II SA/Lu 226/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski, Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec,, Sędzia NSA Krystyna Sidor (sprawozdawca), Protokolant Starszy referent Agnieszka Wojtas, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 22 maja 2012 r. sprawy ze skargi L. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję, która nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku oraz uchyla decyzję Wójta Gminy z dnia [...] r. Nr [...] Decyzją z dnia ...Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia ... o odmowie umorzenia nienależnie pobranego przez L. M. - za okres od 1 września 2005r. do 30 marca 2011r. - zasiłku pielęgnacyjnego w wysokości 8307 zł. We wniosku o umorzenie powyższej należności L. M. wskazywała, że ma 82 lata, jest osobą schorowaną, niewidomą z pierwszą grupą inwalidztwa, od wielu lat leczy się psychiatrycznie, mieszka samotnie i sama ponosi wysokie koszty utrzymania – ze względu na swoje kalectwo (jest po operacji wszczepienia implantu biodra) i niską emeryturę (ok.700 zł) nie jest w stanie zwrócić nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego oraz odsetek. Podnosiła, że ze względu na wiek i niepełnosprawność umysłową nie wiedziała, że otrzymywany z KRUS dodatek pielęgnacyjny wykluczał możliwość uzyskania zasiłku pielęgnacyjnego z GOPS. Na podstawie wywiadu środowiskowego z dnia 5 października 2011r. organ I instancji ustalił, że wnioskodawczyni otrzymuje emeryturę wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym w łącznej wysokości 837,74 zł. Zamieszkuje w domu należącym do jej syna – S. M., zajmując pokój, kuchnię i łazienkę. W domu tym zameldowany jest na stałe od 16 października 2007r. W. K., który – zdaniem organu – jest mężem wnioskodawczyni, gdyż odebrał jej korespondencję podpisując się jako jej "mąż" - zarówno jednak on, jak i wnioskodawczyni twierdzą, że są osobami obcymi dla siebie. W pisemnym oświadczeniu z dnia 8 listopada 2011r. W. K. wyjaśnił mianowicie, że w okresie jesienno – zimowym zamieszkuje w tym samym domu, co wnioskodawczyni, ale zajmuje osobny pokój, utrzymuje się z renty w wysokości 1032 zł, z czego częściowo opłaca energię elektryczną w kwocie 100 zł /k.27 akt admin./, zaś wnioskodawczyni w piśmie z dnia 2 listopada 2011r. wyjaśniła, że W. K. nie jest jej mężem /jej mąż zmarł/, prowadzi on własne gospodarstwo domowe, a wysokość jego dochodów nie jest jej znana /k.22 akt admin./. Organ I instancji uznał jednak, że skoro W. K. częściowo partycypuje w kosztach utrzymania mieszkania wnioskodawczyni, to jej sytuacja jest "korzystniejsza od przedstawionej we wniosku". Ponadto organ stwierdził, że brak jest dokumentacji poświadczającej chorobę psychiczną wnioskodawczyni, co – zdaniem organu – wskazuje na to, że wnioskodawczyni świadomie pobierała jednocześnie zasiłek pielęgnacyjny z GOPS i dodatek pielęgnacyjny z KRUS. Organ ustalił też, że od 12 października 2011r. Urząd Skarbowy rozpoczął dokonywanie potrąceń z emerytury wnioskodawczyni w wysokości 138,41 zł i po potrąceniu pozostaje jej kwota ok. 700 zł miesięcznie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze podzielając powyższe ustalenia i stanowisko organu I instancji uznało, iż w sprawie nie zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny wnioskodawczyni przemawiające za umorzeniem należności. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie L. M. domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji podnosząc takie same argumenty, jak we wniosku o umorzenie – zarzuciła, że organy nie ustaliły prawidłowo jej sytuacji i bezzasadnie odmówiły uwzględnienia jej żądania. Ponadto na rozprawie sądowej w dniu 22 maja 2012r. skarżąca wyjaśniła, że decyzję o obowiązku zwrotu nienależnego świadczenia otrzymała w czerwcu 2011r. i odwoływała się od niej, jednak Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie uwzględniło odwołania. Przedłożyła również karty informacyjne z Samodzielnego Publicznego Szpitala Wojewódzkiego, z których wynika, że w dniach 1-13 czerwca 2011r. przebywała w nim z powodu zawału mięśnia sercowego. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Dokonując oceny zaskarżonej decyzji w zakresie jej zgodności z przepisami prawa, do czego z mocy art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz.1269 ze zm.) Sąd jest uprawniony, stwierdzić należy, że została ona wydana z naruszeniem przepisów prawa procesowego tj. art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 kpa i art. 136 kpa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, co powoduje konieczność jej uchylenia. W myśl tych przepisów w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. W tym celu organy mają obowiązek wyczerpująco zebrać i rozpatrzeć cały materiał dowodowy, co umożliwi wszechstronną ocenę sprawy i wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia na podstawie właściwej normy prawnej. Dokonane ustalenia i wnioski powinny następnie znaleźć odzwierciedlenie w jasnym, przekonywającym uzasadnieniu, poprzez wskazanie wszystkich niezbędnych elementów, określonych w art. 107 § 3 kpa tj. faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, a także poprzez wyjaśnienie podstawy prawnej rozstrzygnięcia z przytoczeniem przepisów prawa. Zasady te dotyczą również organu II instancji, bowiem organ ten z mocy art. 136 kpa samodzielnie bada sprawę i przeprowadza postępowanie dowodowe. W świetle powyższych przepisów obowiązkiem organów obu instancji rozpoznających wniosek skarżącej L. M. o umorzenie nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego w kwocie 8307 zł było zatem dokładne ustalenie czy w sprawie zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny, które uzasadniałyby uwzględnienie wniosku skarżącej zgodnie z art. 30 ust. 9 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2006r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej ustawą. Badając sprawę stwierdzić należy, że organy nie dokonały należytych ustaleń w tym zakresie i nie uzasadniły w sposób przekonujący swojego rozstrzygnięcia. Organy skupiły się bowiem wyłącznie na tym, że skarżąca zataiła, iż mieszka z "mężem W. K.", który "częściowo partycypuje w kosztach utrzymania mieszkania", co – zdaniem Sądu - nie było okolicznością wystarczającą do odmowy umorzenia należności. Organy nie ustaliły bezspornie, by osoby te wspólnie prowadziły gospodarstwo domowe - sam fakt zameldowania W. K. w mieszkaniu skarżącej, nie przesądza automatycznie o jego stałym w tym miejscu zamieszkiwaniu, a tym bardziej nie świadczy o tym, by był on członkiem rodziny skarżącej. Organ powinien okoliczność tę ustalić, choćby przesłuchując jego syna. Nawet jednak, gdyby uznać – jak przyjęły organy - że W. K. zamieszkuje wraz ze skarżącą i "partycypuje w kosztach utrzymania mieszkania", to i tak ustalenia te – w ocenie Sądu - nie są wystarczające do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy. Organy nie odniosły się bowiem w ogóle do miesięcznych wydatków skarżącej, które wskazała ona podczas wywiadu środowiskowego z dnia 5 października 2011r. - jak wynika z protokołu tego wywiadu, wydatki te wynoszą 682, 50 zł i obejmują opłaty za energię, gaz, leki i leczenie. Wobec powyższego stanowisko organu, iż po potrąceniu z dochodu skarżącej (837, 74 zł) kwoty 138, 41 zł tytułem zwrotu nienależnie pobranych świadczeń – skarżącej pozostaje kwota 700 zł, która "nie zagraża egzystencji strony" jest całkowicie nieuzasadnione, nawet gdyby przyjąć, że w "kosztach utrzymania mieszkania partycypuje W. K.", tym bardziej, że – jak ustalił organ – " W. K. utrzymuje się z renty w wysokości 1032 zł", a zatem niewielkiej - i jedynie "częściowo opłaca energię elektryczną". Organy nie ustaliły ponadto aktualnej sytuacji zdrowotnej skarżącej, pomimo iż już we wniosku wskazywała ona, iż jest osobą schorowaną, co zanotowano również w protokole wywiadu środowiskowego (choroby narządu wzroku, słuchu, ruchu) – w aktach sprawy znajdują się jedynie zaświadczenia z 2001r. /k.14/ Tymczasem w postępowaniu sądowym skarżąca złożyła karty informacyjne leczenia szpitalnego, z których wynika, że przed wydaniem zaskarżonej decyzji - skarżąca w czerwcu 2011r. miała zawał serca. Stan zdrowia osoby wnioskującej o umorzenie podlegających zwrotowi nienależnie pobranych świadczeń jest niewątpliwie "okolicznością dotyczącą sytuacji rodziny", którą organ powinien brać pod uwagę przy rozpatrywaniu takiego wniosku. W sprawie niniejszej organ w uzasadnieniu jednak tylko ogólnie odniósł się do stanu zdrowia skarżącej stwierdzając, że "brak jest dokumentacji poświadczającej jej chorobę psychiczną czy niepełnosprawność umysłową, która uzasadniałby brak wiedzy, że otrzymany dodatek pielęgnacyjny z KRUS wykluczał możliwość uzyskania zasiłku pielęgnacyjnego z GOPS". Organ nie ustalił także, w jakim zakresie świadczy dla skarżącej pomoc jej córka – M. H., która w związku z opieką nad matką otrzymuje świadczenie pielęgnacyjne. Wobec braku wyczerpujących ustaleń we wskazanym wyżej zakresie, nie można prawidłowo ocenić sytuacji skarżącej, a w konsekwencji brak jest usprawiedliwionych podstaw do odmowy umorzenia (choćby w części) podlegających zwrotowi nienależnie pobranych świadczeń. Z tych względów decyzje organów obu instancji podlegają uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012r., poz.270). Badając sprawę ponownie organ ustali należycie aktualny stan zdrowia skarżącej oraz jej sytuację materialną z uwzględnieniem ponoszonych wydatków, mając na uwadze pomoc otrzymywaną od córki oraz ewentualnie – o ile zostanie to potwierdzone dodatkowymi dowodami - partycypowanie W. K. w kosztach utrzymania mieszkania. Mając powyższe na uwadze, Sąd orzekł, jak w sentencji.