II SA/Lu 244/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Dudek, Sędziowie Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska (sprawozdawca), Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski, Protokolant Referent Marzena Okoń, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 7 listopada 2013 r. sprawy ze skargi S. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego I. oddala skargę; II przyznaje adwokatowi A. L. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) należnego podatku od towarów i usług. Decyzją z dnia [...], nr [...] wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta L. przez Kierownika Filii Nr 3 Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. przyznał S. P. specjalny zasiłek celowy na pokrycie w części kosztów zakupu leków i leczenia we wrześniu 2012 r. w kwocie 477,00 zł. Organ wskazał, że dochód wnioskodawcy w sierpniu 2012 r. (wniosek o pomoc złożony 12 września 2012 r.) wyniósł 477,85 zł i przekroczył kryterium dochodowe wynoszące dla osoby samotnie gospodarującej 477,00 zł. Organ wskazał, że w niniejszej sprawie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek uprawniający go do przyznania specjalnego zasiłku celowego. W odwołaniu od powyższej decyzji S. P. wskazał, że przyznana kwota 477,00 zł na pokrycie kosztów zakupu leków jest niewłaściwa, ponieważ wycena niezbędnych leków ratujących życie opiewała na kwotę wyższą tj. 588,01 zł i wniósł o przyznanie całej kwoty niezbędnej na zakup leków. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. po rozparzeniu odwołania S. P. decyzją z dnia [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Organ w odwoławczy wskazał, że organ I instancji prawidłowo ustalił dochód odwołującego w kwocie 477,85 zł (dodatek mieszkaniowy - 141,11 zł i zasiłek stały - 336,74 zł) i stwierdził, że przekracza kryterium dochodowe, dlatego zasiłek celowy mu nie przysługuje. Jednak uznając sytuację w jakiej znajduje się S. P. za szczególnie uzasadnioną w myśl art. 41 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej organ pomocy społecznej prawidłowo przyznał mu zaskarżoną decyzją pomoc na pokrycie w części kosztów zakupu leków i leczenia we wrześniu 2012 r. w kwocie 477,00 zł. Organ odwoławczy podniósł, że udzielenie przedmiotowej pomocy ma uzasadnienie, z uwagi na szczególnie trudną sytuację S. P. wynikającą między innymi z braku możliwości podjęcia pracy z powodu niepełnosprawności odwołującego oraz ponoszenie dużych kosztów na leki w związku z chorobami, na które zapadł. Kolegium wskazało także, że organ pomocy społecznej w miarę możliwości cały czas udziela odwołującemu pomocy np. pomocy żywnościowej w ramach programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" poprzez przyznanie nieodpłatnie jednego gorącego posiłku dziennie w okresie od 1 lipca 2012 r. do 30 września 2012 r. o wartości 10,90 zł za jeden posiłek oraz przyznanie świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności w lipcu i sierpniu 2012 r. w kwocie 120,00 zł miesięcznie. W tej sytuacji Kolegium uznało za zasadne wsparcie odwołującego przez organ pomocy społecznej poprzez udzielenie pomocy na zakup leków i leczenie w wysokości 477,00 zł i nie stwierdził możliwości zwiększenia wysokości przyznanej pomocy, ponieważ kwota 477,00 zł, jak wynika z art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, jest to maksymalna kwota jaką organ mógł przyznać w formie specjalnego zasiłku celowego (równa kryterium dochodowemu dla osoby samotnie gospodarującej). W skardze na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji wskazując, że nieprzyznanie mu zasiłku celowego w wysokości 651,28 zł na zakup leków nie tylko uniemożliwia mu właściwe leczenie, ale naraża go na ciężkie kalectwo. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Stosownie do art. 2 ust. 1 tej ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r., nr 175, poz. 1362 ze zm.) pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby, możliwości. Pomoc ta ma na celu wspieranie osób i rodzin w ich wysiłkach do zaspokojenia niezbędnych potrzeb, do życiowego usamodzielnienia i integracji społecznej, udzielane zaś świadczenia mają być adekwatne do sytuacji osób o nie się ubiegających, od których z kolei wymaga się współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Pomoc społeczna spełnia zatem jedynie subsydiarną funkcję, wymagając współdziałania adresata i beneficjenta pomocy. Rodzaj, forma i rozmiar świadczeń z pomocy społecznej powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy należy uwzględnić, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 3 i 4 ustawy). W myśl art. 7 ustawy pomocy udziela się osobom i rodzinom między innymi z powodu: ubóstwa, sieroctwa, bezdomności, bezrobocia, niepełnosprawności, długotrwałej lub ciężkiej choroby, przemocy w rodzinie, potrzeby ochrony macierzyństwa lub wielodzietności, bezradności w sprawach opiekuńczo-wychowawczych i prowadzenia gospodarstwa domowego, zwłaszcza w rodzinach niepełnych lub wielodzietnych, zdarzenia losowego, sytuacji kryzysowej. Pomoc może przybrać postać świadczenia pieniężnego i niepieniężnego (art. 36 ustawy). W myśl art. 8 ust. 1 ustawy prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, 41, 53a, 78 i 91, przysługuje: osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kryterium dochodowego na osobę w rodzinie oraz rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie – przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Zatem w świetle przytoczonego przepisu przyznanie świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej co do zasady jest uzależnione od spełnienia kryterium dochodowego. Zgodnie z art. 9 ust. 8 ustawy o pomocy społecznej w opisanej w tym przepisie sytuacji kryteria dochodowe ustala Rada Ministrów w drodze rozporządzenia. W oparciu o wskazaną delegację ustawową wydane zostało znajdujące zastosowanie w sprawie rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. Nr 127, poz. 1055). W myśl § 1 pkt 1 lit. a tego rozporządzenia kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej wynosi 477 zł, jak właściwie przyjęto w zaskarżonej decyzji. Z kolei w myśl art. 8 ust. 3 ustawy za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Przy tym według art. 8 ust. 4 ustawy do dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3 nie wlicza się: 1) jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego; 2) zasiłku celowego; 3) pomocy materialnej mającej charakter socjalny albo motywacyjny, przyznawanej na podstawie przepisów o systemie oświaty; 4) wartości świadczenia w naturze; 5) świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych. Mając na względzie przytoczone unormowania oraz wyniki przeprowadzonego wywiadu środowiskowego należało uznać, że Kolegium właściwie ustaliło wysokość dochodu skarżącego, a w konsekwencji prawidłowo stwierdziło, że skarżący, którego miesięczny dochód przekracza kryterium dochodowe wynoszące 477 zł, nie jest uprawniony do uzyskania świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej w postaci zasiłku celowego przewidzianego w przepisach art. 36 pkt 1 lit. c oraz art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej. Natomiast organ odwoławczy, tak jak i organ pierwszej instancji uznał, że sytuacja S. P. odpowiada pojęciu szczególnie uzasadnionego przypadku, o którym mowa w art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie zaś z tym przepisem w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Z art. 41 pkt 1 ustawy wynika zatem jednoznacznie, że ustawodawca ograniczył wysokość pomocy, która może być udzielona w formie niepodlegającego zwrotowi specjalnego zasiłku celowego, do kwoty odpowiadającej wysokości kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny. Taka regulacja niewątpliwie wiąże się z zupełnie wyjątkowym charakterem świadczenia, którego beneficjenci nie muszą spełniać ogólnych kryteriów otrzymania pomocy, to jest konieczności spełnienia kryterium dochodowego, powyżej którego przyjmuje się możliwość, co do zasady, samodzielnego przezwyciężenia trudności. Zaskarżoną decyzją organ odwoławczy uwzględniając całokształt okoliczności zachodzących po stronie skarżącego potwierdził prawidłowość przyznania S. P. specjalnego zasiłku celowego w kwocie 477 zł, a zatem w wysokości odpowiadającej obowiązującemu w dniu wydania decyzji kryterium dochodowemu dla osoby samotnie gospodarującej, określonemu w § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Tym samym w świetle art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej była to maksymalna możliwa do przyznania wysokość specjalnego zasiłku celowego, na co słusznie zwrócono uwagę w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W konsekwencji uznać więc należało za nieskuteczne zarzuty skargi zmierzające do podważenia legalności decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z uwagi na nieuwzględnienie pełnego kosztu przypisanych skarżącemu leków. Jak wskazano już wyżej, skarżącemu nie mógł być przyznany specjalny zasiłek celowy w większej wysokości, niż określona w zaskarżonej decyzji. Dodatkowo trzeba zaś zauważyć, że analiza akt administracyjnych oraz okoliczności przywołanych w uzasadnieniach decyzji organów obu instancji wskazuje na objęcie skarżącego stałą pomocą w różnych formach, tak pieniężnych jak i niepieniężnych. Podkreślić zaś ponownie należy, że art. 3 ustawy o pomocy społecznej przewiduje, iż pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb. W świetle tego przepisu celem pomocy społecznej nie jest zapewnienie świadczeniobiorcy środków finansowych dla zaspokojenia wszelkich zgłaszanych potrzeb, a jedynie wspieranie takiej osoby. Z tych względów na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Tekst jedn. Dz. U. z 2013r., poz. 270 ze zm.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu Sąd orzekł na podstawie art. 250 powyższej ustawy w związku z § 19 pkt 1, § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Tekst jedn. Dz. U. z 2013r., poz. 461).