II SA/Lu 24/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Sidor (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia NSA Grażyna Pawlos - Janusz, Asesor WSA Wojciech Kręcisz, Protokolant Asystent sędziego Łucja Krasińska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 28 lutego 2007 r. przy udziale Prokurator Prokuratury Okręgowej delegowanej do Prokuratury Apelacyjnej A. W. – R. sprawy ze skargi S. i E małżonków K. na decyzję Wojewody z dnia [...] listopada 2006 r. , Nr [...] w przedmiocie zezwolenia na czasowe zajęcie nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Starosty Powiatowego z dnia [...]października 2006r., Nr [...], które nie podlegają wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku; II. zasądza od Wojewody na rzecz E. i S. małżonków K. kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Wojewoda decyzją z dnia [...] listopada 2006 r. Nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, po rozpatrzeniu odwołania E, i S. małż. K., utrzymał w mocy decyzję Starosty z dnia [...] października 2006 r. Nr [...] w sprawie udzielenia [...] Korporacji Energetycznej S.A. Rejonowemu Zakładowi Energetycznemu zezwolenia na czasowe zajęcie nieruchomości. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy ustalił, że organ I instancji na wniosek [...] Korporacji Energetycznej S.A. – Zakład Rejonowy , udzielił zezwolenia na czasowe (na okres 6 miesięcy) zajęcie nieruchomości [...], stanowiącej własność E. i S. małż. K. w celu umożliwienia służbom technicznym zakładu dostępu do obiektów stacji elektroenergetycznej linii średniego i niskiego zajęcia zlokalizowanych na tejże działce, przy czym zajęcie to może polegać tylko i włącznie na wejściu na teren nieruchomości w wypadku awarii tych urządzeń na czas i w zakresie niezbędnym do przeprowadzenia naprawy, decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności . Przyczyną udzielenia wnioskodawcy zezwolenia na wejście na cudzą nieruchomość na okres 6 miesięcy była odmowa przez S.K. dostępu pracownikom zakładu energetycznego do stacji trafo – w celu usunięcia awarii w dniu 8 października 2006 r. , co spowodowało konieczność jedynie prowizorycznego usunięcia awarii nie wykluczającego możliwości zaistnienia poważnej szkody. Jako podstawę prawną decyzji wskazano art. 126 ust. 1 i 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, a zajęcie nieruchomości przez okres 6 miesięcy umożliwić ma wnioskodawcy przebudowę linii i urządzeń w celu ich usunięcia w inne miejsce. Odwołanie od decyzji organu I instancji złożyli E. i S. K., którzy wnosząc o jej uchylenie zarzucali brak podstaw prawnych do orzekania o zajęciu ich nieruchomości na okres 6 miesięcy w sytuacji gdy nie nastąpiła ku temu żadna siła wyższa, a nadto zwrócili uwagę, że na roboty, które wnioskodawca zamierza wykonać – powinien uzyskać pozwolenie na budowę. Rozpoznając odwołanie organ odwoławczy podzielił ustalenia i wnioski poczynione przez organ I instancji. Uznał, że właściciele nieruchomości przez wiele lat utrudniają i uniemożliwiają dostęp do stacji trafo, co powoduje wydłużanie czasu przywracania zasilania i przyczynia się do ponoszenia strat przez odbiorców energii. Awaria zaistniała w dniu 7 października 2006 r. o godz. 2200 w braku zgody właściciela na wejście na nieruchomość została usunięta jedynie prowizorycznie. Uprawnienie właścicieli nieruchomości określone w art. 140 kc zawsze doznawały ograniczeń ze względu na ważne potrzeby społeczne, do których należy zapewnienie powszechnego korzystania z energii elektrycznej. Zdaniem organu administracji zakład energetyczny jest zobowiązany na mocy ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. – prawo energetyczne do utrzymywania zdolności urządzeń do realizacji dostaw energii w sposób ciągły i niezawodny, a w sytuacji występującej w niniejszej sprawie realizacja tego obowiązku została zagrożona. Zaistniały zatem – zdaniem organu odwoławczego - podstawy do udzielenia wnioskodawcy zezwolenia na wejście na teren nieruchomości odwołujących się tylko i wyłącznie w celu usunięcia awarii i w zakresie niezbędnym do przeprowadzenia naprawy urządzeń. W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego S i E. K. wnosili o uchylenie zaskarżonej decyzji jako wydanej z naruszeniem prawa materialnego (art.126 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami) oraz przepisów postępowania (art. 7, 8, 10, 77, 107 § 3 kpa). Skarżący zakwestionowali ustalenia poczynione przez organ odnośnie zaistnienia w sprawie przesłanek do ograniczania na okres 6 miesięcy prawa własności ich działki po to by usunąć awarię, a w istocie – usunąć zlokalizowane na działce od dwudziestu lat urządzenia elektroenergetyczne. Zdaniem skarżących w okolicznościach sprawy brak było podstaw do zastosowania art. 126 § 1 i 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami i ograniczania ich prawa własności na okres 6 miesięcy. Zwrócili także uwagę, że mimo nadania decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności – wnioskodawcy nie przystąpili do usunięcia rzekomej awarii do dnia złożenia skargi do sądu tj. przez okres ponad 2 miesiące. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wnosił o jej oddalenie podtrzymując argumentację zaskarżonej decyzji. Prokurator Prokuratury Apelacyjnej przyłączył się do skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna, bowiem zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego oraz przepisów postępowania. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 126 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz.U. z 2004 r. Nr 261 poz. 2603 ze zm.) określający w jakich sytuacjach starosta, wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej może udzielić zezwolenia na czasowe zajęcie nieruchomości. Ze wskazanego przepisu niewątpliwie wynika, że jest to możliwe jedynie w przypadku zaistnienia niezależnych od siebie dwóch przyczyn: "siły wyższej" czyli zdarzenia nagłego, o charakterze nieuchronnym, którego nie sposób przewidzieć bądź nagłej potrzeby zapobieżenia znacznej szkody. W obu przypadkach występująca potrzeba pilnego działania uprawnia starostę do wydania stosownej decyzji i nadania jej rygoru natychmiastowej wykonalności niezależnie od zgody właściciela lub użytkownika nieruchomości. Ustawodawca wymaga nadto by czasowe zajęcie nieruchomości nie trwało dłużej niż 6 miesięcy. W zaskarżonej decyzji organy administracji prawidłowo powołały wskazany przepis prawa jako podstawę do orzekania o czasowym zajęciu nieruchomości. Z ustaleń organów obu instancji wynika, że na działce skarżących od wielu lat jest zlokalizowana stacja elektroenergetyczna trafo, w której znajdują się urządzenia służące do dostarczania energii elektrycznej licznym odbiorcom. Od kilku lat istnieją też konflikty na tle utrudniania dostępu do przedmiotowej stacji pracownikom zakładu energetycznego przywracającym powstałe awarie. Zakład energetyczny przystąpił do prac zmierzających do usunięcia stacji z działki skarżących. Ostatnia awaria miała miejsce w dniu 7 października o godz. 22-ej. Wobec braku zgody właściciela na wejście na działkę – awarię usunięto wykonując prowizoryczne połączenie, które pozostaje do dziś. W tej sytuacji – zdaniem organów administracji – zakład energetyczny nie jest w stanie wykonywać ciążącego na nim obowiązku utrzymania w należytym stanie urządzeń służących do dostarczania energii elektrycznej. Aby umożliwić realizację tego obowiązku – udzielono wnioskodawcy zezwolenia na wejście na teren nieruchomości skarżących na okres 6 miesięcy w wypadku awarii tych urządzeń na czas i w zakresie niezbędnym do przeprowadzenia ich naprawy. Powyższe ustalenia poczyniono na podstawie kilku notatek służbowych sporządzonych przez pracowników zakładu energetycznego i pracowników starostwa oraz pism tegoż zakładu, kierowanych do Urzędu Gminy. Sąd podziela zarzuty skargi, że zaskarżana decyzja została wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego oraz zasad postępowania. Przede wszystkim organy administracji nie określiły zdarzenia bądź nagłej sytuacji, która wymagałaby natychmiastowego zajęcia nieruchomości dla zapobieżenia znacznej szkodzie ani nie uzasadniły dlaczego orzekły o zajęciu na okres 6 miesięcy. Organ wskazuje jedynie na występujące na przestrzeni kilkunastu lat awarie w dostawie prądu, w tym ostatnia z dnia 7 października 2006 r. – usuniętą po kilku dniach, co wynika z notatki z dnia 10 października 2006 r. (k.13 akt administracyjnych), a także na konflikt z aktualnym właścicielem nieruchomości na tle wejścia na działkę. Sam wnioskodawca uzasadniając wniosek o "zapewnienie dostępu do stacji elektroenergetycznej" wskazuje na trwające od wielu lat utrudnienia ze strony właściciela nieruchomości w dostępie do urządzeń przy przywracaniu zasilania ( w tym zaistniałe 7.10.2006 r.) oraz wskazuje na konieczność stałego i niezakłóconego dostępu do urządzeń energetycznych. Zatem ani z treści wniosku na iż ustaleń zaskarżonej decyzji nie wynika co za "siła wyższa" bądź jaka "nagła potrzeba zapobieżenia znacznej szkodzie" spowodowała konieczność czasowego zajęcia nieruchomości skarżących w dniu wydania decyzji. Nie może stanowić podstawy do czasowego zajęcia nieruchomości chęć stałego i niezakłóconego dostępu do urządzeń energetycznych nawet w celu usunięcia ewentualnie powstałej w przyszłości w tym czasie awarii. Przyczyna czasowego zajęcia nieruchomości musi zaistnieć przed orzekaniem o nim oraz o okresie, na który to czasowe zajęcie następuje. Konflikt między zakładem energetycznym, a właścicielem na tle korzystania z nieruchomości i dostępu do zlokalizowanych na niej urządzeń nie podlega rozstrzygnięciu na podstawie art. 126 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Rację mają skarżący, że przepis art. 126 ustawy nie może stanowić podstawy do orzekania o czasowym zajęciu nieruchomości dla wykonywania prac budowlanych czy przenoszenia urządzeń zlokalizowanych dotychczas na nieruchomości. Zasadnym jest zarzut dowolnego określenia okresu na jaki zajęto nieruchomość skarżących. Organy administracji nie rozważały tej kwestii i nie wyjaśniły dlaczego uznały za konieczne zajęcie nieruchomości na najdłuższy dopuszczalny w ustawie okres. Nie odniosły się tym samym do zarzutu podniesionego przez skarżących w odwołaniu. Sąd podziela także zarzut skargi o naruszeniu przez organy administracji wskazanych przepisów postępowania poprzez nie wyjaśnienie sprawy, dowolną ocenę i rozpatrzenie materiału dowodowego, a także niezapewnienie skarżącym przed wydaniem decyzji możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów. Uwzględniając skargę Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt 1a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) uchylił decyzje obu instancji jako wydane z naruszeniem prawa materialnego (art. 126 ustawy z dnia 21.08.1997r. o gospodarce nieruchomościami) oraz naruszenie przepisów postępowania (art. 7, 77, 107 § 3 kpa), które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. O kosztach postępowania orzeczono na postawie art. 200 ppsa.