II SA/Lu 202/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Grymuza Sędziowie Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz (sprawozdawca) Asesor sądowy Marcin Małek po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 14 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi A. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 13 stycznia 2022 r., znak: SKO.41/5109/OS/2021 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją z 13 stycznia 2022 r., znak: SKO.41/5109/OS/2021, wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm., dalej: k.p.a.) w związku z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a/ ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm., dalej: u.ś.r.), po rozpoznaniu odwołania A. M., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy W. z dnia 8 grudnia 2021 r., znak: OPS.4202.15-1.2021.MS odmawiającą przyznania A. M. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem Z. M.. Stan sprawy przedstawia się następująco. Wnioskiem z dnia 14 sierpnia 2020 r. A. M. wniosła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad mężem Z. M.. Do wniosku załączyła orzeczenie Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Lublinie z dnia 4 września 2019 r., nr 6199/19 wydane na wniosek z dnia 10 lipca 2019 r. stwierdzające, że Z. M. został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności do 30 września 2022 r. W orzeczeniu stwierdzono, że niepełnosprawność istnieje od 18 maja 2019 r., a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 10 lipca 2019 r. Z orzeczenia wynika, że Z. M. wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Jednocześnie A. M. załączyła do wniosku decyzję ZUS z dnia 6 marca 2020 r., znak: 1/25/020203390 o przeliczeniu renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, którą pobiera. Decyzją z dnia 1 września 2020 r., znak: OPS.4202.15.2020.MS organ pierwszej instancji odmówił wnioskodawczyni przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium decyzją z 30 października 2020 r., znak: SKO.41/3192/OS/2020 utrzymało w mocy tę decyzję. Następnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie prawomocnym wyrokiem z dnia 20 kwietnia 2021 r., sygn. akt II SA/Lu 791/20, uchylił decyzje organów obu instancji. Sąd w uzasadnieniu wyroku stwierdził, że "(...) osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera rentę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie renty. Wybór może zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do renty na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: u.e.r.f.u.s.). Zgodnie z tym przepisem, prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta lub rencisty. Ustawa nie ogranicza możliwości złożenia takiego wniosku. Zawieszenie prawa do renty, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 u.e.r.f.u.s., skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty renty poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 u.e.r.f.u.s.). Renta jest prawem niezbywalnym, ale uznać należy, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a/ u.ś.r. w postaci posiadania prawa do renty. Zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r., prawo do świadczeń rodzinnych ustała się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji z emerytury od miesiąca, w którym strona przedstawi decyzję o wstrzymaniu wypłaty emerytury. O możliwości złożenia wniosku o zawieszenie renty i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty, organ winien stronę poinformować. Taka informacja powinna być udzielona stronie wówczas, gdy postępowanie z wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wykaże, że zachodzą przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku i jedyną przeszkodą jest pobieranie renty (emerytury). Wówczas, o ile strona doprowadzi do zawieszenia prawa do tego świadczenia, możliwe będzie płynne przejście osoby uprawnionej z systemu świadczeń emerytalnych do systemu świadczeń rodzinnych. Konieczna jest taka organizacja działań organu przyznającego świadczenia rodzinne, w koordynacji z organem emerytalno-rentowym, by nie pozostawić osoby uprawnionej bez należnego jej (niezbędnego do życia) świadczenia nawet przez krótki czas". Wykonując powyższe zalecenia Sądu, organ pierwszej instancji wezwaniem z dnia 24 sierpnia 2021 r. poinformował wnioskodawczynię o możliwości zawieszenia renty i konieczności przedstawienia organowi pierwszej instancji decyzji organu rentowego o wstrzymaniu wypłaty renty, co spowodowałoby wyeliminowanie negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a/ u.ś.r. Wezwanie doręczono pełnomocnikowi wnioskodawczyni w dniu 30 sierpnia 2021 r. Kolejnym pismem z dnia 18 października 2021 r., doręczonym pełnomocnikowi wnioskodawczyni w dniu 25 października 2021 r., organ ponownie poinformował wnioskodawczynię o możliwości zawieszenia renty i konieczności przedstawienia organowi pierwszej instancji decyzji organu rentowego o wstrzymaniu wypłaty renty. W pismach z dnia 16 września 2021 r. i z dnia 2 listopada 2021 r. pełnomocnik wnioskodawczyni stwierdził, że A. M. nie zawiesi prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, tym samym nie skorzysta z możliwości wyboru świadczenia. Wobec powyższego organy obu instancji uznały, że w świetle art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a/ u.ś.r., w sytuacji pobierania renty przez A. M., prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nie może być jej przyznane. Skargę na decyzję Kolegium wniosła A. M., zarzucając naruszenie prawa materialnego, tj. naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a/ u.ś.r. polegające na pominięciu celu ustawy poprzez przyjęcie, że okoliczność pobierania przez opiekuna renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy stanowi negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W związku z powyższym skarżąca wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji oraz o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych. Pismem z 12 maja 2022 r. A. M. zażądała przeprowadzenia dowodu z dokumentu, tj. z decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 9 marca 2022 r., znak: ENPU/25/020203390 na okoliczność, że od 28 lutego 2022 r. nabyła prawo do emerytury. Sąd przeprowadził uzupełniający dowód z tego dokumentu. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga jest niezasadna. Zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Istotą sporu w niniejszej sprawie jest zgodność z prawem odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o dyspozycję art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a/ u.ś.r., w myśl którego świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone m. in. prawo do renty. Kluczową dla oceny legalności rozstrzygnięć organów kwestią jest, że niniejsza sprawa była przez organy obu instancji rozpatrywana po raz drugi, ponieważ decyzje wydane uprzednio zostały uchylone prawomocnym wyrokiem tutejszego Sądu z 20 kwietnia 2021 r. Uchylając te decyzje, Sąd dokonał oceny prawnej sprawy oraz zamieścił w uzasadnieniu jasne, nie budzące żadnych wątpliwości interpretacyjnych, wytyczne dla organów. W myśl art. 153 ustawy z 30 sierpnia 2022 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej: p.p.s.a.) ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Wydając decyzje po wyroku Sądu, organy obu instancji były zatem związane oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wynikającymi z wyroku z dnia 20 kwietnia 2021 r., wydanego w sprawie o sygn. akt II SA/Lu 791/20. W wyroku tym Sąd jednoznacznie stwierdził, że "że osoba, która spełnia warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera rentę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie renty. Wybór może zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do renty". Organ pierwszej instancji, wykonując zalecenia WSA w Lublinie zawarte w wyżej powołanym prawomocnym wyroku, poinformował skarżącą dwukrotnie o możliwości zawieszenia renty i konieczności przedstawienia organowi pierwszej instancji decyzji organu rentowego o wstrzymaniu wypłaty renty, co spowodowałoby wyeliminowanie negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a/ u.ś.r. Skarżąca z tej możliwości nie skorzystała, co stanowiło wystarczającą przesłankę odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Na tym można byłoby w zasadzie zakończyć argumentację rozstrzygnięcia Sądu wydanego w niniejszej sprawie, ponieważ Sąd - tak samo jak organy - jest związany uzasadnieniem wyroku z 20 kwietnia 2021 r. i wobec tego, że od daty wydania tego wyroku stan prawny nie uległ zmianie, Sąd nie może dokonać odmiennej oceny prawnej sprawy. Jednak w celach informacyjnych Sąd podkreśla, że nie podziela sposobu wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a/ u.ś.r. zaprezentowanego w skardze przez stronę skarżącą, który prowadzi do nieuzasadnionego wniosku, że można pobierać jednocześnie rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy i świadczenie pielęgnacyjne. Zarówno wykładnia językowa, jak i celowościowa tej normy nie pozostawia wątpliwości co do tego, że niedopuszczalne jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie, która pobiera rentę. Celem świadczenia pielęgnacyjnego jest zrekompensowanie strat finansowych osobie, która nie może podjąć albo kontynuować zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Tymczasem skarżąca w dacie wydania zaskarżonej decyzji pobierała rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy, co oznacza, że nie zrezygnowała z zatrudnienia, czy z innej pracy zarobkowej bądź ich podjęcia z uwagi na konieczność opieki nad mężem, ale z uwagi na własny stan zdrowia. Treść dowodu w postaci decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 9 marca 2022 r., znak: ENPU/25/020203390 nie ma w niniejszej sprawie żadnego znaczenia. Skarżąca nabyła prawo do emerytury od 28 lutego 2022 r., tymczasem zaskarżona decyzja została wydana przed tą datą - w dniu 13 stycznia 2022 r. Sąd dokonuje kontroli zaskarżonej decyzji na datę jej wydania i nie może brać pod uwagę okoliczności, które miały miejsce po tej dacie. W związku z tym, że ustalone prawo do renty jest, jak wyżej wykazano, przesłanką negatywną przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, to w razie zbiegu prawa do tych świadczeń, osoba uprawniona ma prawo wyboru jednego z nich. Zatem to wyłącznie strona, dokonując wyboru świadczenia pielęgnacyjnego, ma możliwość usunięcia negatywnej przesłanki przyznania tego świadczenia. Mając na uwadze powyższe, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.).