II SA/Lu 211/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec, Sędziowie Sędzia WSA Ewa Ibrom (sprawozdawca),, Sędzia NSA Krystyna Sidor, Protokolant Asystent sędziego Marcin Małek, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 30 listopada 2007 r. sprawy ze skargi T. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie usług opiekuńczych I. oddala skargę; II. przyznaje [...] A. B. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) kwotę 292,80 zł (dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy) tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym 52,80 zł (pięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy) należnego podatku od towarów i usług. Decyzją z dnia 12 stycznia 2007 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia 22 listopada 2006 r., wydaną z upoważnienia Wójta Gminy, odmawiającą przyznania T. W. pomocy w postaci usług opiekuńczych. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wyjaśniło, że T. W. zwróciła się wnioskiem z dnia 26 kwietnia 2006 r. o przyznanie usług opiekuńczych w związku z pogarszającym się stanem zdrowia. Organ pierwszej instancji odmówił przyznania pomocy, uznając, że nie zostały spełnione przesłanki wskazane w art. 50 ustawy o pomocy społecznej. Kolegium wskazało, że przedstawione przez odwołującą się zaświadczenie lekarskie nie przesądza o konieczności przyznania skarżącej pomocy w pokonywaniu trudów dnia codziennego, wskazuje jedynie na ograniczenia związane z astmą oskrzelową, na którą skarżąca cierpi. Organ odwoławczy podkreślił również, iż z akt sprawy wynika, że T. W. jest sprawna fizycznie i nie wymaga pomocy w czynnościach domowych, zaś w cięższych pracach domowych wykonywanych okresowo, takich jak palenie w piecu, czy rąbanie drewna, pomoc może i powinien świadczyć dorosły syn odwołującej, który mieszka z nią i faktycznie pozostaje na jej utrzymaniu oraz pozostający w separacji małżonek odwołującej się, gdyż wspólny piec ogrzewa także pomieszczenie przez niego użytkowane. Od decyzji tej skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wniosła T. W. Skarżąca zarzuciła, że zaskarżona decyzja narusza prawo, ponieważ przyznanie pomocy w rozpoznawanej sprawie uzasadniała znajdująca się w aktach sprawy dokumentacja lekarska. Zdaniem skarżącej brak pomocy w postaci usług opiekuńczych w tej sprawie powoduje dla niej zagrożenie zdrowia i życia. W odpowiedzi na skargę organ drugiej instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Dodatkowo organ drugiej instancji podniósł, że wskazane w skardze okoliczności odnoszące się do stanu majątkowego i zdrowotnego skarżącej, a także jej syna i męża były znane organowi pierwszej instancji oraz Kolegium i dlatego były wzięte pod uwagę przez te organy przy rozstrzyganiu sprawy. W dniu 29 października 2007 r. skarżąca złożyła pismo procesowe. W piśmie tym podniosła szereg zarzutów co do postępowania Samorządowego Kolegium Odwoławczego, w szczególności zaś podniosła zarzut niewyjaśnienia wielu okoliczności dotyczących sytuacji materialnej i zdrowotnej skarżącej oraz jej syna. Podniosła również, że mąż Z. W. nie korzysta z centralnego ogrzewania. Do pisma skarżąca dołączyła m.in. kopię zaświadczenia lekarskiego z dnia 18 października 2007 r., stwierdzającego, iż T. W. ze względu na stan wymaga pomocy osób drugich przy paleniu w piecu centralnego ogrzewania, testy alergiczne syna M. W. z 1994 r. oraz inne dokumenty dotyczące sytuacji materialnej i zdrowotnej skarżącej oraz członków jej rodziny. W dniu 30 listopada 2007 r. na rozprawie ustanowiony z urzędu pełnomocnik T. W. – radca prawny A. B. popierając skargę wniosła o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga jest nieuzasadniona. Zaskarżona decyzja nie narusza przepisów ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz. 593 ze zm.), powoływanej w dalszej części uzasadnienia jako "ustawa", ani przepisów postępowania. W myśl przepisu art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Przepis ten wyraża jedną z podstawowych zasad postępowania administracyjnego, zasadę prawdy obiektywnej. Zasada ta oznacza, że na organ administracji publicznej nałożony jest obowiązek wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych związanych z określoną sprawą w celu ustalenia stanu faktycznego zgodnego z rzeczywistością. Zgodnie natomiast z przepisami art. 77 § 1 i 80 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, a następnie na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona. Obowiązki te ciążą zarówno na organie pierwszej, jak i drugiej instancji. Stosownie bowiem do przepisu art. 136 i 138 k.p.a. przedmiotem postępowania odwoławczego jest ponowne rozpoznanie i rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej rozstrzygniętej decyzją organu I instancji. Należy podkreślić, że prawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy jest niezbędnym elementem prawidłowego zastosowania normy prawa materialnego. W rozpoznawanej sprawie organy administracji zbadały wszystkie istotne okoliczności sprawy, prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy i słusznie uznały, że w świetle przepisów ustawy o pomocy społecznej brak postaw do przyznania skarżącej świadczenia w postaci usług opiekuńczych. Pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 ustawy). Rodzaj, forma i rozmiar świadczeń z pomocy społecznej powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 3 i 4 ustawy). Jedną z form pomocy społecznej jest świadczenie niepieniężne w postaci usług opiekuńczych. W myśl przepisu art. 50 ust. 1 ustawy pomoc w formie usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych przysługuje osobie samotnej, która z powodu wieku, choroby lub innych przyczyn wymaga pomocy innych osób, a jest jej pozbawiona. Stosownie natomiast do przepisu art. 50 ust. 2 usługi opiekuńcze lub specjalistyczne usługi opiekuńcze mogą być przyznane również osobie, która wymaga pomocy innych osób, a rodzina, a także wspólnie niezamieszkujący małżonek, wstępni, zstępni nie mogą takiej pomocy zapewnić. Usługi opiekuńcze obejmują pomoc w zaspokajaniu codziennych potrzeb życiowych, opiekę higieniczną, zaleconą przez lekarza pielęgnację oraz, w miarę możliwości, zapewnienie kontaktów z otoczeniem (art. 50 ust. 3). Specjalistyczne usługi opiekuńcze są to usługi dostosowane do szczególnych potrzeb wynikających z rodzaju schorzenia lub niepełnosprawności, świadczone przez osoby ze specjalistycznym przygotowaniem zawodowym (art. 50 ust. 4). Jak wynika z akt postępowania administracyjnego skarżąca domaga się przyznania pomocy do wykonywania czynności domowych, ze względu na pogarszający się stan zdrowia (wniosek z dnia 26 kwietnia 2006 r.). Do wniosku tego skarżąca dołączyła orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia 20 kwietnia 2000 r., stwierdzające jej częściową niezdolność do pracy oraz zaświadczenie lekarskie z dnia 16 lutego 2006 r., stwierdzające jej aktualny stan zdrowia. Z treści tego zaświadczenia wynika, że skarżąca jest osobą stale leczoną z powodu astmy oskrzelowej, przeciwwskazane jest przebywanie przez nią w pomieszczeniach zakurzonych i zadymionych oraz że wymaga pomocy przy cięższych pracach związanych ze zwiększonym narażeniem na pyły i dymy (np. palenie w piecu). Z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 10 października 2006 r. na skutek ponownego rozpoznania sprawy przez organ pierwszej instancji wynika, że skarżąca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, chociaż wspólnie z nią zamieszkuje dorosły syn M. W. Pokój i pomieszczenie gospodarcze zajmowane przez skarżącą i jej syna, jak również pokój zajmowany przez pozostającego w separacji męża skarżącej ogrzewane są centralnym ogrzewaniem. Piec centralnego ogrzewania znajduje się poza pomieszczeniami zajmowanymi przez skarżącą. W wywiadzie skarżąca oświadczyła również, że syna w ciągu dnia nie ma w domu i nie może liczyć na jego pomoc. Także mąż nie pomaga jej w cięższych pracach domowych. Przed wydaniem ponownej decyzji przez organ pierwszej instancji skarżąca przedstawiła kolejne zaświadczenie lekarskie z dnia 7 listopada 2006 r., z którego wynika, że skarżąca jest nadal leczona z powodu astmy oskrzelowej, przeciwwskazane jest przebywanie w pomieszczeniach zakurzonych i zadymionych, w związku z czym skarżąca wymaga pomocy innych osób przy cięższych pracach oraz czynnościach powodujących narażenie na pyły i dymy, takich jak palenie w piecu. Już po wydaniu decyzji przez organ pierwszej instancji skarżąca dołączyła do akt dodatkowe dokumenty, m.in. kopię pisma z dnia 20 listopada 2006 r., skierowanego do Ośrodka Pomocy Społecznej, w którym skarżąca zwraca się do organu administracji o skierowanie syna M. W. na przymusowe leczenie odwykowe, oświadczenie syna z dnia 10 stycznia 2006 r., stwierdzające, że z powodu uczuleń nie może on palić w piecu centralnego ogrzewania, ani przebywać w zakurzonym pomieszczeniu. Wszystkie przedstawione przez skarżącą dokumenty były przedmiotem oceny organu pierwszej instancji oraz organu odwoławczego. Organy administracji przeprowadziły postępowanie zgodnie z regułami wynikającymi z przepisów art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. i prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy. W świetle dokonanych ustaleń prawidłowe jest stanowisko organów administracji, że w przypadku skarżącej nie zachodzą podstawy do przyznania usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych. Należy zauważyć, że usługi opiekuńcze przyznawane są osobom, które wymagają zarówno pomocy w zaspokajaniu codziennych potrzeb życiowych, jak i opieki higienicznej oraz zaleconej przez lekarza pielęgnacji. Jak słusznie zauważa organ odwoławczy skarżąca nie jest osobą wymagająca stałej pomocy w zaspokajaniu codziennych potrzeb życiowych, jej stan zdrowia nie pozwala jedynie na wykonywanie pewnych czynności, co stanowi niewątpliwie ograniczenie, nie uzasadnia jednak przyznania pomocy w formie usług opiekuńczych. Podkreślenia wymaga, że skarżąca jest osobą sprawną fizycznie, sama załatwia bieżące sprawy dnia codziennego, nie wymaga pomocy ani w zaspokajaniu codziennych potrzeb życiowych, ani w czynnościach związanych z higieną, czy też kontaktach z lekarzami, urzędami i otoczeniem. Stan zdrowia skarżącej i jej sytuacja rodzinna nie obligowały zatem organu do przyznania pomocy społecznej w formie usług opiekuńczych. Skarżąca nie jest osobą samotną w rozumieniu ustawy. W myśl przepisu art. 6 pkt 9 ustawy osoba samotna to osoba samotnie gospodarująca, niepozostająca w związku małżeńskim i nieposiadająca wstępnych ani zstępnych. Skarżąca pozostaje w separacji z mężem, ma pełnoletniego syna, z którym mieszka. Nawet zatem, gdyby skarżąca wymagała pomocy w rozumieniu wyżej podanym, nie zachodziłyby przesłanki do przyznania usług opiekuńczych na podstawie art. 50 ust. 2 ustawy, nie ma bowiem podstaw do przyjęcia, że syn skarżącej nie może zapewnić jej pomocy. Chodzi tu o obiektywną niemożliwość udzielania pomocy, a nie brak woli pomocy ze strony członka rodziny osoby wymagającej pomocy. Z zebranego przez organy administracji materiału dowodowego nie wynika, by syn skarżącej nie był w stanie zapewnić jej pomocy przy wykonywaniu kilku cięższych czynności. W przypadku skarżącej nie chodzi przecież o stałą, codzienną pomoc w wykonywaniu czynności dnia codziennego, lecz o pomoc w czynnościach, powodujących narażenie na pyły i dymy. W dacie orzekania przez organy administracji syn skarżącej nie był skierowany na przymusowe leczenie odwykowe. Dokumenty dołączone do pisma skarżącej z dnia 27 października 2007 r. (data wpływu do Sądu: 29 października 2007 r.), dotyczące leczenia M. W. nie mogły być podstawą oceny w zaskarżonej decyzji, z treści tych dokumentów wynika bowiem, że dopiero w dniu 25 stycznia 2007 r., a więc już po wydaniu decyzji przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze, Ośrodek Pomocy Społecznej wystąpił do Gminnej Komisji Rozwiązywania Problemów Alkoholowych o zastosowanie przymusowego leczenia odwykowego wobec M. W. Dodać należy, że skarżąca otrzymuje pomoc w innej formie. Jak wynika z wywiadu środowiskowego z dnia 10 października 2006 r. we wrześniu 2006 r. otrzymała skarżąca zasiłek celowy specjalny w kwocie 150 zł. Z poprzednio przeprowadzonego wywiadu środowiskowego również wynika, że skarżąca nie jest pozbawiona stałej pomocy finansowej w postaci zasiłków celowych. Przyznawane skarżącej zasiłki celowe umożliwiają ewentualne opłacenie pomocy osoby spoza rodziny, jeśli taka konieczność rzeczywiście zaistnieje. Zauważyć w tym momencie należy, że jak wynika z ustaleń organów administracji, piec centralnego ogrzewania służy nie tylko skarżącej, ale ogrzewa także pomieszczenia zajmowane przez jej męża, Z. W. Palenie w piecu centralnego ogrzewania nie obciążą zatem wyłącznie skarżącej. Odmawiając przyznania skarżącej świadczenia w formie usług opiekuńczych organy administracji nie naruszyły w opisanej sytuacji przepisów art. 50 ust. 1 i 2 ustawy. Skarżąca nie spełnia warunków do przyznania ani usług opiekuńczych ani specjalistycznych usług opiekuńczych. Ubocznie zauważyć należy, że przyznanie usług opiekuńczych na podstawie art. 50 ust. 2 nie jest obligatoryjne. Przepis art. 50 ust. 2 oparty jest na konstrukcji uznania administracyjnego, co oznacza przyznanie organowi administracji pewnego stopnia swobody przy podejmowaniu decyzji, pozwalającej na wybór spośród kilku prawnie dopuszczalnych wariantów rozstrzygnięć tego, który organ uważa z najbardziej właściwy. Organy administracji wyczerpująco i przekonująco uzasadniły, dlaczego nie zachodzą podstawy do przyznania skarżącej pomocy w formie usług opiekuńczych. Odnosząc się do zarzutów podniesionych przez skarżącą w piśmie procesowym z dnia 29 października 2007 r. należy podkreślić, iż Sąd nie dopatrzył się naruszenia przez organy administracji wskazanych w tym piśmie przepisów ustawy o pomocy społecznej. Zauważyć również należy, iż złożone przez skarżącą wraz z pismem procesowym kopie pism z dnia 20 listopada 2006 r. i 21 listopada 2006 r. (k.85,86 akt sądowych) były znane organom administracji, gdyż zostały dołączone do odwołania T. W. z dnia 15 grudnia 2006 r. i znajdują się w aktach administracyjnych sprawy. Powoływanie się przez skarżącą na wyniki testów alergicznych syna sprzed 13 lat nie daje podstaw do odmiennej oceny sytuacji skarżącej. Analiza pozostałych dokumentów złożonych wraz z pismem z dnia 29 października 2007 r. także nie pozwala na przyjęcie, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa. Brak w tej sytuacji podstaw do uwzględnienia skargi. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze. zm.). O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu Sąd orzekł na podstawie art. 250 oraz § 14 ust. 2 pkt 1 litera "c" i § 15 w zw. z § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).