II SA/Lu 237/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska, Sędziowie Sędzia NSA Witold Falczyński,, Sędzia NSA Krystyna Sidor (sprawozdawca), Protokolant Referent Julia Polak, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 9 czerwca 2011 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] r. nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego I. oddala skargę II. przyznaje [...] M. M. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym 55,20 (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy), należnego podatku od towarów i usług. Decyzją z dnia 28 stycznia 2011r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. po rozpoznaniu odwołania J. S. utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Wójta Gminy K. przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. z dnia 10 listopada 2010r. o nieprzyznaniu pomocy społecznej w formie zasiłku celowego. W uzasadnieniu wyjaśniono, że J. S. wnosił o przyznanie mu pomocy społecznej na cztery miesiące ze względu na trudną sytuacją spowodowaną bezpodstawnym - jego zdaniem - zajęciem przez komornika świadczenia rentowego. Wnioskodawca wskazywał, że z tego powodu od sierpnia 2010r. w ogóle nie pobiera renty, a ze względu na stan zdrowia nie może pracować, zaś otrzymana ostatnio pomoc społeczna w wysokości 150 zł nie rozwiązuje jego problemów. Zasugerował przyznanie mu pomocy zwrotnej do czasu wyjaśnienia sprawy prowadzonej egzekucji przez odpowiednie organy. Rozpoznając wniosek, organ I instancji ustalił, że wnioskodawca jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym i z tego tytułu ma przyznaną rentę inwalidzką z KRUS. Pozostaje pod stałą opieką lekarską, ponosząc wydatki na leczenie i leki. Jest właścicielem gospodarstwa rolnego o pow. 1,1235 ha przeliczeniowego i współwłaścicielem w ¼ części gospodarstwa rolnego o pow. 0,2575 ha przeliczeniowego, które - jak twierdzi - oddał w dzierżawę. Prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, a źródłem jego dochodów jest gospodarstwo rolne, z którego dochód wynosi 245, 90 zł, renta inwalidzka (912,57 zł) i zasiłek pielęgnacyjny (153 zł), czyli łącznie 1.311, 47 zł, co przekracza ustawowe kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej wynoszące 477 zł. Na podstawie informacji z KRUS organ I instancji stwierdził, że wnioskodawca ma przyznane prawo do świadczenia rentowego w kwocie 1.073,57 zł, z którego potrącane są zaliczki na podatek dochodowy (64 zł), składki na ubezpieczenia zdrowotne (97zł) i zajęcia komornicze w wysokości 268,39 zł. J. S. od sierpnia 2010r. zaprzestał przyjmowania renty, gdyż nie zgadza się z zajęciem komorniczym i o wyjaśnienie tych potrąceń zwrócił się do sądu i prokuratury. W konsekwencji organ I instancji uznał, że wnioskodawca nie wykorzystuje przysługujących mu uprawnień, skoro odmawia przyjmowania renty i w ten sposób odmawia współpracy z organem pomocy w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji. Ponadto organ wskazał, że wnioskodawca systematycznie korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej, a w 2010r. na leczenie otrzymał zasiłki celowe specjalne w łącznej kwocie 550 zł. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. podzieliło ustalenia i stanowisko organu I instancji, iż dochód wnioskodawcy przekracza ustawowe kryterium dochodowe i ze względu na brak współpracy z organem w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji i jednocześnie brak szczególnych okoliczności - nie ma podstaw do przyznania mu ani zasiłku celowego ani specjalnego zasiłku celowego. Kolegium podkreśliło, że wnioskodawca zaprzestając dobrowolnie pobierania renty działa na własną niekorzyść, pogarszając swoje położenie, ale nie ma to wpływu na pomniejszenie jego dochodów uwzględnianych przy ustalaniu kryterium dochodowego. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wniósł J. S. domagając się uchylenia decyzji Kolegium. W obszernej skardze, a następnie w licznych pismach składanych do akt sprawy, skarżący podnosi, że decyzje obu organów są dla niego bardzo krzywdzące, gdyż jest człowiekiem schorowanym (po wypadku na przełomie 2009/2010r.), cierpi na dolegliwości kardiologiczne, reumatologiczne, alergologiczne, ma problemy z płucami. W związku ze złym stanem zdrowia ponosi znaczne wydatki na leczenie. Podkreślił, że wprawdzie od grudnia 2010r. już pobiera rentę, ale to z powodu bezpodstawnej egzekucji jego zdrowie pogorszyło się. Kwestionuje wliczenie do jego dochodu - dochodu z gospodarstwa rolnego, bowiem oddał je w dzierżawę, gdyż sam ze względu na stan zdrowia nie jest w stanie go uprawiać. Skarżący jest rozżalony, że organ pomocy społecznej nie pomógł mu w okresie bardzo trudnym dla niego, kiedy nie pobierał świadczeń z KRUS, natomiast obecnie nie zależy mu już na żadnych świadczeniach: ani pieniężnych, ani ze strony innych osób, skoro poradził sobie dotychczas sam. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r.- Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje kontrolę zaskarżonej decyzji w zakresie jej zgodności z prawem. Zaskarżona decyzja prawa nie narusza. Zasady przyznawania świadczeń z pomocy społecznej uregulowane zostały w ustawie z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz.539 ze zm.), zwanej dalej ustawą. W świetle przepisów art. 2 i 3 tej ustawy celem pomocy społecznej jest wspieranie osób i rodzin w ich wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości, a także umożliwianie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Skarżący wnosił o przyznanie mu pomocy w formie zasiłku celowego na zaspokojenie niezbędnych potrzeb. Zasiłek taki może być przyznany bądź na podstawie art. 39 bądź na podstawie art. 41 ustawy. Przepis art. 39 stanowi, że w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów, napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu może być przyznany zasiłek celowy; przyznanie na tej podstawie takiego świadczenia uzależnione jest jednak od wysokości dochodów, które nie mogą być wyższe niż ustalone w ustawie kryterium dochodowe (art. 8 ust.1) – jego przekroczenie uniemożliwia bezwzględnie przyznanie zasiłku celowego na podstawie art. 39. Organ może rozważać również udzielenie wnioskodawcy pomocy w formie zasiłku celowego na podstawie art. 41 cyt. ustawy. Zgodnie z tym przepisem w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi albo zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczową, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Przyznanie powyższych świadczeń zależy od uznania organu pomocy społecznej, który może, ale nie musi - uwzględnić wniosek. Cechą specyficzną uznania administracyjnego jest to, że decyzja taka nie podlega kontroli sądowej z punktu widzenia celowości. (por. I. Bogucka, Państwo prawne a problem uznania administracyjnego, Państwo i Prawo 1992, z. 10, s.32 i nast.) Nie oznacza to jednak wyłączenia decyzji uznaniowych całkowicie spod kontroli sądowej. Obowiązujące przepisy nie przewidują swobodnego uznania organów administracji. Kontrola ta jest jednak ograniczona. Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 8 maja 2002r. (SA/Sz 2548/00, niepubl.) kontrola legalności decyzji wydawanych w ramach uznania administracyjnego sprowadza się do oceny, czy organ administracji uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych, mających znaczenie w sprawie oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył on zasady swobodnej oceny dowodów. Kontrola sądu dotyczy więc prawidłowości postępowania organu administracji poprzedzającego wydanie decyzji. W szczególności polega ona na sprawdzeniu czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy, do czego zobowiązane są organy obu instancji na podstawie art. 7, 77 § 1, 80 i 136 kpa. W niniejszej sprawie organ I instancji przeprowadził wyczerpująco postępowanie wyjaśniające i podjął z urzędu wszelkie możliwe czynności w celu ustalenia aktualnej sytuacji J. S., w konsekwencji organ – działając w granicach przysługującego mu uznania - miał prawo odmówić przyznania skarżącemu zasiłku celowego. Bezspornie skarżący dobrowolnie zaprzestał przyjmowania renty, pogarszając swoją sytuację materialną – takie działanie skarżącego ubiegającego się o pomoc społeczną, zasadnie zostało potraktowane przez organ jako brak chęci przezwyciężania własnymi możliwościami swojej trudnej sytuacji życiowej, co doprowadziło do odmowy przyznania mu świadczenia. W świetle wskazanych wyżej ogólnych reguł udzielania pomocy społecznej i jej celów, uzasadnione jest stanowisko organu, iż pomoc taka może być przyznana dopiero wówczas, gdy wnioskodawca wykorzysta wszelkie możliwe sposoby samodzielnego poradzenia sobie z trudnościami. Skarżący w niniejszej sprawie natomiast samodzielnie pogorszył swoją sytuację życiową, odmawiając przyjmowania renty, co słusznie zostało negatywnie zostało ocenione przez organ. Rozżalenie skarżącego, przedstawione w licznych pismach składanych do organów i do Sądu, wypływające z przekonania, że egzekucja z renty jest bezprawna, nie mogło być uwzględnione przez organ pomocy społecznej ani również przez Sąd, bowiem ocena legalności tej egzekucji nie mieściła się w kompetencji tego organu ani nie podlega kognicji Sądu w sprawie niniejszej. Sąd nie jest uprawniony do prowadzenia postępowania dowodowego w tym przedmiocie, ani tym bardziej do przesłuchiwania świadków na okoliczności dotyczące prowadzonego wobec skarżącego postępowania egzekucyjnego. Z tego względu Sąd nie uwzględnił wniosków dowodowych zgłoszonych w pismach z dnia 19 i 20 maja 2011r. o przesłuchanie świadków oraz o dopuszczenie do udziału w sprawie KRUS w R. Ubocznie dodać należy, że przed Prokuraturą Rejonową w Ł. toczy się postępowanie w sprawie prawidłowości egzekucji. Wbrew zarzutom skargi, prawidłowe jest stanowisko organów administracji, iż do dochodu skarżącego podlegał doliczeniu dochód z gospodarstwa rolnego, pomimo iż zostało ono wydzierżawione i faktycznie skarżący gospodarstwa tego nie prowadzi. Z woli bowiem ustawodawcy zasadą jest, że do dochodu rodziny wlicza się ustalony ryczałtowo dochód z posiadanego gospodarstwa rolnego bez względu na to czy rzeczywiście gospodarstwo dochód taki przynosi oraz czy właściciel gospodarstwa prowadzi ja samodzielnie czy też je wydzierżawia. (por. wyrok NSA z dnia 14 grudnia 2007r., I OSK 321/07) Wynika to z art. 5 ust. 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. Nr 228, poz.2255 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym od dnia 2 stycznia 2009r. (ustawa z dnia 17 października 2008r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych, Dz. U. z 2008r., Nr 223, poz.1456), który stanowi, że w przypadku ustalania dochodu z gospodarstwa rolnego przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 1/12 dochodu ogłaszanego corocznie w drodze obwieszczenia przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie art. 18 ustawy z dnia 15 listopada 1984r. o podatku rolnym (Dz.U. z 2006r., Nr 136, poz.969 z późn. zm.) Ustawodawca przyjął więc założenie, że w każdym przypadku posiadanie gospodarstwa rolnego przynosi dochód; powołany przepis obejmuje więc nie tylko dochód faktycznie uzyskany, ale również dochód możliwy do osiągnięcia, potencjalny. Dochód ten podlega zsumowaniu z innymi dochodami rodziny lub osoby uczącej się. (ust.9 art. 5 cyt. ustawy) Z powyższych względów stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja nie narusza obowiązujących przepisów, dlatego skarga podlega oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270). O wynagrodzeniu ustanowionego z urzędu adwokata orzeczono na podstawie art. 250 cyt. ustawy oraz § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (t.j. Dz.U. z 2002r., Nr 163, poz.1348 ze zm.).