II SA/Lu 246/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza (sprawozdawca) Asesor sądowy Brygida Myszyńska-Guziur po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 26 maja 2022 r. sprawy ze skargi A. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zamościu z dnia 4 lutego 2022 r., nr SKO.1351/21 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Zamościu decyzją z dnia 4 lutego 2022 r., nr SKO.1351/21, po rozpatrzeniu odwołania A. G. (dalej także jako: "skarżący"), uchyliło decyzję Wójta Gminy Księżpol z dnia 15 lipca 2021 r. o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oraz przyznało skarżącemu świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką od dnia 21 stycznia 2022 r. do dnia 31 stycznia 2022 r., w wysokości 751,90 zł od dnia 1 lutego 2022 r. do dnia 30 kwietnia 2021 r., w wysokości 2119 zł. miesięcznie. Rozstrzygnięcie organu zostało wydane w oparciu o następujący stan faktyczny i prawny: Wnioskiem z dnia 24 czerwca 2021 r. (data wpływu do organu), skarżący zwrócił się do Wójta Gminy Księżpol o ustalenie na jego rzecz prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad matką A. G., legitymującą się Orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Biłgoraju z dnia 6 kwietnia 2021 r., nr PZO.8021.292.2021, o znacznym stopniu niepełnosprawności, datowanym do dnia 30 kwietnia 2023 r. Skarżący do akt sprawy załączył także pismo datowane na dzień 21 czerwca 2021 r., w którym oświadczył, że z dniem przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego rezygnuje z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Decyzją z dnia 15 lipca 2021r., organ I instancji odmówił przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, wskazując na zaistnienie negatywnej przesłanki uzasadniającej odmowę, a mianowicie powstanie niepełnosprawności osoby wymagającej opieki po ukończeniu 18 roku życia, tj. art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r., (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 111 ze zm., dalej jako: "u.ś.r.") oraz legitymowanie się skarżącego prawem do pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego, co stanowi negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, w dniu 30 lipca 2021 r., skarżący złożył odwołanie, w którym zarzucił m.in. naruszenie art. 27 ust. 5 w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r., poprzez jego niezastosowanie i nieuwzględnienie, iż w razie zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego osoba uprawniona ma prawo wyboru jednego ze świadczeń. W dniu 12 lipca 2021 r., do organu I instancji wpłynęło pismo skarżącego, w którym oświadczył, że wnosi o kontynuację wypłaty specjalnego zasiłku opiekuńczego na matkę, do czasu wydania decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne. Oświadczenie skarżącego o tożsamej treści, wpłynęło do organu I instancji ponownie w dniu 2 grudnia 2021r. W dniu 10 grudnia 2021 r., Wójt Gminy Księżpol wydał decyzję przyznającą skarżącemu specjalny zasiłek opiekuńczy w związku z opieką nad matką, na kolejny okres świadczeniowy. Rozpatrując odwołanie skarżącego od powyższego rozstrzygnięcia, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Zamościu, pismem z dnia 27 grudnia 2021r., zwróciło się do skarżącego o wypowiedzenie się w terminie 7 dni, w kwestii wyboru świadczenia i rezygnacji ze specjalnego zasiłku opiekuńczego, a w szczególności o wskazanie czy wystąpił z wnioskiem o uchylenie decyzji z dnia 10 grudnia 2021r. o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego. W odpowiedzi na powyższe wezwanie, skarżący w dniu 12 stycznia 2022 r., złożył oświadczenie o rezygnacji z prawa do pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego od miesiąca złożenia wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Decyzją z dnia 21 stycznia 2022 r., Wójt Gminy Księżpol uchylił decyzję z dnia 10 grudnia 2021 r., przyznającą skarżącemu specjalny zasiłek opiekuńczy w związku z opieką nad matką. W tym samym dniu skarżący złożył oświadczenie o zrzeczeniu się odwołania od powyższej decyzji. W dniu 4 lutego 2022 r., Kolegium wydało opisaną na wstępie decyzję, w której uchyliło zaskarżoną decyzję I instancji i przyznało skarżącemu świadczenie pielęgnacyjne od dnia 21 stycznia 2022r. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że skoro decyzje w sprawie przyznania skarżącemu specjalnego zasiłku opiekuńczego zostały usunięte z obrotu prawnego z dniem 21 stycznia 2022 r., więc kolizja pomiędzy prawem skarżącego do świadczenia pielęgnacyjnego, a ustalonym prawem do specjalnego zasiłku opiekuńczego przestała zachodzić również od tego dnia. Organ przyznał zatem świadczenie pielęgnacyjne od dnia 21 stycznia 2022 r. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, skarżący wniósł skargę do sądu, zaskarżając decyzję Kolegium w części, w jakiej organ odmówił przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 czerwca 2021 r., do dnia 20 stycznia 2022r. Skarżący zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie prawa materialnego tj. 1) art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r. poprzez jego nieprawidłową wykładnię, polegającą na uznaniu, iż wyklucza on możliwość zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego; 2) art. 27 ust. 5 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane osobie, która ma już ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, gdy zarówno wykładnia językowa, jak i funkcjonalna prowadzi do wniosku, że w sytuacji, gdy wobec danej osoby występuje zbieg uprawnień do jednego z wymienionych w tym przepisie świadczeń, to osoba uprawniona ma prawo wyboru świadczenia, co w przedmiotowej sprawie miało miejsce. Mając powyższe na uwadze, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, w zakresie określenia daty początkowej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia 1 czerwca 2021 r ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania, a także zasądzenie na rzecz Skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie wskazać należy, że skarga w przedmiotowej sprawie została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z powołaną regulacją, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Na gruncie kontrolowanej sprawy wniosek w powyżej opisanym zakresie złożył skarżący, natomiast organ nie oponował. Istotę sporu w sprawie stanowi wyłącznie kwestia daty początkowej, od której należało przyznać skarżącemu świadczenie pielęgnacyjne. Skarżący zakwestionował bowiem legalność przyznania mu wnioskowanego świadczenia od daty wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej mu specjalny zasiłek opiekuńczy na matkę, domagając się przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od 1 czerwca 2021r., tj. od miesiąca, w którym wpłynął do organu wniosek o przyznanie tego świadczenia, do dnia 20 stycznia 2022 r., tj. dnia poprzedzającego okres od jakiego przyznano świadczenie pielęgnacyjne. Bezspornym w sprawie jest, że w dacie składania wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (24 czerwca 2021 r.), skarżący miał ustalone prawo do pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką. Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Po myśli natomiast art. 27 ust. 5 u.ś.r., w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: 1) świadczenia rodzicielskiego lub 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Z powołanych przepisów jasno wynika, że w przypadku zbiegu uprawnień m.in. do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego, uprawnionemu może przysługiwać wyłącznie jedno z tych świadczeń, co wyklucza możliwość równoczesnego przyznania obu świadczeń za ten sam okres. W tych samych okolicznościach faktycznych i prawnych strona może bowiem otrzymać tylko jedno ze świadczeń, przy czym chodzi tu o przyznanie samego świadczenia, a nie jedynie o fakt jego pobierania. Warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, obok dokonania wyboru świadczenia, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., jest zatem brak uprawnienia do otrzymywania świadczenia konkurencyjnego. Innymi słowy, aby świadczenie pielęgnacyjne mogła uzyskać osoba, która ma już przyznany np. specjalny zasiłek opiekuńczy, osoba ta musi albo wstrzymać się z nowym wnioskiem do momentu wygaśnięcia decyzji (terminowej) przyznającej jej prawo do tego zasiłku, albo wystąpić o uchylenie tego rodzaju decyzji. W świetle powołanych przepisów nie jest możliwe w pierwszej kolejności przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, a dopiero po jego otrzymaniu złożenie rezygnacji z dotychczas pobieranego specjalnego zasiłku opiekuńczego. W sytuacji, gdy skarżący ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, warunkiem skutecznego ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, na zasadzie wyboru, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., jest więc rezygnacja z przysługującego świadczenia, to jest wyraźne, a nie tylko hipotetyczne, zrzeczenie się prawa do konkurencyjnego świadczenia w postaci specjalnego zasiłku opiekuńczego, prowadzące do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej ten zasiłek. Stosownie do treści do art. 24 ust. 2 u.ś.r., prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Zauważyć jednak należy, że zasady wyrażonej w art. 24 ust. 2 u.ś.r. nie można traktować jako bezwzględnego nakazu. Przepis art. 24 u.ś.r. stanowi bowiem normę procesową, pełniącą funkcję służebną względem norm materialnoprawnych i nie może prowadzić do modyfikacji lub pominięcia tych norm. W praktyce oznacza to, że przyznając świadczenia rodzinne, organ ocenia spełnienie warunków przysługiwania świadczenia na dzień podejmowania rozstrzygnięcia (zob. Małysa-Sulińska Katarzyna (red.), Ustawa o świadczeniach rodzinnych. Komentarz, opubl. LEX 2015 oraz R. Babińska-Górecka (w:) R. Babińska-Górecka, M. Lewandowicz-Machnikowska, Świadczenia rodzinne. Komentarz, Wrocław 2010, s. 296 oraz literatura i orzecznictwo tam przywołane). W sytuacji zatem, gdy w momencie wydawania decyzji jeden z warunków przysługiwania prawa do danego świadczenia rodzinnego nastąpi po miesiącu złożenia wniosku w tej sprawie, to organ administracji jest nie tylko uprawniony, ale wręcz zobowiązany uwzględnić daną okoliczność. Oczywistym jest bowiem, że określone świadczenie rodzinne może być stronie przyznane tylko wówczas, gdy wszystkie warunki będą spełnione. Skoro zaś - jak wyżej wskazano - nie jest możliwe kumulatywne pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego, a warunkiem przyznania nowego świadczenia jest rezygnacja z uprzednio przyznanego świadczenia, to okres, na jaki strona może ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest determinowany tylko datą wpływu wniosku o to świadczenie, ale również uzależniony jest od terminu obowiązywania dotychczasowego zbieżnego uprawnienia. Z niespornego w niniejszej sprawie stanu faktycznego wynika, że skarżący miał przyznane prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad matką, na podstawie decyzji Wójta Gminy Księżpol z dnia 15 lutego 2021 r. na okres od 1 stycznia 2021 r. do 31 października 2021r., a następnie decyzją z dnia 10 grudnia 2021 r., świadczenie to przyznano za okres od 1 listopada 2021 r. do 31 października 2022 r. Zwrócić w tym miejscu należy uwagę, że co prawda wnioskodawca wraz z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożył oświadczenie o rezygnacji ze specjalnego zasiłku opiekuńczego, jednak było to oświadczenie uzależniające rezygnację z tego świadczenia od wcześniejszego przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zdaniem składu orzekającego, takie warunkowe oświadczenia – z przyczyn wyżej wskazanych - nie mogły prowadzić do uchylenia przez właściwy organ ostatecznej decyzji, tym bardziej, że w dniu 12 lipca 2021 r., do organu I instancji wpłynęło pismo skarżącego, w którym wniósł o kontynuację pobierania przyznanego specjalnego zasiłku opiekuńczego. Z powyższych ustaleń, wynika zatem, że dopiero pismo skarżącego z dnia 19 stycznia 2022 r., o wyrażeniu zgody na uchylenie decyzji przyznających specjalny zasiłek opiekuńczy, pozwalało na wdrożenie przez organ procedury uchylenia tych decyzji, a w konsekwencji wyeliminowanie zachodzącej kolizji świadczeń, uniemożliwiających uwzględnienie wniosku skarżącego o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Reasumując, to data decyzji uchylającej decyzje o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego, miała w rozpoznawanej sprawie decydujące znaczenie dla określenia daty początkowej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Należy bowiem mieć na względzie, że na mocy art. 16 § 1 k.p.a., ostateczna decyzja organów administracji publicznej korzysta z domniemania legalności i zgodnie z zasadą trwałości decyzji, funkcjonuje w obrocie prawnym. Z tego powodu organ, podobnie zresztą jak i Sąd, zobowiązany jest do jej uwzględnienia przy wydawaniu kolejnego rozstrzygnięcia. Zgodzić się więc należy z organem, że dopiero usunięcie z obrotu prawnego decyzji z dnia 10 grudnia 2021 r. przyznającej specjalny zasiłek dla opiekuna (a nie - jak sugeruje skarżący - złożenie wniosku w dniu 24 czerwca 2021 r. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wraz z oświadczeniem o warunkowej rezygnacji z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego i wyborze świadczenia korzystniejszego) - wyeliminowało negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r. w postaci posiadania prawa do specjalnego zasiłku dla opiekuna. Powyższa decyzja nie została zakwestionowana przez skarżącego i - wobec jej niezaskarżenia - stała się ostateczna oraz prawomocna. Okoliczność ta zaś – czego zdaje się nie dostrzegać pełnomocnik skarżącego – miała w rozpoznawanej sprawie decydujące znaczenie dla określenia daty początkowej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Skoro zaś decyzja ta została usunięta z obrotu prawnego w dniu 21 stycznia 2021 r., to należało przyjąć, że skarżący dopiero od dnia 21 stycznia 2021 r. nie miał prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu opieki nad matką co pozwalało przyznać mu prawo do świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od tego dnia. W konsekwencji należy uznać, że organ nie miał prawnej możliwości orzeczenia w tym przypadku o przyznaniu skarżącemu wnioskowanego świadczenia od miesiąca złożenia wniosku, tj. od 1 czerwca 2021 r., gdyż w tym okresie skarżącemu przysługiwało jeszcze konkurencyjne świadczenie, wykluczające - jak wyżej wywiedziono - możliwość jednoczesnego pobierania świadczenia pielęgnacyjnego. Powyższe prowadzi zatem do wniosku, że zarzuty dotyczące błędnej wykładni i niewłaściwego zastosowania art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) w zw. z art. 27 ust. 5 u.ś.r. i art. 24 ust. 2 u.ś.r. nie mogły zatem odnieść oczekiwanego skutku. Z tych względów Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.