II SA/Lu 253/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Czaja, Sędziowie WSA Joanna Cylc-Malec (sprawozdawca), NSA Maria Wieczorek-Zalewska, Protokolant Referent stażysta Paweł Kobylarz, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 5 kwietnia 2018 r. sprawy ze skargi E. C. na orzeczenie Komisji z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy usunięcia części treści uzasadnienia orzeczenia I. uchyla zaskarżone orzeczenie oraz orzeczenie Komisji z dnia [...] r. nr [...] II. zasądza od Komisji na rzecz E. C. 797 (siedemset dziewięćdziesiąt siedem) zł z tytułu zwrotu kosztów postępowania. Komisja Dyscyplinarna dla Doktorantów [...] w L. orzeczeniem z dnia [...] marca 2016 r., znak: [...] na podstawie art. 217 ust. 3 z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2005 r. nr 164, poz. 1365, z pózn. zm., dalej jako "u.p.s.w.") w zw. z § 24 ust. 2 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 6 grudnia 2006 r. w sprawie szczegółowego trybu postępowania wyjaśniającego i dyscyplinarnego wobec studentów (Dz.U. z 2006, nr 236 poz. 1707), dalej jako "rozporządzenie" - umorzyła postępowanie dyscyplinarne prowadzone wobec E. C., doktorantki II roku Nauk o P. na Wydziale Politologii [...]. W uzasadnieniu wyjaśniono, że E. C. została obwiniona to, że w maju i czerwcu 2015 r. w L. udzieliła środkom masowego przekazu nieścisłych wypowiedzi, które naraziły na szwank dobre imię uczelni, co stanowi naruszenie przepisów obowiązujących na uczelni w postaci § 127 ust. 2 w związku z § 136 Statutu [...], który stanowi, że student (doktorant) jest obowiązany dbać o dobre imię Uniwersytetu, a przez to art. 189 u.p.s.w., który stanowi, że student jest obowiązany do przestrzegania treści ślubowania - tj. czyn z art. 211 ust. 1 u.p.s.w. Komisja wskazała, że rektor powziął wiadomość o popełnieniu przez doktorantkę uchybienia dyscyplinarnego [...] czerwca 2015 r. z pisma prorektora do rzecznika dyscyplinarnego o wszczęcie postępowania wyjaśniającego w sprawie doktorantki E. C.. W toku postępowania wyjaśniającego rzecznik dyscyplinarna wskazała, że czyny obwinionej nie wypełniają znamion przestępstwa, lecz stanowią jedynie przewinienia dyscyplinarne. Mając powyższe na uwadze komisja dyscyplinarna umorzyła postępowanie ze względu na przedawnienie, o którym mowa w art. 217 ust. 3 u.p.s.w. Przepis ten stanowi, że nie można wszcząć postępowania dyscyplinarnego po upływie sześciu miesięcy od dnia uzyskania przez rektora wiadomości o popełnieniu czynu uzasadniającego nałożenie kary lub po upływie trzech lat od jego popełnienia. Termin przedawnienia, wynoszący sześć miesięcy od dnia uzyskania przez rektora wiadomości o popełnieniu czynu uzasadniającego nałożenie kary, upływał [...] grudnia 2015 r., natomiast wniosek o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego został sporządzony po tej dacie, tj. dnia [...] grudnia 2015 r., zaś złożony został w dniu [...] grudnia 2015 r. Podstawą umorzenia był przepis § 24 ust. 2 rozporządzenia, zgodnie z którym w razie stwierdzenia po wszczęciu postępowania dyscyplinarnego okoliczności o których mowa w § 10 ust. 2 (m.in. przedawnienia na podstawie art. 217 ust. 3 u.p.s.w. tj. § 10 ust. 2 pkt 4), albo jeżeli na rozprawie rzecznik dyscyplinarny odstąpi od wniosku o ukaranie, komisja dyscyplinarna wydaje orzeczenie o umorzeniu postępowania. Jednocześnie komisja stwierdziła, że nie ma podstaw do wydania orzeczenia o uniewinnieniu obwinionej na podstawie § 24 ust. 2 rozporządzenia, który stanowi, że w razie stwierdzenia okoliczności wymienionych w § 10 ust. 2 pkt 1 (tj. gdy czynu nie popełniono albo popełniony czyn nie zawierał znamion przewinienia dyscyplinarnego) komisja dyscyplinarna wydaje orzeczenie o uniewinnieniu obwinionego. Komisja wyjaśniła, że obwiniona E. C. w piśmie skierowanym do Dziekana Wydziału Biologii i Biotechnologii prof. dr hab. K. T. stwierdziła, że nieprawdą jest, że władze Wydziału Biologii i Biotechnologii [...] nie zostały poinformowane o planach zorganizowania na terenie Wydziału debaty pt. "Skąd się wzięliśmy", ponieważ "dziekanat Wydziału został poinformowany o debacie, wyraził na nią zgodę i zarezerwował na nią stosowną salę". Z powyższego oraz z wyjaśnień obwinionej składanych podczas rozprawy wynika, że doktorantka wychodziła z błędnego założenia jakoby dziekanat wydziału był częścią władz uczelni. Należy uznać to za niedopuszczalną ze strony obwinionej niewiedzę, iż jedyną osobą uprawnioną do podjęcia decyzji o zezwoleniu na organizację konferencji na wydziale jest Dziekan, którego nie można utożsamiać z jednostką organizacyjną jaką jest dziekanat wydziału. W dalszej części pisma obwiniona "podejrzewa", że głębszym podłożem tej decyzji (dotyczącej odwołania debaty) są tchórzostwo intelektualne oraz chęć dyskryminacji Fundacji [...] z przyczyn światopoglądowych. Swoich "podejrzeń" obwiniona nie poparła żadnymi dowodami, w związku z czym trudno uznać zarzucanie Dziekanowi "tchórzostwa intelektualnego" za uzasadnioną i dopuszczalną krytykę. Kierowanie do Dziekana oskarżeń opartych jedynie na nieudowodnionych podejrzeniach, należy uznać za uchybiające godności doktoranta. Biorąc pod uwagę, że obwiniona w złożonym ślubowaniu zobowiązała się m.in. do dbania o godność doktoranta i dobre imię Uniwersytetu, do odnoszenia się z szacunkiem do pracowników Uniwersytetu i przestrzegania zasad współżycia koleżeńskiego, do przestrzegania zasad honoru i zwyczajów akademickich (§ 127 ust. 2 w zw. z § 136 Statutu [...], Komisja stwierdziła, że czyn doktorantki wypełnia znamiona przewinienia dyscyplinarnego, o którym mowa w art. 226 ust.1 u.p.s.w. Po rozpatrzeniu odwołania od powyższego orzeczenia, Senacka Odwoławcza Komisja Dyscyplinarna dla Doktorantów [...] w L. orzeczeniem z dnia [...] września 2016 r., znak: sygn. [...] utrzymała w mocy orzeczenie organu I instancji, podzielając ustalenia i stanowisko tego organu. Odnosząc się do podniesionego w odwołaniu zarzutu bezpodstawnego - z uwagi na upływ sześciomiesięcznego okresu przedawnienia - wszczęcia przez Komisję Dyscyplinarną postępowania dyscyplinarnego, komisja wyjaśniła, że decyzja w sprawie wszczęcia postępowania dyscyplinarnego podyktowana była koniecznością rozważenia możliwości zakwalifikowania czynów obwinionej jako przestępstwa, co w konsekwencji doprowadziłoby do wydłużenia okresu przedawnienia i umożliwiałoby pociągnięcie obwinionej do odpowiedzialności dyscyplinarnej. Dopiero po dokonaniu oceny deliktu dyscyplinarnego, posiłkując się karnoprawną typizacją czynów, kiedy Komisja Dyscyplinarna nie zakwalifikowała czynów zarzucanych obwinionej jako przestępstwo, postępowanie dyscyplinarne zostało umorzone. Obwiniona zarzucała również, że umarzając postępowanie Komisja Dyscyplinarna nie powinna odnosić się merytorycznie do zarzucanych jej czynów. Komisja odwoławcza podzieliła pogląd skarżącej i wyjaśniła, że wywód poczyniony w uzasadnieniu orzeczenia Komisji I instancji traktować należy wyłącznie jako wskazanie okoliczności nieprzemawiających za uniewinnieniem obwinionej, co wyraźnie zostało wyartykułowane w ostatnim zdaniu uzasadnienia orzeczenia. Za nieuzasadniony uznała komisja odwoławcza zarzut skarżącej dotyczący naruszenia jej prawa do obrony, w szczególności skarżąca została wysłuchana na rozprawie w dniu [...] marca 2016 r. przed Komisją Dyscyplinarną. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie E. C. domagała się uchylenia zaskarżonego orzeczenia w części dotyczącej uzasadnienia, zarzucając naruszenie: 1. przepisu § 24 ust. 2 zdanie drugie rozporządzenia poprzez sformułowanie w uzasadnieniu orzeczenia o umorzeniu postępowania wywodów potwierdzających, że skarżąca dopuściła się zarzucanych jej czynów; 2. § 26 ust. 3 i 4 rozporządzenia poprzez brak pouczenia o trybie i terminie wniesienia odwołania od orzeczenia Senackiej Odwoławczej Komisji Dyscyplinarnej dla Doktorantów [...] oraz brak uzasadnienia orzeczenia i niedoręczenie skarżącej orzeczenia wraz z uzasadnieniem w terminie 14 dni od jego ogłoszenia. W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że wniosek o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego został wniesiony po upływie ustawowego terminu przedawnienia karalności, a zatem zgodnie z § 13 ust. 5 rozporządzenia komisja powinna odmówić wszczęcia postępowania dyscyplinarnego. Pomimo to, postępowanie wszczęto i choć nie przeprowadzono postępowania dowodowego komisja potwierdziła faktycznie winę skarżącej. Skarżąca nie kwestionuje sentencji orzeczenia, lecz wnosi o wyeliminowanie z treści uzasadnienia wywodów dotyczących tego, że dopuściła się czynów uchybiających godności doktoranta, przez co naruszyła Statut [...] oraz art. 197 i art. 226 ust. 1 u.p.s.w. Zdaniem skarżącej zawarte w uzasadnieniu motywy rozstrzygnięcia stanowią naruszenie § 24 ust. 2 zdanie drugie rozporządzenia. Jej zdaniem, przepis ten miałby zastosowanie wyłącznie w sytuacji, gdyby materiał dowodowy już zgromadzony w toku dotychczasowego, dopuszczalnego postępowania dyscyplinarnego dawał podstawy do stwierdzenia okoliczności wymienionych w § 10 ust. 2 pkt 1. Skoro w chwili stwierdzenia przedawnienia karalności w sprawie niniejszej nie istniały takie dowody (nie mogły istnieć, bo nie przeprowadzono postępowania dowodowego), które stanowiłyby podstawę do uniewinnienia obwinionej, to postępowanie dyscyplinarne podlegało wyłącznie umorzeniu na podstawie § 24 ust. 2, zdanie pierwsze, bez potrzeby zastosowania dyspozycji zdania drugiego tej normy prawnej. Wadliwe zastosowanie § 24 ust. 2 zdanie drugie rozporządzenia doprowadziło do sytuacji, że pomimo umorzenia postępowania dyscyplinarnego wobec skarżącej, w treści uzasadnienia orzeczenia umarzającego postępowanie dyscyplinarne znalazł się nieuprawniony wywód stanowiący w istocie ustalenie, że obwiniona dopuściła się zarzucanych jej czynów. Skarżąca zarzuciła również naruszenie § 25 ust. 1 rozporządzenia poprzez brak sporządzenia i doręczenia uzasadnienia orzeczenia organu II instancji. Odwoławcza Komisja Dyscyplinarna dla Doktorantów [...] w L. nie sporządziła pisemnego uzasadnienia orzeczenia z dnia [...] września 2016 r. i w terminie 14 dni od jego ogłoszenia nie doręczyła orzeczenia wraz z pisemnym uzasadnieniem skarżącej, ani jej obrońcy. Nie uczyniła tego również w odpowiedzi na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa (pismo z [...] lutego 2017 r.) dokonane w trybie art. 52 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W odpowiedzi na to wezwanie (pismo z [...] marca 2017 r.) Odwoławcza Komisja Dyscyplinarna odmówiła uwzględnienia wezwania do usunięcia naruszeń prawa, w tym również do sporządzenia na piśmie uzasadnienia orzeczenia, stojąc na stanowisku, że prawo skarżącej do ubiegania się o wniesienie skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego uległo prekluzji. Zdaniem Komisji wyrażonym w odpowiedzi, orzeczenie ogłoszone w dniu [...] września 2016 r. zawierało podanie ustnych motywów rozstrzygnięcia i pouczenie o możliwości wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, co skarżąca zakwestionowała jako niezgodne z prawdą. P. uzasadnienie zostało sporządzone i doręczone obrońcy skarżącej dopiero w odpowiedzi na skargę wniesioną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Rację ma bowiem skarżąca, że z uwagi na przedawnienie przewinienia dyscyplinarnego, postępowanie dyscyplinarne w ogóle nie powinno być wszczęte. Wynika to wprost z art. 217 u.p.s.w, który stanowi, że nie można wszcząć postępowania dyscyplinarnego po upływie sześciu miesięcy od dnia uzyskania przez rektora wiadomości o popełnieniu czynu uzasadniającego nałożenie kary (...). Jak wynika z akt sprawy, w tym również z uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia, rektor [...] dowiedział się o popełnieniu przez skarżącą zarzucanych jej przewinień w dniu [...] czerwca 2015 r. z pisma prorektora do rzecznika dyscyplinarnego o wszczęcie postępowania wyjaśniającego. Termin przedawnienia upłynął zatem z dniem [...] grudnia 2015 r., a więc po tym dniu niedopuszczalne było wszczęcie postępowania dyscyplinarnego. Mimo to komisja dyscyplinarna wszczęła takie postępowanie na wniosek rzecznika dyscyplinarnego z dnia [...] grudnia 2015 r., złożony w dniu [...] grudnia 2015r., co było wadliwe. Komisja uzasadniając wszczęcie postępowania dyscyplinarnego podniosła, że było to konieczne w celu ustalenia, czy czyn skarżącej nie stanowi przestępstwa, którego termin przedawnienia nie może być krótszy od okresu przedawnienia ścigania tego przestępstwa, co wynika ze zdania drugiego art. 217 ust. 3 u.p.s.w. Argumentacja ta nie jest słuszna. Badanie charakteru zarzucanego czynu odbywa się bowiem jeszcze przed wszczęciem postępowania dyscyplinarnego tj. w postępowaniu wyjaśniającym prowadzonym przez rzecznika dyscyplinarnego. W niniejszej sprawie rzeczniczka dyscyplinarna jednoznacznie stwierdziła, że czyn skarżącej jest przewinieniem dyscyplinarnym, o którym mowa w art. 226 ust. 1 u.p.s.w., natomiast nie nosi znamion przestępstwa. Okoliczność ta była dla komisji dyscyplinarnej jednoznaczna i nie budziła wątpliwości. W tej sytuacji, w świetle art. 217 ust. 3 u.p.s.w., po otrzymaniu wniosku rzeczniczki dyscyplinarnej o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego w dniu [...] grudnia 2015 r., a więc po upływie 6-miesięcznego terminu przedawnienia, komisja dyscyplinarna powinna wydać orzeczenie o odmowie wszczęcia takiego postępowania. Wszczęcie tego postępowania, a następnie jego umorzenie z powodu przedawnienia było wadliwe. W świetle art. 223 u.p.s.w do postępowania wyjaśniającego i postępowania dyscyplinarnego wobec studentów (a także wobec doktorantów, co wynika z art. 226 ust. 1 u.p.s.w.), w sprawach nieuregulowanych w ustawie (u.p.s.w.) stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (...). Przepisy u.p.s.w. przewidują, że postanowienie o umorzeniu może być wydane wyłącznie przez rzecznika dyscyplinarnego i dotyczy ono wyłącznie postępowania wyjaśniającego, a nie dyscyplinarnego. Przepis art. 216 ust. 2 u.p.s.w. stanowi, że po zakończeniu postępowania wyjaśniającego rzecznik dyscyplinarny do spraw studentów umarza postępowanie wyjaśniające lub kieruje do komisji wniosek o ukaranie (...). Postanowienie o umorzeniu postępowania wyjaśniającego wydaje rzecznik dyscyplinarny do spraw studentów, a zatwierdza rektor (...). – art. 216 ust. 3 u.p.s.w. Ponadto szczegółowy tryb postępowania wyjaśniającego i dyscyplinarnego określa wskazane wyżej rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 6 grudnia 2006 r. Z przepisu § 10 ust. 2 pkt 4 wynika, że w razie stwierdzenia po wszczęciu postępowania wyjaśniającego, że nastąpiło przedawnienie na podstawie art. 217 ust. 3 u.p.s.w. lub przedawnienie orzekania na podstawie art. 217 ust. 4 u.p.s.w, rzecznik dyscyplinarny wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania. Podkreślić należy, że dotyczy to postępowania wyjaśniającego, a nie dyscyplinarnego, gdyż takiego postępowania rzecznik nie prowadzi. Z kolei zgodnie z § 13 ust. 4 rozporządzenia, na posiedzeniu niejawnym komisja dyscyplinarna wydaje postanowienie o: 1) wszczęciu postępowania dyscyplinarnego i skierowaniu wniosku o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego i o ukaranie do rozpoznania na rozprawie albo 2) odmowie wszczęcia postępowania dyscyplinarnego, albo 3) zwrocie wniosku o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego i o ukaranie rzecznikowi dyscyplinarnemu w celu uzupełnienia postępowania wyjaśniającego, wskazując, w jakim zakresie i kierunku ma nastąpić uzupełnienie postępowania, oraz wyznaczając termin zakończenia tego postępowania, nie dłuższy niż 30 dni. W świetle natomiast ust. 5 tego przepisu - w razie stwierdzenia okoliczności, o których mowa w § 10 ust. 2, postępowania dyscyplinarnego nie wszczyna się. Jedynie w razie stwierdzenia już po wszczęciu postępowania dyscyplinarnego okoliczności, o których mowa w § 10 ust. 2 (...), komisja dyscyplinarna wydaje orzeczenie o umorzeniu postępowania – § 24 ust. 2 rozporządzenia. Z przytoczonych przepisów wynika jednoznacznie, że komisja dyscyplinarna w razie stwierdzenia, że upłynął 6-miesięczny termin od powzięcia przez rektora wiadomości o popełnieniu zarzucanego czynu, powinna wydać postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Wszczęcie postępowania dyscyplinarnego w takiej sytuacji, a następnie jego umorzenie przez komisję było niedopuszczalne. Umorzenie postępowania dyscyplinarnego byłoby możliwe tylko wówczas, gdyby już po wszczęciu tego postępowania przez komisję upływał termin przedawnienia, o którym mowa w art. 217 ust. 3 u.p.s.w., a taka sytuacja nie miała miejsca w niniejszej sprawie. Termin ten bezspornie upłynął jeszcze przed skierowaniem przez rzecznika dyscyplinarnego wniosku o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego. Rację ma również skarżąca, że w świetle powyższych przepisów, w sytuacji występującej w sprawie, a więc w stanie faktycznym uzasadniającym odmowę wszczęcia postępowania, komisja nie była uprawniona do wypowiadania się w kwestii tego, czy skarżąca dopuściła się zarzucanego jej przewinienia, a więc do rozstrzygania o tym, czy jest ona winna czy nie popełnienia zarzucanego jej przewinienia. Przepis art. 217 ust. 3 zdanie drugie u.p.s.w., który powołuje w uzasadnieniu komisja dyscyplinarna, przewiduje, że "w razie stwierdzenia okoliczności wymienionych w § 10 ust. 2 pkt 1 komisja dyscyplinarna wydaje orzeczenie o uniewinnieniu obwinionego". W związku z tym, że unormowanie to zostało usytuowane wraz z regulacją dotyczącą umorzenia postępowania na skutek przedawnienia zarzucanego czynu, przepis ten należy interpretować celowościowo, a nie tylko literalnie. Należy więc go rozumieć ten sposób, że nawet w razie upływu terminu przedawnienia, o ile zostanie ustalone, że osoba obwiniona nie popełniła czynu albo popełniony czyn nie zawierał znamion przewinienia dyscyplinarnego, komisja ma obowiązek wydać korzystniejsze dla strony obwinionej orzeczenie o jej uniewinnieniu. Komisja nie może natomiast w takiej sytuacji orzekać o winie. Podkreślić należy przy tym, że uniewinnienie jest możliwe wyłącznie po wszczęciu postępowania dyscyplinarnego, co – jak wyżej wskazano – nie jest dopuszczalne, jeśli upłynął termin przedawnienia. Tylko w razie, gdy termin przedawnienia upływa w trakcie postępowania dyscyplinarnego, komisja ma prawo orzec o uniewinnieniu obwinionego, jeśli stwierdzi okoliczności o których mowa w §10 ust.2 pkt 1 rozporządzenia. Orzekanie w przedmiocie winy, bądź jej braku w sytuacji, gdy przedawnienie nastąpiło przed wszczęciem postępowania dyscyplinarnego, jest więc niedopuszczalne. W takiej sytuacji komisja dyscyplinarna ma obowiązek wydać wyłącznie postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania dyscyplinarnego. Z tych względów Sąd stwierdził, że orzeczenia organów obu instancji są wadliwe, dlatego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r., poz.1369 ze zm.) podlegają uchyleniu; o kosztach orzeczono na podstawie art. 200 cyt. ustawy. Rozpatrując sprawę ponownie organ uwzględni powyższe rozważania.