II SA/Lu 235/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Dudek, Sędziowie Sędzia WSA Ewa Ibrom, Sędzia NSA Krystyna Sidor (sprawozdawca), Protokolant Asystent sędziego Beata Skubis-Kawczyńska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 16 września 2008 r. sprawy ze skargi Z. S. i J. B. na decyzję Wojewody z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Starosty z dnia [...] ., Nr [...]; II. zasądza od Wojewody na rzecz skarżących Z. S. i J. B. po 200 (dwieście ) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, art.136 ust. 1 i 3, art.137 w zw. z art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz.U. z 2004r., Nr 261, poz.2603 ze zm.) Wojewoda L. po rozpoznaniu odwołania W. L. utrzymał mocy decyzję Starosty C. z dnia [...] o odmowie zwrotu nieruchomości wywłaszczonej na rzecz Skarbu Państwa na cele oświaty, położonej w C. przy ul. L., oznaczonej wówczas jako działka nr [...] o pow. 586m. Jak wynika z akt sprawy, przedmiotowa nieruchomość była własnością J. i S. Z. i została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa na podstawie orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w L. z dnia [...]. Nieruchomość ta została następnie podzielona na działki nr [...] o pow. 443m, i nr [...] o pow. 80m (Kw nr [...]); właścicielem tych działek jest obecnie Miasto C. O zwrot nieruchomości wystąpili spadkobiercy byłych właścicieli: W. L., J. B., Z. S. (dawniej M.), L. S. i L. S.. We wniosku podnosili, że nieruchomość obecnie nie jest wykorzystywana na cele oświatowe, ponieważ od 2006 r. szkoła nie działa; na części wywłaszczonej nieruchomości znajduje się jedynie wyasfaltowane boisko. Organy obu instancji rozpoznając sprawę przyznały wprawdzie, że obecnie szkoła przestała funkcjonować ze względu na brak uczniów, to jednak cel wywłaszczenia został zrealizowany, ponieważ na nieruchomości rozbudowano szkołę, urządzono boisko szkolne oraz wybudowano infrastrukturę techniczną. Organy podkreśliły również, że zgodnie z obowiązującym planem zagospodarowania przestrzennego miasta C. (uchwała Rady Miejskiej z dnia 28 grudnia 2007r., Nr XXXVII/466/01, Dz. Urz. Województwa L. z 2002r., Nr 7, poz.255) nieruchomość nadal przeznaczona jest pod usługi oświaty (symbol C2.UO-9) W tej sytuacji zdaniem organów, nie ma podstaw do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Skargę do sądu administracyjnego wniosła Z. S. i domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji podnosiła, że szkoła przestała działać, dlatego organy powinny zwrócić spadkobiercom byłych właścicieli przedmiotową nieruchomość. Identycznej treści skarga na w/w decyzję została wniesiona przez J. B. i zarejestrowana pod sygn. akt II SA/Lu 236/08. W odpowiedzi na obie skargi organ odwoławczy wniósł o ich oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie Sąd stwierdza, że wobec faktu, iż obie skargi zostały złożone na tę samą decyzję należało sprawę oznaczoną sygn. akt II SA/Lu 236/08 przejąć do łącznego rozpoznania wraz ze sprawą niniejszą. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r- Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz.1269) sąd administracyjny sprawuje kontrolę zaskarżonej decyzji w zakresie jej zgodności z prawem. Skargi zasługują na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem obowiązujących przepisów procesowych, tj. art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 1 kpa, co mogło mieć wpływ na rozstrzygnięcie. W myśl przepisu art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Organ administracji publicznej ma zatem obowiązek wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności związanych z określoną sprawą w celu ustalenia stanu faktycznego zgodnego z rzeczywistością. Mając na uwadze przepisy prawa materialnego organ ocenia, jakie fakty mają istotne znaczenie dla sprawy oraz jakie dowody należy przeprowadzić w celu udowodnienia tych faktów. Zgodnie natomiast z przepisem art.77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy i na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.). Organ administracji publicznej jest więc na podstawie tych przepisów zobowiązany do podjęcia z urzędu wszelkich niezbędnych czynności w celu zebrania pełnego materiału dowodowego, by na jego podstawie ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona. Prawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy jest niezbędnym elementem zastosowania właściwej normy prawa materialnego. Warunki zwrotu wywłaszczonych nieruchomości regulują przepisy art. 136 – 142 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz.U. z 2004r., Nr 261, poz. 2603 ze zm.) Stosownie do przepisu art. 136 ust. 3 poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Nieruchomość uznaje się za zbędną, gdy pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo gdy pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany (art. 137ust. 1). Podkreślić jednocześnie należy, że – w świetle ugruntowanego orzecznictwa sądowo - administracyjnego – nie można mówić o zbędności na cel wywłaszczenia i dokonać zwrotu nieruchomości, gdy nieruchomość po wywłaszczeniu została zagospodarowana i wykorzystana zgodnie z celem wywłaszczenia określonym w decyzji, a dopiero później jej przeznaczenie zmieniono. (por. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 2 marca 2004r., SA/Bk 1444/03; wyrok WSA w Warszawie z dnia 22 czerwca 2005r., I SA/Wa 678/04; wyrok WSA w Warszawie z dnia 6 września 2005r., I SA/Wa 787/04) Organy badając sprawę o zwrot wywłaszczonej nieruchomości powinny zatem – mając na uwadze powyższe przepisy i orzecznictwo - ustalić dokładnie, na jaki cel została wywłaszczona nieruchomość oraz czy na ten cel została ona rzeczywiście wykorzystana i – co również bardzo istotne – w jakim zakresie. W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie okoliczności te nie zostały dokładnie ustalone. W szczególności w aktach brak jest decyzji o lokalizacji szczegółowej budowy szkoły podstawowej, powołanej w uzasadnieniu orzeczenia z dnia [...] o wywłaszczeniu przedmiotowej nieruchomości. Z pisma inspektora szkolnego – K. M. z dnia [...] (k.4 akt amin.) wynika, że budynek wykorzystywany na szkołę istniał na przedmiotowej nieruchomości już od ponad 30 lat przed wywłaszczeniem i przez cały ten czas był użytkowany przez Wydział Oświaty jako szkoła podstawowa, natomiast powołana przez organ wywłaszczający decyzja lokalizacyjna miała dotyczyć "budowy" szkoły. Faktycznie nie wiadomo więc czy celem wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości miała być budowa, rozbudowa, przebudowa, czy modernizacja istniejącego już budynku szkoły, a w konsekwencji nie wiadomo czy cel ten został zrealizowany, skoro – jak wynika z powołanego wyżej pisma - budynek istniał już wcześniej. W konsekwencji nie można odrzucić hipotezy, że celem wywłaszczenia było przejęcie na własność jedynie tej części nieruchomości, na której znajdował się budynek; nie wiadomo bowiem w jaki sposób i w jakim zakresie, zgodnie z decyzją o lokalizacji szczegółowej budowy szkoły podstawowej, miała być wykorzystana pozostała część nieruchomości. Z ustaleń dokonanych w niniejszej sprawie przez organy administracyjne wynika, że niezbędne do funkcjonowania szkoły boisko urządzono jedynie na części wywłaszczonej nieruchomości, nie ustalono jednak, jaką część tej nieruchomości ono zajęło. Organy powołały się również ogólnikowo na fakt, że na przedmiotowej nieruchomości została wykonana infrastruktura techniczna do obsługi szkoły, jednak i w tym przypadku nie wykazano, że zajmowała ona całą podlegającą zwrotowi nieruchomość; nie wiadomo również, jakiego rodzaju jest to infrastruktura, a w szczególności czy ze względu na sposób jej wykonania nie jest możliwe umieszczenie jej w innym miejscu, a nawet usunięcie. Ponadto, bezspornym jest, że wywłaszczona nieruchomość została decyzją z dnia [...] podzielona na dwie działki, z których jedną (nr [...]) przeznaczono pod poszerzenie drogi, co sugeruje, że nie zostało na niej urządzone boisko ani żadna infrastruktura techniczna; nie wiadomo więc czy kiedykolwiek ta działka została wykorzystana na cele wywłaszczenia. Powyższe prowadzi do wniosku, że zebrane w sprawie dowody nie uzasadniają stwierdzenia, że nieruchomość, której zwrotu domaga się m.in. skarżąca, została w całości wykorzystana na cel wywłaszczenia, a w konsekwencji odmowa zwrotu tej nieruchomości spadkobiercom byłych właścicieli była przedwczesna. Sam fakt ogrodzenia wywłaszczonej nieruchomości, na co powołują się organy, nie przesądza o tym, że nieruchomość została w całości wykorzystana na cele wywłaszczenia. Podkreślić należy, że w razie ustalenia, że cel wywłaszczenia nie został zrealizowany na całości nieruchomości, zwrotowi podlegać będzie niewykorzystana na ten cel część na podstawie art. 137 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, będącego przedmiotem badania przez Trybunał Konstytucyjny, który w wyroku z dnia 3 kwietnia 2008r. (K 6/05) za niezgodne z Konstytucją uznał uzależnienie zwrotu części nieruchomości zbędnej na cel wywłaszczenia od spełnienia warunków wymienionych w tym przepisie m.in. od możliwości zagospodarowania tej części zgodnie z planem miejscowym lub ustaleniami decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu. W konsekwencji dopiero dokładne ustalenie przez organ administracyjny celu wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości, a następnie zbadanie czy w całości wykorzystano ją na ten cel, umożliwi ocenę czy żądanie zwrotu nieruchomości w całości lub w części jest uzasadnione. Z tych względów, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit "c" oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270) uchylił zaskarżoną decyzję, jak również decyzję organu I instancji, przekazując sprawę do ponownego rozpoznania. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 cyt. ustawy.