II SA/Lu 231/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska, Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza, Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski (sprawozdawca), Protokolant Referent Jacek Zięba, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 26 czerwca 2019 r. sprawy ze skargi L. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2019 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania nieodpłatnego prawa własności do nieruchomości oddala skargę. We wniosku z dnia 30 lipca 2018r. L. N. oraz J. S. domagały się przyznania nieodpłatnego prawa własności do działki zabudowanej położonej w obrębie O., gm. W., oznaczonej w operacie ewidencji gruntów i budynków numerem [...] o powierzchni [...] ha. Wyjaśniły, że decyzją z dnia [...] czerwca 1974r. przekazane zostało państwu gospodarstwo rolne w którego skład wchodziła wspomniana działka siedliskowa. Decyzją z dnia [...] grudnia 2018r. Starosta C. odmówił żądaniu. W uzasadnieniu podał, że stosownie do art. 118 ust. 3 ww. ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 2336 z późniejszymi zmianami) działki siedliskowej nie można zwrócić, jeśli nie jest już własnością Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, albo jeśli przyznanie własności naruszałoby prawo osób trzecich do działki lub budynków. Ponieważ wspomniana działka stanowi obecnie współwłasność osób trzecich zwrot siedliska jest niemożliwy. Po rozpoznaniu odwołania wnioskodawczyń Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzję utrzymało w mocy. Również organ odwoławczy wskazał, że stosownie do art. 118 ust. 3 ww. ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, niedopuszczalne jest uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa własności działki (określonej w ust. l-2a ww. przepisu), jeżeli działka nie jest przedmiotem własności Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego albo jeżeli przyznanie własności naruszałoby prawa osób trzecich do działki lub budynków stanowiącej przedmiot wniosku. Oznacza to, że organy administracji nie mogą w sposób prawidłowy doprowadzić do wydania decyzji orzekającej o przekazaniu własności działki należącej nie do Skarbu Państwa, czy też jednostki samorządu terytorialnego, ale do osób trzecich, niezależnie od tego w jaki sposób doszło do zmian podmiotowych przedmiotowej nieruchomości i jakiej treści były pierwotne Akty Własności Ziemi. Według zgromadzonych w aktach kserokopii aktów notarialnych oraz wypisu z rejestru gruntów sporządzony dnia 6 sierpnia 2018 r. obecnymi właścicielami przedmiotowej nieruchomości są osoby trzecie, a nie Skarb Państwa, czy też jednostka samorządu terytorialnego. Działka nr [...] stanowi współwłasność osób trzecich na podstawie aktu notarialnego rep. A nr [...] z dnia [...] sierpnia 1994 r. a także na podstawie postanowienia o nabyciu praw do spadku I NS [...] z dnia 28 czerwca 1999 r. Przedmiotowa działka posiada również księgę wieczystą prowadzoną przez Sąd Rejonowy w C. VI Wydział Ksiąg Wieczystych nr [...] [...] Powyższa okoliczność wyklucza możliwość wydania decyzji o nadaniu własności takiej nieruchomości w trybie art. 118 ww. ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego L. N. zarzuciła decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego naruszenie zasad postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 77 § 1 K.p.a. poprzez brak wszechstronnego zebrania i rozpatrzenia dowodów, co miało wpływ na wynik sprawy. W uzasadnieniu skargi wskazano, że nie wyjaśniono w żadnym stopniu rozbieżności między aktami własności ziemi wydanymi na rzecz S. S. oraz na rzecz H. i M. T.. Ci ostatni nabyli na podstawie aktu własności ziemi nieruchomość niezabudowaną, a S. S. nabyła nieruchomość wraz zabudowaniami. Działka objęta wnioskiem jest i była zabudowana w dacie wydawania AWZ. Odpowiadając na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Podniesiony w skardze zarzut naruszenia art. 77 § 1 kpa jest pozbawiony podstaw. Wbrew przekonaniu skarżącego organy przeprowadziły w sprawie rzetelne postępowanie, a zebrane dowody dają wystarczająca podstawę do zajęcia stanowiska ujawnionego w wydanych decyzjach. W świetle powołanego w zaskarżonej decyzji art. 118 ust. 3 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników ( Dz. U z 2019r. poz. 299 ) niezrozumiale jest wywodzenie swoich uprawnień do przyznania działki siedliskowej na podstawie treści aktów własności S. S. oraz H. i M. T.. Jest oczywiste, że skarżąca mogłaby skutecznie ubiegać się o wydanie korzystnej dla siebie decyzji orzekającej o przyznaniu własności tylko wówczas, gdyby w stosunku do niej nie zaistniała negatywna przesłanka dotycząca zwrotu, zawarta w tym przepisie. Zgodnie z nim niedopuszczalne jest uwzględnienie wniosku, jeżeli nieruchomość nie stanowi już własności Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego albo jeżeli przyznanie własności naruszałoby prawa osób trzecich do nieruchomości stanowiącej przedmiot wniosku, Art. 118 ust. 1 ustawy stanowi z kolei, że osobie, której przysługuje prawo użytkowania działki gruntu z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, w myśl dotychczasowych przepisów, na jej wniosek przyznanie się nieodpłatnie własność tej działki. W orzecznictwie podkreśla się przy tym, że nieruchomość musi pozostawać własnością Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego w dacie wydania rozstrzygnięcia, albowiem wydając decyzję konstytutywną organ prowadzący postępowanie musi uwzględnić stan faktyczny i prawny występujący w dniu wydania decyzji. W sprawie jest oczywiste, że działka nr [...] , o której nieodpłatnego przyznania skarżąca się domagała nie jest własnością Skarbu państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, co bezzasadnym czyni uwagi skargi. Według decyzji z dnia [...] czerwca 1974r. wydanej przez Naczelnika Powiatu C. na podstawie § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 4 czerwca 1971r. w sprawie przejmowania w zamian za rentę na własność Państwa nieruchomości rolnych o obszarze mniejszym niż 5ha użytków rolnych ( Dz. U Nr 15, poz. 149 ) na wniosek S. S. przejęto w całości na własność Skarby Państwa w zamian za rentę gospodarstwo rolne bez budynków położone w O., stanowiące jej własność, oznaczone numerami działek [...],[...],[...] i [...] o łącznej powierzchni [...]. Wspomniany przepis wydany na podstawie art. 17 ust. 1 pkt.2 ustawy z dnia 24 stycznia 1968 r. o rentach i innych świadczeniach dla rolników przekazujących nieruchomości rolne na własność Państwa (Dz. U. Nr 3, poz. 15 ze zm.), umożliwiał przejęcie na własność Państwa wszystkie nieruchomości rolne wchodzące w skład gospodarstwa rolnego o obszarze poniżej 5 ha, nie mniejszym niż 2,5 ha przeliczeniowych użytków rolnych. Był to wyjątek od zasady ustalonej w art. 1 ustawy, według której właściciel gospodarstwa rolnego mógł przekazać na własność Państwa wszystkie nieruchomości wchodzące w skład tego gospodarstwa, jeżeli obejmowało co najmniej 5 ha użytków rolnych. Przejęcie gospodarstwa nastąpiło już bez budynków, ponieważ, jak wynika z protokołu w sprawie uregulowania w trybie ustawy z dnia 26 października 1971r. ( Dz. U Nr 27, poz. 250 ) własności gospodarstwa rolnego położonego we wsi O. na rzecz S. S., sporządzonego w jej obecności 30 stycznia 1971r., część gruntów o powierzchni 0,20 ha i budynki sprzedała [...] listopada 1971r. H. T., co też potwierdziła własnoręcznym podpisem w protokole. Co więcej, powołana decyzja w ogóle nie zawiera informacji o pozostawieniu dotychczasowej właścicielce do użytkowania jakiejkolwiek działki gruntu z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego państwu, o czym stanowił art. 3 ust.2 pkt.2 wspomnianej ustawy, a tym bardziej nieruchomości zabudowanej, siedliskowej, której przyznania na własność można byłoby ubiegać się w powołanym już trybie art. 118 § 1 wspomnianej ustawy. Z jej treści wynika bowiem, że dotychczasowa właścicielka zrzekła się przysługującego jej prawa do dożywotniego użytkowania działki gruntu o powierzchni 0,5 ha w zamian za podwyższenie wymiaru renty o [...] zł. Taką możliwość przewidywał art. 6 ust. 1 wspomnianej ustawy. Ze znajdujących się w aktach rejestrów pomiarowo – klasyfikacyjnych wynika natomiast, że działki [...],[...],[...] i [...] były objęte postępowaniem scaleniowym, przeprowadzonym w 1976r. Według rejestru po scaleniu działka nr [...] o powierzchni [...] została przyznana H. T.. Projekt scalenia wsi gruntów wsi O. został zatwierdzony decyzją Wojewody C. z dnia 30 września 1976r., a dokumentacja zaewidencjonowana w Wojewódzkiej Składnicy kartograficzno – geodezyjnej w C. za nr. [...]/[...]. Według wypisu z rejestru gruntów z dnia [...] września 1985r. jako właściciel działki [...] wpisany jest już H. T.. Z aktu notarialnego zawartego 26 [...]. wynika, że H. i M. T. sprzedali działkę nr [...] J. K.. Według jego treści sprzedający zostali wpisani jako właściciele tej działki w księdze wieczystej nr [...], nabywca zaś aktem notarialnym z 13 sierpnia 1990r. przekazał gospodarstwo rolne, w skład którego wchodziła działka, córce H. E. K., którą wpisano jako właścicielkę w księdze wieczystej nr [...] prowadzonej przez Biuro Notarialne w C.. Z kolei aktem notarialnym z dnia [...] sierpnia 1994r. H. K. ( po mężu [...] ) działkę nr [...], stanowiącą część przekazanego gospodarstwa rolnego, o powierzchni [...] ha zabudowaną drewnianym domem mieszkalnym oraz murowaną oborą z dobudowaną drewnianą stodołą sprzedała A. W.. Z aktu wynika, że powyższa działka została odłączona z księgi wieczystej nr [...] i założono dla niej nową księgę wieczystą, obecnie o nr [...] w której jako właściciel wpisany jest A. W.. Żądanie przyznania działki jest niezasadne również z innego powodu, a mianowicie nie spełnienia warunku wynikającego z art. 118 ust.2a wspomnianej ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, stosownie do którego z wnioskiem o przyznanie prawa własności działki określonej m.in. w ust. 1 może wystąpić również zstępny osoby uprawnionej, o której mowa w tych przepisach, który po śmierci tej osoby faktycznie włada, w zakresie odpowiadającym jej uprawnieniom, daną nieruchomością. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 6 lutego 2018r. ( II OSK 958/16 opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych ) celem tego przepisu było przyznanie na własność działki, co do której rolnikowi przysługiwało dożywotnie prawo użytkowania, jego zstępnym, którzy zazwyczaj z nim mieszkali i prowadzili wspólne gospodarstwo. Warunkiem przyznania działki zstępnym jest faktyczne władanie daną nieruchomością po śmierci rolnika, w zakresie odpowiadającym jego uprawnieniom. Chodzi tu więc o faktyczne użytkowanie działki przez zstępnego w rozumieniu potocznym (ponieważ w rozumieniu cywilistycznym prawo użytkowania przysługiwało rolnikowi do jego śmierci) na własne potrzeby. Celem tej regulacji nie było bezwarunkowe uwłaszczenie zstępnych rolnika, który przekazał gospodarstwo pod rządami poprzednio obowiązujących ustaw, lecz zapewnienie zstępnym prawnej możliwości nabycia własności działki na własne potrzeby po wygaśnięciu prawa użytkowania działki po śmierci rolnika. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 27 listopada 2012 r., II OSK 1339/11 (publ.w CBOSA) dla uzyskania prawa do nieodpłatnego nabycia działki niezbędne jest wykazanie, że w dacie zgłoszenia żądania i rozstrzygania przez organy zstępny rolnika faktycznie tą nieruchomością władał. Za powyższą interpretacją przemawia wykładnia celowościowa omawianego przepisu, wskazująca, iż celem powyższego unormowania było zaspokojenie potrzeb rolnika, który przekazał gospodarstwo rolne na rzecz Państwa oraz jego zstępnych nadal, nieruchomości opisane w ust. 1 i 2 art. 118 ustawy, użytkujących, nie zaś osób, które faktyczny związek z wymienionymi nieruchomościami utraciły, zaspokajając swoje interesy w inny sposób. W sprawie jest oczywiste, że skarżąca, jako zstępna S. S. nigdy nie użytkowała i nie użytkuje przedmiotowej działki, co tylko wzmacnia przekonanie o trafności zaskarżonego rozstrzygnięcia. Z tych względów na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U z 2018r. poz. 1302 ) skargę należało oddalić.