II SA/Lu 231/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Joanna Cylc - Malec po rozpoznaniu w dniu 25 czerwca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym zażalenia E. i M. małżonków P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 7 maja 2009 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi E. i M. małżonków P. na decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nakazania wykonania określonych robót budowlanych postanawia: I. uchylić postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 7 maja 2009 r., sygn. II SA/Lu 231/09 o odmowie przyznania prawa pomocy; II. przyznać E. i M. małżonkom P. prawo pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w całości oraz ustanowienie adwokata z urzędu, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka . W dniu 1 kwietnia 2009 r. E. i M. małż. P. wnieśli skargę na decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] r. w przedmiocie nakazania wykonania określonych robót budowlanych. Następnie skarżący złożyli na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie im prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów i ustanowienie adwokata. Uzasadniając swój wniosek wskazali, iż nie stać ich na poniesienie kosztów postępowania sądowego, gdyż osiągane z tytułu renty i wynagrodzenia za pracę dochody wystarczają jedynie na bieżące niezbędne potrzeby życiowe. Postanowieniami z dnia 7 maja 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie odrzucił wniesioną skargę oraz odmówił przyznania skarżącym prawa pomocy. Sąd uznał bowiem, iż skarga na przedmiotową decyzję jest niedopuszczalna (z uwagi na niewyczerpanie toku instancji), a tym samym oczywiście bezzasadna w rozumieniu art. 247 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej p.p.s.a.), co uprawnia do odmowy przyznania skarżącym prawa pomocy bez badania merytorycznych przesłanek wniosku o jego udzielenie. Skarżący na powyższe postanowienie o odmowie przyznania prawa pomocy wnieśli zażalenie. W jego uzasadnieniu wskazali, iż Sąd błędnie uznał, że ich skarga jest bezzasadna co pociągnęło za sobą odmowę przyznania prawa pomocy. Zdaniem skarżących najpierw powinna zapaść decyzja odnośnie przyznania prawa pomocy, a gdy taka pomoc będzie przyznana, to profesjonalny pełnomocnik będzie w stanie wskazać w następnej fazie decyzyjnej, iż sama skarga jest uzasadniona. Przyjęcie innej kolejności decyzyjnej ze strony Sądu, powoduje błąd w ocenie samej skargi. Sąd poprzez odmowę przyznania prawa pomocy pogarsza ich sytuację i odbiera im konstytucyjne prawo do sądu. Ponadto wskazali na swoją trudną sytuację materialną i brak środków na poniesienie kosztów postępowania sądowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 195 § 2 p.p.s.a., jeżeli zażalenie zarzuca nieważność postępowania lub jest oczywiście uzasadnione, wojewódzki sąd administracyjny, który wydał zaskarżone postanowienie, może na posiedzeniu niejawnym, nie przesyłając akt Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu, uchylić zaskarżone postanowienie i w miarę potrzeby sprawę rozpoznać na nowo. W literaturze przedmiotu zauważa się przy tym, że zażalenie jest "oczywiście uzasadnione" jeżeli sąd podziela zarzuty i żądania w nim zawarte, uznając swą pomyłkę w tym zakresie (J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze, Warszawa 2006, s. 433). W niniejszej sprawie w ocenie Sądu ziściły się przesłanki wskazane w art. 195 § 2 p.p.s.a.. W pierwszej kolejności należy wskazać, iż prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Przyznanie prawa pomocy ustawodawca uzależnił od spełnienia dwóch przesłanek. Pierwszą z nich reguluje art. 246 § 1 p.p.s.a., który uzależnia przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Druga z przesłanek została określona treścią art. 247 p.p.s.a. i ma charakter negatywny. Oznacza to, że jej wystąpienie wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy, chociażby spełniona została przesłanka przyznania prawa pomocy z art. 246 § 1 p.p.s.a. W sprawie niniejszej tut. Sąd postanowieniem z dnia 7 maja 2009 r. odrzucił skargę jako niedopuszczalną. W tym samym dniu tj. 7 maja 2009 r. odmówił przyznania skarżącym prawa pomocy w zakresie całkowitym w rozumieniu art. 247 p.p.s.a, zgodnie z którym prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności skargi. Bezspornym również jest, iż odmowa przyznania skarżącym prawa pomocy nastąpiła z tej samej przyczyny co odrzucenie skargi. Działanie takie oznacza więc nijako badanie przez Sąd zasadności postanowienia o odrzuceniu skargi wskutek wniosku o przyznanie prawa pomocy. Takie zaś działanie Sądu pierwszej instancji jest nieuprawnione, z uwagi na przysługujące stronie prawo wniesienia skargi kasacyjnej od postanowienia odrzucającego skargę - art. 173 p.p.s.a. i wyłączną kompetencję Naczelnego Sądu Administracyjnego do oceny jej zasadności. Sąd zatem powinien ocenić wniosek strony w świetle przesłanek określonych w art. 246 § pkt 1 p.p.s.a.