącego jest wszakże osobą w bardzo zaawansowanym wieku (obecnie ma 93 lata), pampersowaną, wymaga pomocy w poruszaniu się, ubieraniu, kąpieli, przygotowywaniu posiłków i dawkowaniu leków. Okoliczności te wprost wynikają z ustaleń poczynionych podczas przeprowadzonych w sprawie wywiadów środowiskowych i nie są przez organy kwestionowane. Z kolei z dołączonej do akt dokumentacji medycznej dotyczącej stanu zdrowia A. B. wynika, że jej stan zdrowia uległ w ostatnich latach (od 2019 r.) znacznemu pogorszeniu. Siostra skarżącego cierpi na schorzenia kostno-stawowe nadgarstka lewej ręki, doznała uszkodzenia (naderwania) prawego barku, ponadto cierpi na zaburzenia nerki i moczowodu. W 2020 r. przeszła operację przedstopia lewej stopy, a w 2023 r. operacje usunięcia nowotworów tkanki łącznej ramienia i podbrzusza. Zdaniem Sądu, prawidłowa ocena powyższych dowodów i wynikających z nich okoliczności, dokonana z zachowaniem zasady prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.) i zasady swobodnej oceny dowodów wyrażonej w art. 80 k.p.a. winna prowadzić do uznania, że A. B. utraciła możliwość dalszego sprawowania opieki nad swoją matką, a także nie jest w stanie pomóc w sprawowaniu tej opieki swojemu bratu. W świetle zaś oceny prawnej zawartej w wyroku z dnia 25 stycznia 2024 r., właśnie ta okoliczność winna mieć decydujące znaczenie przy dokonywaniu ponownej oceny spełniania przez skarżącego warunku z art. 17 ust. 1 u.ś.r. W ocenie Sądu, wobec wyników ustaleń co do stanu zdrowia M. S. i A. B., podstawy do zanegowania istnienia bezpośredniego związku pomiędzy opieką sprawowaną nad matką przez skarżącego a jego brakiem aktywności zawodowej, nie może stanowić okoliczność, iż skarżący nie podejmuje zatrudnienia już od ok. 20 lat. Przede wszystkim należy zwrócić uwagę, że z poprzednio wydanej w sprawie decyzji organu pierwszej instancji z dnia 30 sierpnia 2023 r. wynika, iż brak aktywności zawodowej skarżącego przez te wszystkie lata spowodowany był jego pobytami w zakładach karnych. Skoro zaś opuszczenie przez skarżącego zakładu karnego miało miejsce w czasie, w którym doszło do znacznego pogorszenia się stanu zdrowia jego siostry, która do tej pory sprawowała opiekę nad M. S., to nie sposób zakwestionować, że to właśnie konieczność przejęcia opieki nad matką jest aktualnie bezpośrednią przyczyną braku podjęcia przez skarżącego pracy. Zatem w ustalonym stanie faktycznym, przy uwzględnieniu oceny prawnej wyrażonej przez tutejszy Sąd w wyroku z dnia 25 stycznia 2024 r,. wbrew ocenie organów brak jest podstaw do zanegowania istnienia bezpośredniego związku pomiędzy brakiem aktywności zawodowej skarżącego a sprawowaniem przez niego opieki nad matką. Podstaw ku temu nie dają ustalenia dotyczące stanu zdrowia M. S. i A. B.. Odmiennego wniosku nie uzasadniają również ustalenia dotyczące zakresu czynności wykonywanych przez skarżącego w ramach sprawowanej opieki. Wszakże opieka ta skupia się przede wszystkim na czynnościach pielęgnacyjnych niezbędnych dla niepełnosprawnej. W ocenie Sądu, że uznaniem, że skarżący jest w stanie pogodzić sprawowaną opiekę z zatrudnieniem, nie może przemawiać też ustalenie, iż M. S. uczęszcza na zajęcia w Środowiskowym Domu Samopomocy "[...]" w L., na których przebywa w godzinach od 9:30 do 13:30. Jak bowiem tutejszy Sąd zwrócił uwagę w wyroku z dnia 25 stycznia 2024 r., ze względu na brak własnego samochodu niepełnosprawna jest przywożona do ww. placówki przez skarżącego komunikacją miejską, co zajmuje mu około godziny, zarówno rano jak i po południu. Odmowy przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r. nie może również uzasadniać ustalenie dotyczące pobierania przez skarżącego zasiłku stałego, na co dodatkowo powołał się organ pierwszej instancji. Jakkolwiek uprawnienie skarżącego do zasiłku stałego wypełniało przesłankę negatywną ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego określoną w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a) u.ś.r. w brzmieniu sprzed 1 stycznia 2024 r., to jednak w niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości, że przesłanka ta została wyeliminowana w toku postępowania (a przy tym przed do 31 grudnia 2023 r.), albowiem Prezydent Miasta Lublin decyzją z dnia 11 września 2023 r. uchylił decyzję z dnia 8 lipca 2023 r. przyznającą skarżącemu zasiłek stały. W tej sytuacji okoliczność, iż skarżący pobierał zasiłek stały, może mieć znaczenie jedynie dla określenia daty początkowej uprawnienia skarżącego do świadczenia pielęgnacyjnego, albowiem ta nie może poprzedzać daty ustania jego uprawnienia do zasiłku stałego. Reasumując stwierdzić należy, że organy, orzekając w sprawie ponownie po wydaniu przez tutejszy Sąd wyroku z dnia 25 stycznia 2025 r., jakkolwiek uzupełniły materiał dowodowy w zakresie wskazanym w tym wyroku, to jednak dokonały jego oceny z naruszeniem zasad określonych w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., a także z naruszeniem art. 153 p.p.s.a., co w konsekwencji skutkowało ponownym naruszeniem art. 17 ust. 1 u.ś.r. w zw. z art. 63 ust. 1 u.ś.w. Decyzja organu pierwszej instancji dodatkowo jest dotknięta istotnym naruszeniem art. 17 ust. 1b i ust. 5 pkt 1 lit a) u.ś.r. w zw. z art. 63 ust. 1 u.ś.w. Ponownie rozpatrując sprawę organ pierwszej instancji, stosownie do art. 153 p.p.s.a., zobowiązany będzie uwzględnić ocenę prawną przedstawioną w wywodach powyżej. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 p.p.z.z , orzekł jak w punkcie I sentencji wyroku. Zawarte w punkcie II. sentencji orzeczenie o zwrocie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, które w niniejszej sprawie ograniczają się do wynagrodzenia reprezentującego skarżącego pełnomocnika w wysokości 480 zł, znajduje uzasadnienie w art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1964 ze zm.).