II SA/Lu 24/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza Asesor sądowy Anna Ostrowska (sprawozdawca) Protokolant Specjalista Agnieszka Wojtas po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 lutego 2026 r. sprawy ze skargi S. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Chełmie z dnia 12 listopada 2025 r. znak: SKO.II.41/868/ŚR/2025 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta Chełm z 4 sierpnia 2025 r. znak: MOPR.WŚ.ZŚRA.0432-53/2024. Decyzją z dnia 12 listopada 2025 r., znak: SKO.II.41/868/ŚR/2025, wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572 ze zm., dalej: k.p.a.) oraz art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2025 r. poz. 438, dalej: ustawa), po rozpatrzeniu odwołania [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Chełmie utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Chełm z dnia 4 sierpnia 2025 r., znak: MOPR.WŚ.ZŚRA.0432-53/2024 odmawiającą umorzenia odsetek ustawowych za opóźnienie naliczonych od nieuiszczonej należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego dla M. J. w okresie od 1.10.2010 r. do 30.09.2016 r. oraz dla A. J. w okresie od 1.10.2010 r. do 30.09.2017 r. Stan sprawy przedstawia się następująco. Wyrokiem z dnia 18 czerwca 2024 r., sygn. akt II SA/Lu 319/24, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, po rozpatrzeniu skargi S. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Chełmie z dnia 24 stycznia 2024 r., znak: SKO.11.41/1587/ŚR/2023 w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, uchylił zaskarżoną decyzję Kolegium i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Chełm z dnia 16 października 2023 r., znak: MOPR.WS.ZSRA.0432-13/2023. Zdaniem Sądu przy wydaniu zaskarżonej decyzji doszło do naruszenia przepisów prawa procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zasadnicza wadliwość orzekania w sprawie polegała na niepodjęciu przez organ działań prowadzących do sprecyzowania żądania poprzez wskazanie czy wnioskodawca żąda umorzenia odsetek ustawowych za opóźnienie na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy, czy też na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy. W sprawie skarżący domagał się umorzenia odsetek ustawowych za opóźnienie naliczonych od nieuiszczonych należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Sąd wyjaśnił, że art. 30 ustawy normuje dwa różne i niezależne od siebie tryby, w ramach których właściwy organ może weryfikować zaistnienie przesłanek uzasadniających umorzenie należności z tytułu wypłaconych alimentów. We wniosku z dnia 30 stycznia 2023 r. skarżący nie wskazał, w jakim trybie domaga się umorzenia odsetek ustawowych za opóźnienie naliczonych od nieuiszczonych należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, czy na podstawie art. 30 ust. 1, czy też na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy. Uprawnienie do określenia żądania, w razie wątpliwości co do jego treści, należy wyłącznie do strony. Organ nie wezwał wnioskodawcy do sprecyzowania wniesionego żądania. Niezależnie od powyższego Sąd wytknął organom schematyczne podejście do oceny zasadności wniesionego żądania pod kątem zaistnienia przesłanek z art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. Sąd uznał, że wyjątkowość instytucji zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego oznacza konieczność interpretowania przepisów ją regulujących w sposób ścisły. Uwadze organów uszło jednak, że przedmiotem wniosku o umorzenie nie są należności z tytułu wypłaconych osobom uprawnionym świadczeń z funduszu alimentacyjnego, które skarżący spłaca regularnie od wielu lat, lecz jedynie odsetki ustawowe za opóźnienie. W sprawie nie jest więc tak, że w razie umorzenia tych należności Skarb Państwa nie odzyska środków, które wypłacono już osobom uprawnionym z funduszu alimentacyjnego zamiast zobowiązanego. Te należności bowiem nie są przedmiotem wniosku o umorzenie, lecz są cyklicznie spłacane przez skarżącego. Wniosek o umorzenie dotyczy jedynie odsetek ustawowych za opóźnienie, a więc świadczenia obocznego, które stanowi dodatkowy dochód Skarbu Państwa. Zdaniem Sądu, chociaż w świetle art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. o umorzeniu należności z tytułu wpłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego powinna decydować przede wszystkim sytuacja dochodowa i rodzinna, to jednak szerokie rozumienie tych okoliczności powinno prowadzić do uwzględnienia przy wydawaniu decyzji w tym przedmiocie także takich okoliczności, jak fakt długotrwałego i wieloletniego spłacania istniejących należności przez dłużnika alimentacyjnego, zwłaszcza jeżeli, tak jak w przypadku skarżącego, odbywa się to przy niewątpliwie złej sytuacji zdrowotnej i majątkowej wnioskodawcy. Ta ocena prawna Sądu wiązała organy w niniejszej sprawie na zasadzie art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (aktualny na dzień wydania decyzji: Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej: p.p.s.a.). Organ I instancji, realizując wskazania Sądu, zwrócił się do wnioskodawcy o sprecyzowanie, w jakim trybie wniosek ma być rozpoznawany. W odpowiedzi na wezwanie S. J. oświadczył, że zainteresowany jest umorzeniem odsetek na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, zgodnie z którym organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Organ I instancji był zatem związany zakresem wniosku strony (ponadto Prezydent Miasta Chełm nie jest organem właściwym dłużnika kompetentnym do rozpoznania wniosku na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy. Organem właściwym dłużnika jest Wójt Gminy S.). W uzasadnieniu powołanej na wstępie decyzji Kolegium, będącej przedmiotem zaskarżenia, wskazano, że niewątpliwie decyzja wydawana na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy ma charakter uznaniowy, o czym przesądza użyte przez ustawodawcę sformułowanie "organ może umorzyć". Oznacza to sytuację, w której właściwy organ administracji ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia. Z jednej strony może bowiem umorzyć należności, z drugiej zaś może odmówić zastosowania tego rodzaju ulgi. Organ powinien przy tym wykazać, że nie ma podstaw do pozytywnego załatwienia wniosku strony, przy uwzględnieniu przesłanek stawianych przez ustawodawcę. Organ podkreślił, że w rozpoznawanej sprawie przesłankami umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest sytuacja dochodowa i rodzinna dłużnika alimentacyjnego, co wynika wprost z treści art. 30 ust. 2 ustawy. Kolegium powołało się również na stanowisko Sądu, w którym wskazano, że szerokie rozumienie tych okoliczności powinno prowadzić do uwzględnienia przy wydawaniu decyzji także i takich okoliczności, jak fakt długotrwałego i wieloletniego spłacania istniejących należności przez dłużnika alimentacyjnego, jeżeli odbywa się przy niewątpliwie złej sytuacji zdrowotnej i majątkowej wnioskodawcy. Kolegium zaakcentowało, że trudna sytuacja majątkowa strony została uwzględniona przy wydawaniu decyzji orzekającej o uldze w spłacie długu w postaci rozłożenia go na raty (decyzja z dnia 8 lutego 2019 r., znak: MOPR.DSRA.0432-13/2019). Aktualnie dłużnik wnioskuje o dalej idącą ulgę w postaci umorzenia odsetek, twierdząc, że po umorzeniu odsetek dokona wpłaty całości należności. Zdaniem Kolegium, zebrany materiał dowodowy wskazuje jednak, że aktualna trudna sytuacja finansowa strony nie daje gwarancji jednorazowej spłaty należności głównej. Umorzenie należności na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy jako instytucja o charakterze wyjątkowym powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego obowiązku alimentacyjnego. Sytuacja życiowa strony aktualnie pozwala mu na regulowanie zadłużenia w ratach wynikających z decyzji z 8 lutego 2019 r. W ocenie Kolegium, samo uzyskiwanie niskich dochodów bądź też nieuzyskiwanie dochodów nie jest okolicznością wyjątkową i szczególną na tle innych dłużników alimentacyjnych. Sytuacja dochodowa dłużnika w postępowaniu dotyczącym umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń powinna być analizowana przy uwzględnieniu faktu, że dłużnik alimentacyjny co do zasady jest osobą borykającą się z trudnościami finansowymi. Sytuacja rodzinna i dochodowa dłużnika ubiegającego się o umorzenie należności musi go więc wyróżniać spośród innych dłużników alimentacyjnych, a nie ogółu społeczeństwa. Kolegium podniosło, że w wyniku trwającego od 2023 r. postępowania ustalono, że skarżący ma 60 lat, a zatem jest w wieku aktywności zawodowej. Nie ma osób pozostających na jego utrzymaniu. Ma wykształcenie podstawowe, jest żonaty. Z żoną pozostaje w rozdzielności majątkowej. Skarżący złożył oświadczenie majątkowe, z którego wynika, że oprócz współwłasności domu (1/2) o powierzchni 50m2 nie posiada żadnych nieruchomości, ani ruchomości czy oszczędności. Jest zameldowany na pobyt stały pod adresem C. K. [...] ale przebywa w nim okazjonalnie. Od wielu lat przebywa poza granicami kraju w [...], gdzie pracował zarobkowo, aktualnie z uwagi na stan zdrowia nie pracuje, a źródłem utrzymania jest zasiłek dla bezrobotnych w kwocie 937,50 €, tj. 3 999,47 zł (średni kurs euro w NBP na dzień 31.07.2025 r. wynosił 4,2661 zł). Stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem wynoszą 515,00 €, t.j. 2 197,04 zł, zatem miesięczny dochód po uwzględnieniu przedstawionych wydatków wynosi 422,50 €, tj. 1 802,43 zł netto miesięcznie. Wnioskodawca legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności od dzieciństwa wydanym na stałe. Skarżący jest zdolny do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej, nie wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Źródłem jego dochodu jest także zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 215,84 zł miesięcznie. Wnioskodawca podał, że choruje przewlekle na schorzenia kręgosłupa i leczy się u lekarzy specjalistów, przyjmuje leki na stałe. Nie pobiera świadczeń rentowych w P. . Opieką zdrowotną jest objęty na terenie [...]. Spłaca zaległe alimenty po 1000 zł miesięcznie. Z kwestionariusza wywiadu wynika także, że wnioskodawca z rodziną utrzymuje sporadyczny kontakt. Mieszkanie w C. , którego jest współwłaścicielem, jest zaniedbane, jest tam jedno miejsce do spania, wc na zewnątrz budynku, ogrzewanie piec kominkowy. Według pracownika socjalnego występują rozbieżności między wykazanym dochodem wnioskodawcy a jego wydatkami. Wnioskodawca nie wykazał kosztów dojazdu z P. do [...] ani ponoszonych kosztów leczenia. Zdaniem pracownika socjalnego, trudno jest ocenić zasoby strony i posiadane środki, ponieważ osiągane dochody są nieadekwatne do przedstawianych wydatków. Kolegium uznało, że zebrany w sprawie materiał dowodowy nie dał podstaw do przyznania przywoływanym przez skarżącego okolicznościom charakteru wyjątkowego, mającego uzasadniać umorzenie odsetek. Według Kolegium, nie bez znaczenia jest okoliczność, że skarżący odmówił wyjaśnienia, kto i w jakiej kwocie udzieli mu pomocy finansowej na spłatę zadłużenia, które z jego dzieci posiada zasoby pozwalające na udzielenie pomocy ojcu w spłacie zobowiązania. Skoro skarżący, będący w trudnej sytuacji dochodowej, zadeklarował spłatę należności głównej w zamian za umorzenie odsetek, to zasadnie organ domagał się wskazania konkretnej osoby, która pomoże mu w spłacie długu. W ocenie Kolegium organ uprawniony był do ustalania sytuacji rodzinnej strony, tym bardziej, że skarżący sam powoływał się na okoliczność pomocy ze strony członków rodziny. Kolegium podkreśliło, że praktycznie wszystkie istotne okoliczności mogące mieć wpływ na wydane rozstrzygnięcie są w gestii wnioskodawcy, zatem w ramach tego postępowania to wnioskodawca winien przedstawiać takie dokumenty i podnosić takie okoliczności, które pozwolą organowi podejmującemu rozstrzygnięcie na przychylenie się do jego wniosku. Innymi skowy, ma on obowiązek przedstawienia dowodów, które jednoznacznie pozwalałyby wskazać, że przyznanie mu wnioskowanej ulgi jest uzasadnione i przemawia za tym nie tylko jego własny interes, ale jest również dopuszczalne w świetle interesu publicznego. Skarżący był wezwany do przedstawienia swojej sytuacji, m.in. z kim w [...] prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, jakie dochody mają członkowie gospodarstwa. W odpowiedzi na wezwanie skarżący wyjaśnił, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i sam pokrywa wydatki. Tymczasem ze znajdującego się w aktach dokumentu niemieckiej instytucji tj. decyzji z dnia 9 sierpnia 2023 r. w sprawie "tymczasowego przyznania świadczeń do zabezpieczenia utrzymania na życie" dostarczonego do GOPS w S. w dniu 19.09.2023 r. wynika, że skarżący nie dostarczył kompletnych wyciągów z kont wszystkich osób będących we wspólnym gospodarstwie. W załączniku do powyższej decyzji S. J. występował jako przedstawiciel wspólnego gospodarstwa. Powyższe dokumenty mogą wskazywać na okoliczność, iż wnioskodawca faktycznie nie prowadzi jednoosobowego gospodarstwa domowego. Występujących rozbieżności nie sposób wyjaśnić bez współpracy ze skarżącym, który zdecydowanie i jednoznacznie oświadczył, że prowadzi w [...] samodzielne gospodarstwo domowe. W skardze na decyzję Kolegium S. J. zarzucił: I. naruszenie przepisów prawa materialnego: a) art. 30 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że wcześniejsze rozłożenie należności na raty decyzją z dnia 08.02.2019 r. stanowiło już udzielenie ulgi, podczas gdy rozłożenie należności na raty jest odrębną instytucją prawną od umorzenia odsetek; b) naruszenie art. 27 ust. 1 oraz art. 30 ust. 2 ustawy poprzez przyjęcie, że skarżący nie spełnia przesłanek do umorzenia, mimo że wniosek dotyczy wyłącznie odsetek ustawowych za opóźnienie, czyli świadczenia ubocznego (akcesoryjnego) wobec należności głównej, stanowiącego dodatkowy dochód Skarbu Państwa, i nieuwzględnienie, że umorzenie świadczenia akcesoryjnego nie zwalnia skarżącego z obowiązku spłaty należności głównej, a jedynie ułatwi mu jej spłatę i realizację obowiązku alimentacyjnego, w konsekwencji organ utrudnia skarżącemu wywiązywanie się z obowiązku alimentacyjnego, nie respektując celu przepisu; c) naruszenie art. 30 ust. 2 ustawy poprzez błędną wykładnię i przyjęcie uznaniowości decyzji polegającej na pozostawaniu organu biernym względem skarżącego wykazującego chęć całkowitej spłaty zadłużenia i wywiązania się z długu publicznego, poprzez przyjęcie, że sytuacja skarżącego nie uzasadnia umorzenia odsetek, mimo że skarżący od ponad 6 lat dokonuje regularnych spłat rat, zignorowanie stanowiska skarżącego, który wnosi jedynie o umorzenie odsetek, w konsekwencji prowadzi do utrwalenia zadłużenia i pozostaje w sprzeczności z celem ustawy; II. naruszenie art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niedokonanie ustaleń co do faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy oraz przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów tj.: a) zaniechanie podjęcia jakichkolwiek czynności zmierzających do zweryfikowania wysokości należności, mimo że skarżący w toku postępowania wprost kwestionował prawidłowość ustalonego zadłużenia, ograniczenie się do mechanicznego włączenia do akt sprawy wyliczeń sporządzonych przez Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie i przyjęcie ich za prawidłowe bez samodzielnej oceny i kontroli ich zasadności, naruszenie obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, poprzez brak sprawdzenia podstaw faktycznych i rachunkowych wskazanego zadłużenia, dokonanie ustaleń faktycznych bez przeprowadzenia postępowania dowodowego, a jedynie w oparciu o dokument zewnętrzny, który nie został poddany krytycznej analizie, co doprowadziło do dowolnej, a nie swobodnej oceny dowodów i przyjęcia za podstawę rozstrzygnięcia należności, których wysokość nie została w sposób rzetelny i obiektywny zweryfikowana; b) pominięcie oraz niewłaściwą ocenę materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy, nieuwzględnienie, że przedstawione przez skarżącego dokumenty jednoznacznie wskazują na tymczasowy charakter osiąganego dochodu (zasiłek przyznany przez instytucje niemieckie obowiązuje jedynie do dnia 03.12.2025 r.), brak wszechstronnej analizy, iż aktualna sytuacja życiowa i majątkowa skarżącego jest skrajnie trudna, a osiągane środki nie zapewniają minimum egzystencji, całkowite pominięcie okoliczności, że skarżący nie posiada realnych perspektyw poprawy sytuacji materialnej w przyszłości, co prowadzi do wniosku, iż utrzymanie obowiązku zapłaty odsetek doprowadzi do pozbawienia go środków niezbędnych do życia; c) przekroczenie podstawy prawnej postępowania - organ w toku sprawy uzależnił rozpatrzenie wniosku skarżącego od przedstawienia oświadczeń majątkowych dzieci oraz osób pozostających z nimi w związkach. Takie żądanie nie znajduje podstawy w przepisach prawa i stanowi rażące naruszenie prawa, gdyż rozszerza zakres postępowania na osoby trzecie, które nie są stronami w sprawie. Organ powinien badać wyłącznie sytuację majątkową, zdrowotną i rodzinną skarżącego, a nie sytuację finansową innych osób; d) naruszenie art. 7 w zw. z art. 77 i 85 § 1 k.p.a. poprzez niepodjęcie, w ślad za organem I instancji, wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, niezebranie i nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego. Wobec powyższego skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji organu pierwszej instancji. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga jest zasadna. Zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. Przedmiotem żądania skarżącego jest umorzenie odsetek ustawowych za opóźnienie od należności z tytułu wypłaconych świadczeń funduszu alimentacyjnego dla [...] w okresie od 1.10.2010 r. do 30.09.2016 r. oraz dla A. J. w okresie od 1.10.2010 r. do 30.09.2017 r. Z ustaleń Kolegium wynika, że na dzień wydania decyzji organu pierwszej instancji na zadłużenie skarżącego składały się należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w łącznej wysokości 62 401,05 zł, w tym odsetki ustawowe za opóźnienie, które na dzień wydania tej decyzji wynosiły 32 035,80 zł. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 30 ust. 2 ustawy, zgodnie z którym organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. W tym miejscu należy podkreślić, że niezasadny jest zarzut skarżącego, iż organ nie rozpoznał jego wniosku również w oparciu o dyspozycję art. 30 ust. 1 ustawy. Organ był związany w tym względzie treścią żądania skarżącego, który jako podstawę żądania wskazał art. 30 ust. 2 ustawy. Jak ponadto słusznie wskazał organ odwoławczy, do rozpatrzenia żądania na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy właściwy jest nie Prezydent Miasta C., ale Wójt Gminy S.. Sąd podziela stanowisko Kolegium, że będący podstawą wydania decyzji w niniejszej sprawie art. 30 ust. 2 ustawy dotyczy tylko wyjątkowych sytuacji oraz że wydawana na jego podstawie decyzja należy do uznania organu pomocy społecznej. Nie oznacza to jednak, że organ działa w tym zakresie na zasadzie pełnej dowolności. Działanie w ramach uznania administracyjnego nie zwalnia organu od obowiązku prowadzenia postępowania zgodnie z określoną w art. 8 k.p.a. zasadą budzenia zaufania obywateli do organów Państwa oraz z zasadami prawdy obiektywnej i swobodnej oceny dowodów, określonymi w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Ustawodawca, przyznając organowi kompetencję do działania w ramach uznania administracyjnego, czyni to w tych przypadkach, w których wskazanie wszystkich istotnych determinant rozstrzygnięcia w hipotezie normy prawnej jest niemożliwe albo obarczone zbyt dużym ryzykiem błędu. W takich sytuacjach ustawodawca przenosi na organ ciężar ustalenia i oceny tych specyficznych, szczególnych okoliczności sprawy, które nie zostały wprost wskazane w normie ustawowej. Działając w ramach tak rozumianego uznania administracyjnego, organ ma za zadanie uwzględnić i właściwie ocenić wszelkie specyficzne aspekty konkretnej sprawy, nie jest również zwolniony od powinności prawidłowego uzasadnienia swego rozstrzygnięcia, zgodnie z wymogami zawartymi w art. 107 § 3 k.p.a. Skoro zatem przyznanie ulg w spłacie zadłużenia alimentacyjnego przewidziane art. 30 ust. 2 ustawy jest uzależnione od stwierdzenia przez organ przesłanki występowania szczególnych okoliczności opartych na kryterium dochodowym i rodzinnym (co wynika wprost z dyspozycji powołanego unormowania), to, orzekając w tym przedmiocie, organ ma obowiązek ustalić i uwzględnić sytuację dochodową i rodzinną dłużnika; ocena ta powinna obejmować nie tylko aktualną sytuację dłużnika, lecz także to, czy istnieją szanse na poprawę jego sytuacji w przyszłości. Sąd co do zasady podziela stanowisko, że dłużnik alimentacyjny powinien wywiązywać się z obowiązku alimentacyjnego, a umorzenie należności nawet tylko w części albo rozłożenie jej na raty powinno następować wyjątkowo. Zgodnie bowiem z art. 2 pkt 3 ustawy dłużnikiem alimentacyjnym jest osoba zobowiązana do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, przeciwko której egzekucja okazała się bezskuteczna, a zatem zasadniczo każdy dłużnik alimentacyjny, wobec którego egzekucja okazała się bezskuteczna, nie uzyskuje dochodów wystarczających na pokrycie zasądzonych przez sąd alimentów. Tym samym uzyskiwanie niskich dochodów bądź też nieuzyskiwanie dochodów nie jest - zasadniczo - okolicznością wyjątkową i szczególną na tle sytuacji innych dłużników alimentacyjnych. Sytuacja rodzinna i dochodowa dłużnika ubiegającego się o umorzenie należności musi go więc wyróżniać spośród innych dłużników alimentacyjnych, zaś umorzenie należności alimentacyjnych może mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa lub rodzinna nie pozwala dłużnikowi na wywiązanie się z obowiązku alimentacyjnego, jeśli stan taki jest efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu (por. wyroki NSA: z dnia 16 stycznia 2018 r., I OSK 611/16; z dnia 13 listopada 2019 r., I OSK 746/18). W ocenie Sądu argumentacja organów obu instancji sformułowana w uzasadnieniach decyzji, chociaż obszerna, to jednak jest na tyle nieprecyzyjna i niepełna, że czyni wydane na podstawie dokonanych przez te organy ustaleń rozstrzygnięcia co najmniej przedwczesnymi. Przede wszystkim organy nie ustosunkowały się do oceny zawartej w wyroku tutejszego Sądu z dnia 18 czerwca 2024 r., sygn. akt II SA/Lu 319/24, w którym wprost wskazano, że "przedmiotem wniosku o umorzenie nie są należności z tytułu wypłaconych osobom uprawnionym świadczeń z funduszu alimentacyjnego, które skarżący spłaca już regularnie od wielu lat, lecz jedynie odsetki ustawowe za opóźnienie. W sprawie nie jest więc tak, że w razie umorzenia tych należności Skarb Państwa nie odzyska środków, które wypłacono już osobom uprawnionym z funduszu alimentacyjnego, zamiast zobowiązanego. Te należności bowiem nie są przedmiotem wniosku o umorzenia, lecz są cyklicznie spłacane przez skarżącego. Wniosek o umorzenie dotyczy jedynie odsetek ustawowych za opóźnienie, a więc świadczenia obocznego, które stanowi dodatkowy dochód Skarbu Państwa". Co szczególnie istotne, zdaniem Sądu, "chociaż w świetle art. 30 ust. 2 ustawy o umorzeniu należności z tytułu wpłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego powinna decydować przede wszystkim sytuacja dochodowa i rodzinna, to jednak szerokie rozumienie tych okoliczności powinno prowadzić do uwzględnienie przy wydawaniu decyzji w tym przedmiocie także i takich okoliczności, jak fakt długotrwałego i wieloletniego spłacania istniejących należności przez dłużnika alimentacyjnego, zwłaszcza jeżeli tak jak w przypadku skarżącego odbywa się to przy niewątpliwie złej sytuacji zdrowotnej i majątkowej wnioskodawcy". Tymczasem organy w uzasadnieniach decyzji zupełnie ten fakt pominęły, po pierwsze nie odnosząc się do tego, że przedmiotem żądania jest umorzenie odsetek od należności głównej, nie zaś umorzenie samej należności głównej, czego skutki Sąd wyraźnie zróżnicował, po drugie zaś – nie uwzględniając faktu długotrwałego spłacania istniejących należności przez dłużnika alimentacyjnego. W powołanym wyżej wyroku Sąd zarzucił ponadto organom schematyczne podejście do oceny sytuacji dochodowej i rodzinnej skarżącego. Ten sam zarzut można postawić organom po ponownym rozpatrzeniu sprawy. Przede wszystkim trzeba wziąć pod uwagę wiek skarżącego (60 lat) i stan jego niepełnosprawności w powiązaniu z faktem, że jego dochód jest bardzo niski, zważywszy na koszty życia w [...], i że składają się na ten dochód świadczenia z pomocy społecznej (zasiłek dla bezrobotnych wypłacany w [...] i zasiłek pielęgnacyjny – łącznie w przeliczeniu około [...] zł). W aktach sprawy znajduje się decyzja niemieckiej instytucji z dnia 9 sierpnia 2023 r. w sprawie "tymczasowego przyznania świadczeń do zabezpieczenia utrzymania na życie". Wprawdzie, jak wskazały organy, skarżący jest nadal w wieku aktywności zawodowej, ale nie można przy ocenie jego sytuacji pominąć stanu zdrowia (orzeczenie o niepełnosprawności wydane na stałe) oraz faktu, że ma jedynie wykształcenie podstawowe, co znacznie ogranicza jego możliwości zarobkowe. Zresztą samo Kolegium wskazało w uzasadnieniu decyzji, że "skarżący nie pracuje ze względu na stan zdrowia". Skarżący nie ma żadnego majątku (poza połową zaniedbanego domu o powierzchni 50 m2) oraz oszczędności. Również Sąd w powołanym wyżej wyroku o sygn. akt II SA/Lu 319/24 akt wskazał, na "niewątpliwie złą sytuację zdrowotną i majątkową wnioskodawcy". Jak wyżej zaznaczono, organ ma obowiązek ustalić i uwzględnić nie tylko aktualną sytuację dochodową i rodzinną dłużnika, lecz także to, czy istnieją szanse na poprawę jego sytuacji w przyszłości. W niniejszej sprawie organy tego nie uczyniły. Według organów obu instancji występują rozbieżności między wykazanym dochodem skarżącego a jego wydatkami. Kolegium zarzuciło, że wnioskodawca nie wykazał kosztów dojazdu z P. i do [...], ani ponoszonych kosztów leczenia, stąd trudno jest ocenić zasoby strony i posiadane środki, ponieważ osiągane dochody są nieadekwatne do przedstawianych wydatków. Tymczasem organ pierwszej instancji w piśmie z 30 czerwca 2025 r. wezwał skarżącego do "podania" kwot comiesięcznych kosztów utrzymania w [...] oraz do sprecyzowania, kto i w jakiej kwocie udzieli mu pomocy w spłacie zadłużenia. Skarżący na to wezwanie odpowiedział pismem z 30 lipca 2025 r., podając kwoty comiesięcznych wydatków. Organ nie zażądał wykazania tych wydatków stosownymi dokumentami. Skoro miał w tym zakresie wątpliwości, powinien był wezwać skarżącego do uzupełnienia tego braku, czego nie uczynił. Organ podkreślił, że "skarżący był wezwany do przedstawienia swojej sytuacji, m.in. z kim w [...] prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, jakie dochody mają członkowie gospodarstwa. W odpowiedzi na wezwanie skarżący wyjaśnił, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i sam pokrywa wydatki. Tymczasem w załączniku do decyzji z dnia 9 sierpnia 2023 r. w sprawie tymczasowego przyznania świadczeń do zabezpieczenia utrzymania na życie dostarczonego do GOPS w S. w dniu 19.09.2023 r. S. J. występował jako "przedstawiciel wspólnego gospodarstwa". Powyższe dokumenty, w ocenie Kolegium, mogą wskazywać na okoliczność, iż wnioskodawca faktycznie nie prowadzi jednoosobowego gospodarstwa domowego. Występujących rozbieżności nie sposób wyjaśnić bez współpracy ze skarżącym, który zdecydowanie i jednoznacznie oświadczył, że prowadzi w [...] samodzielne gospodarstwo domowe". W ocenie Sądu stanowiska skarżącego o prowadzeniu samodzielnego gospodarstwa domowego nie poważa treść wspomnianego wyżej załącznika do decyzji niemieckiego organu z 9 sierpnia 2023 r. Treść tego tłumaczenia jest niespójna i ogólnikowa. Ponadto nie wynika z niej wprost, że skarżący pozostaje z kimkolwiek we wspólnym gospodarstwie domowym (k. 52). Należy również podkreślić, że skoro organ drugiej instancji miał wątpliwości co do sytuacji rodzinnej i dochodowej skarżącego, mógł przeprowadzić uzupełniające postępowanie dowodowe. Istotą zasady dwuinstancyjności postępowania (art. 15 k.p.a.) jest rozstrzygnięcie sprawy dwukrotnie przez organ pierwszej i drugiej instancji. W konsekwencji powyższego organ odwoławczy, dostrzegając braki postępowania dowodowego, nie może poprzestać na przyjęciu ustaleń poczynionych w pierwszej instancji, ale ma obowiązek ustalić stan faktyczny i prawny sprawy obowiązujący na dzień wydania decyzji przez ten organ. Tymczasem Kolegium nie podjęło żadnych kroków w celu wyjaśnienia tych wątpliwości, powołując się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wyłącznie na ustalenia organu pierwszej instancji. W niniejszej sprawie organy nie rozważyły dostatecznie okoliczności sprawy, a argumentacja wydanych rozstrzygnięć jest niewystarczająca i nieprzekonująca. Organy niezasadnie powołały się na zapowiedź spłaty przez skarżącego należności głównej, ponieważ osoby, które deklarują mu pomoc w tym zakresie, uczyniłyby to ewentualnie dobrowolnie, na co zresztą zwrócił uwagę sam skarżący. Nie ma również znaczenia fakt, że skarżący otrzymał już ulgę w spłacie przedmiotowych zobowiązań w postaci rozłożenia ich na raty. Mając na uwadze powyższe, Sąd uznał, że decyzje organów obu instancji zostały wydane z naruszeniem reguł postępowania wyrażonych w art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., a w przypadku Kolegium również art. 136 k.p.a., co doprowadziło do nieprawidłowej oceny przesłanek z art. 30 ust. 2 ustawy. Z tych względów Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ i a/ p.p.s.a. w związku z art. 135 p.p.s.a. uchylił decyzje organów obu instancji. W razie uprawomocnienia się niniejszego wyroku organ pierwszej instancji przy ponownym rozpoznaniu sprawy będzie związany dokonaną przez Sąd oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania (art. 153 p.p.s.a.). Organ ponownie oceni sytuację rodzinną i dochodową skarżącego, biorąc pod uwagę, że żądanie skarżącego obejmuje umorzenie odsetek od należności głównej, nie zaś samej należności głównej. Organ zwróci się do skarżącego o wykazanie jego dochodów i wydatków, w tym wydatków na leczenie. Mając na uwadze powyższe, Sąd orzekł jak w sentencji.