II SA/Lu 212/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Dudek, Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec (sprawozdawca), Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski, Protokolant Starszy referent Marzena Okoń, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 24 maja 2016 r. sprawy ze skargi I. A. i J. A. na decyzję Wojewody z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie czasowego zajęcia nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Wojewody na rzecz skarżących I. A. i J. A. 200 (dwieście) złotych kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...] września 2015r., nr [...] Prezydent Miasta B. P. odmówił wydania zezwolenia [...] Oddział w L. – Rejonowi Energetycznemu w B. P. na czasowe zajęcie nieruchomości gruntowej położonej w B. P. stanowiącej własność I. A. i J. A. oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 0,1390 ha, dla której Sąd Rejonowy w B. P. Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą [...] w celu usunięcia awarii linii elektroenergetycznej niskiego napięcia zasilanej ze stacji transformatorowej ST 85; jednocześnie organ na podstawie art. 126 ust. 6 i 7 ustawy o gospodarce nieruchomościami nałożył na [...] karę w wysokości [...] zł z tytułu braku przesłanek, o których mowa w art. 126 ust. 1 i 5 ustawy uzasadniających zajęcie nieruchomości, zobowiązując do jej uiszczenia w zakreślonym terminie. Postępowanie zostało wszczęte na wniosek [...] z dnia [...] lutego 2015r., które wyjaśniło, że w tym dniu pracownicy Spółki zmuszeni byli do wejścia na działkę nr [...] – bez zgody jej właścicieli - w celu usunięcia awarii linii elektroenergetycznej niskiego napięcia zasilanej ze stacji transformatorowej ST 85, która zasila także innych odbiorców, w tym obiekty wojskowe JW.3411. W związku z powyższym Spółka wniosła o wydanie jej zezwolenia na wejście na tę działkę celem wykonania naprawy linii nN i przywrócenia dostawy energii. Wskazana na wstępie decyzja została wydana po ponownym rozpatrzeniu sprawy na skutek uchylenia przez organ II instancji w dniu [...] kwietnia 2015r. poprzedniej decyzji organu I instancji z dnia [...] lutego 2015r. uwzględniającej wniosek [...]. Organ ustalił na podstawie pisma Spółki z dnia [...] czerwca 2015r. i z dnia [...] sierpnia 2015r., że przyczyną wejścia w dniu [...] lutego 2015r. na działkę nr [...] była awaria sieciowa wynikająca z uszkodzenia mostków łączących na słupie nr [...] linię napowietrzną z linią kablową zasilającą obiekty byłej jednostki wojskowej o dużym znaczeniu dla obronności kraju. Awaria została tylko prowizorycznie usunięta w tym dniu, m.in. przycięto znajdujące się na działce drzewa i krzewy, które zagrażały urządzeniom elektroenergetycznym, stwierdzono jednak ponadto uszkodzenia od zwiększonych obciążeń mostków dla linii NN, stacji NN i stacji transformatorowej, dlatego w celu przywrócenia dostawy energii konieczne były dalsze naprawy, a więc pracownicy [...] weszli ponownie na nieruchomość na odcinku od stacji transformatorowej do słupa nr [...] w celu zawieszenia linii napowietrznej nowego typu. Czynności tych dokonano, pomimo że właścicielki działki nie wyraziły na to zgody. Mając powyższe na uwadze organ I instancji stwierdził, że brak jest przesłanek, o których mowa w art. 126 ust. 1 i 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami, uzasadniających uwzględnienie wniosku [...]. Nie zachodziło bowiem nagłe ani trudne do przewidzenia zdarzenie, gdyż zagrożenie znane było Spółce jeszcze przed wszczęciem procedury naprawczej, co wynika z pisma z dnia [...] sierpnia 2015r. oraz z zawiadomienia [...] o planowanej przerwie w dostawie energii elektrycznej w dniu [...] lutego 2015r. ze stacji transformatorowej ST 85 B. P.. Zachowanie takie skutkowało również nałożeniem na Spółkę kary pieniężnej na podstawie art. 126 ust. 7 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Po rozpatrzeniu odwołania [...].A. o/Lublin Rejon Energetyczny w B. P. Wojewoda uchylił decyzję organu I instancji i umorzył postępowanie przed tym organem. Wojewoda stwierdził, że decyzja została wydana bez podstawy prawnej, gdyż w świetle art. 126 ust. 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami decyzja zezwalająca na czasowe zajęcie nieruchomości może być wydana nie później niż po upływie 6 miesięcy licząc od dnia zajęcia nieruchomości, natomiast w niniejszej sprawie zajęcie nieruchomości nastąpiło w dniu [...] lutego 2015r., natomiast decyzja organu I instancji została wydana w dniu [...] września 2015r., a więc po upływie ustawowego terminu. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie I. A. i J. A. domagały się uchylenia decyzji Wojewody i utrzymania w mocy decyzji organu I instancji w części dotyczącej ukarania [...] S.A. za samowolne wejście na działkę skarżących oraz domagały się odszkodowania od [...] na podstawie art. 83e pkt. 1 ustawy o ochronie przyrody za wycięcie drzew owocowych niskopiennych, krzewów oraz innych drzew rosnących w sąsiedztwie i poza zasięgiem stacji transformatorowej ST 85. W obszernej skardze skarżące podzieliły stanowisko i ustalenia organu I instancji o braku przesłanek do wydania zezwolenia [...] na czasowe zajęcie ich nieruchomości. Podniosły, że Spółka planowała na dzień [...] lutego 2015r. przerwę w dostarczaniu energii, a więc nie można jej uznać za nagłą awarię, uzasadniającą zajęcie nieruchomości skarżących bez ich zgody. Pracownicy Spółki nie byli więc uprawnieni do wejścia na działkę skarżących z pominięciem procedury uzyskania zezwolenia. Tym bardziej nie byli oni uprawnieni do wycięcia (a nie tylko przycięcia, jak wskazał organ) drzewek i krzewów owocowych, zwłaszcza, że część z nich rosła poza zasięgiem linii elektroenergetycznej i faktycznie nie zagrażały one urządzeniom ani czynnościom dokonywanym przez pracowników Spółki w 2014r. Skarżące zarzuciły, że [...] pod pretekstem konserwacji urządzeń podwyższa standardy przesyłu energii rozwieszając linię napowietrzną nowego typu wykonaną przewodem izolowanym zwiększając moc urządzeń, bez uzyskania pozwolenia i bez wypłacania należnego odszkodowania. Zdaniem skarżących, takie działanie Spółki jest świadomym omijaniem przepisów, gdyż działając zgodnie z tymi przepisami Spółka nie uzyskałaby takiego pozwolenia, gdyż inwestycja sprzeczna jest z planem miejscowym. Ponadto Spółka powołując się na przysługującą jej służebność gruntową nie przedstawiła żadnych dokumentów potwierdzających takie jej prawo. Z tych względów prawidłowe było stanowisko organu I instancji o odmowie zezwolenia [...] na czasowe zajęcie działki skarżących oraz o nałożeniu na Spółkę kary pieniężnej. Decyzja organu jest zatem, ich zdaniem, wadliwa, tym bardziej, że nie doszło do naruszenia terminu, o którym mowa w art. 126 ust. 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami, gdyż organ I instancji wydał pierwszą decyzję udzielającą zezwolenia w dniu [...] lutego 2015r., a więc w ciągu kilku dni po dokonaniu przez Spółkę zajęcia – wydanie kolejnej decyzji w dniu [...] września 2015r. było natomiast wyłącznie skutkiem dalszego postępowania stron. Nie było więc podstaw do umorzenia postępowania. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna, bowiem zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania tj. art. 7, 77, 107 § 3, 136 i 105 § 1 kpa w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Organ odwoławczy uchylił w całości decyzję organu I instancji i umorzył postępowanie przed tym organem. Rozstrzygnięcie to jest wadliwe. Umorzenie postępowania następuje wówczas, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stanie się bezprzedmiotowe (art. 105 § 1 kpa), a taka sytuacja nie miała miejsca w niniejszej sprawie. Postępowanie zostało wszczęte na wniosek [...].A. Oddział w L. – Rejon Energetyczny w B. P. o wydanie zezwolenia na czasowe zajęcie nieruchomości gruntowej położonej w B. P. oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 0,1390 ha, w celu usunięcia awarii linii elektroenergetycznej niskiego napięcia zasilanej ze stacji transformatorowej ST 85. Decyzja w tym przedmiocie wydawana jest na podstawie art. 126 ustawy z dnia [...] sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz.U. z 2015 r., poz.1774 ze zm.), zwanej dalej "u.g.n.". W świetle tego przepisu zezwolenie takie należy uzyskać zasadniczo przed dokonaniem zajęcia nieruchomości, w przypadku siły wyższej lub nagłej potrzeby zapobieżenia powstaniu znacznej szkody (ust.1). Uzyskanie zezwolenia jest możliwe również już po dokonaniu zajęcia w przypadku, gdy nagła potrzeba zapobieżenia okolicznościom, o których mowa w ust. 1, uniemożliwia wcześniejsze złożenie wniosku (ust.5). W takiej sytuacji konieczne jest jednak uzyskanie zezwolenia już po dokonaniu zajęcia, w terminie 3 dni, a decyzja o zezwoleniu powinna być wydana nie później niż w ciągu 6 miesięcy od dnia zajęcia. Jednocześnie powołany przepis art. 126 u.g.n. przewiduje obligatoryjne kary pieniężnej - ma to miejsce w dwóch przypadkach: w razie niezłożenia w terminie 3 dni wniosku, o którym mowa w ust. 5, tj. po dokonaniu zajęcia (ust. 6) oraz w razie zajęcia nieruchomości pomimo braku przesłanek, o których mowa w ust. 1 i 5 uzasadniających to zajęcie (ust.7). Z powołanego przepisu wynika więc, że w razie czasowego zajęcia nieruchomości bez wymaganego zezwolenia albo w razie złożenia wniosku o takie zezwolenie po upływie 3 dni od zajęcia, jak również w sytuacji, gdy w ogóle nie było przesłanek do zajęcia nieruchomości, organ ma obowiązek nałożyć karę pieniężną bądź na podstawie art. 126 ust. 6, bądź art. 126 ust.7, bądź nawet obie. Obowiązek nałożenia kary istnieje niezależnie od wydania decyzji udzielającej (post factum) zezwolenia na czasowe zajęcie nieruchomości (art. 126 ust. 5 u.g.n.) i od wydania – na podstawie art. 126 ust. 8 u.g.n. - decyzji potwierdzającej zaistnienie przesłanek zajęcia nieruchomości (zob. E. Bończak – Kucharczyk, Komentarz do art. 126 ustawy o gospodarce nieruchomościami, LEX). Postępowanie w przedmiocie nałożenia kar pieniężnych, o których mowa w powołanym przepisie, może bowiem toczyć się odrębnie z urzędu i może być wszczynane w każdym czasie (zob. P. W., Komentarz do art. 126 ustawy o gospodarce nieruchomościami, LEX). W przypadku jednak, gdy organ objął jednym postępowaniem zarówno udzielenie zezwolenia na zajęcie nieruchomości (na wniosek zgłoszony po dokonanym zajęciu, art. 126 ust.5), jak i nałożenie kary pieniężnej, co miało miejsce w niniejszej sprawie - umorzenie takiego postępowania w całości byłoby dopuszczalne tylko wówczas, gdyby bezprzedmiotowe stało się również nałożenie kary. Tymczasem Wojewoda uchylając decyzję organu I instancji, nie odniósł się w ogóle do obowiązku nałożenia kary, stwierdzając wyłącznie brak możliwości wydania decyzji udzielającej zezwolenia na czasowe zajęcie nieruchomości, o której mowa w art. 5 u.g.n. ze względu na przekroczenie 6 miesięcznego terminu do wydania takiej decyzji. W świetle powołanych przepisów, upływ tego terminu nie oznacza jednak bezprzedmiotowości postępowania w zakresie dotyczącym nałożenia kary pieniężnej. Rację mają zatem skarżące, że umorzenie postępowania było nieusprawiedliwione. Natomiast zgłoszone przez nie żądanie zasądzenia na ich rzecz odszkodowania przez [...].A. nie może być uwzględnione, gdyż nie leży ono w kognicji Sądu Administracyjnego. Z powyższych względów rozstrzygnięcie organu odwoławczego jest wadliwe. Zaskarżona decyzja podlega zatem uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ustawy z dnia [...] sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.); o kosztach orzeczono na podstawie art. 200 cyt. ustawy. Rozpoznając sprawę ponownie organ odwoławczy uwzględni powyższe rozważania i odniesie się do obowiązku nałożenia na [...].A. Oddział w L. – Rejon Energetyczny w B. P. kary pieniężnej.