II SA/Lu 260/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski, Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec,, Sędzia NSA Krystyna Sidor (sprawozdawca), Protokolant Starszy referent Agnieszka Wojtas, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 22 maja 2012 r. sprawy ze skargi D. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję, która nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku oraz uchyla decyzję Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] r. Nr [...] Decyzją z dnia ...Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia ...odmowie przyznania D. M. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością opieki nad babcią J. W. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że J. W. oraz jej małżonek L. W. legitymują się orzeczeniami o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe, opiekę nad J. W. sprawuje wnuk D. M., co uniemożliwia mu podjęcie zatrudnienia. Organ ustalił również, że J. W. ma syna, który nie sprawuje jednak opieki nad nią, ponieważ pracuje i zamieszkuje w innej miejscowości niż matka, ma dwójkę niepełnosprawnych dzieci, nad którymi opiekę sprawuje jego żona, w związku z czym jest on jedynym żywicielem rodziny. Mimo to, organ powołując się na art. 17 ust. 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych stwierdził, że świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane wnukowi, gdyż opiekę nad matką może sprawować jej syn, spokrewniony z nią w pierwszym stopniu. W odwołaniu D. M. podnosił, że obecnie jest jedynym opiekunem babci (i dziadka), a opieka ma charakter ciągły, co nie pozwala mu podjąć zatrudnienia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze podzielając ustalenia i stanowisko organu I instancji uznało, iż w sprawie nie zachodzą podstawy przyznania D. M. świadczenia pielęgnacyjnego. Zdaniem organu odwoławczego "fakt niezamieszkiwania w tej samej miejscowości, co osoba wymagająca opieki, a przede wszystkim praca zawodowa nie może być uznana za niemożność opieki nad matką. Skoro syn pracuje zawodowo i nie chce zrezygnować z zatrudnienia, aby móc opiekować się matką, może taką opiekę zorganizować w inny sposób". W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie D. M. domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji podnosząc takie same argumenty, jak w odwołaniu, podkreślając, że z uwagi na to, iż J. W. – syn J. W. nie może faktycznie sprawować nad nią opieki, świadczenie pielęgnacyjne powinno być przyznane skarżącemu. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Dokonując oceny zaskarżonej decyzji w zakresie jej zgodności z przepisami prawa, do czego z mocy art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz.1269 ze zm.) sąd jest uprawniony, stwierdzić należy, że została ona wydana z naruszeniem przepisów prawa procesowego tj. art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 kpa i art. 136 kpa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, co powoduje konieczność jej uchylenia. W myśl tych przepisów w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. W tym celu organy mają obowiązek wyczerpująco zebrać i rozpatrzeć cały materiał dowodowy, co umożliwi wszechstronną ocenę sprawy i wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia na podstawie właściwej normy prawnej. Dokonane ustalenia i wnioski powinny następnie znaleźć odzwierciedlenie w jasnym, przekonywającym uzasadnieniu, poprzez wskazanie wszystkich niezbędnych elementów, określonych w art. 107 § 3 kpa tj. faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, a także poprzez wyjaśnienie podstawy prawnej rozstrzygnięcia z przytoczeniem przepisów prawa. Zasady te dotyczą również organu II instancji, bowiem organ ten z mocy art. 136 kpa samodzielnie bada sprawę i przeprowadza postępowanie dowodowe. Materialnoprawną podstawą jej wydania były przepisy art. 17 ust. 1 pkt 1-3 i art. 17a ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2006r., Nr 139, poz. 992 ze zm.), zwanej dalej ustawą. W świetle tych przepisów świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: matce albo ojcu, innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, z późn. zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny (z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności), a także opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust.1). Jednakże osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki (...) (art. 17a). Obowiązkiem organów obu instancji rozpoznających wniosek skarżącego, będącego wnukiem J. W. wymagającej stałej opieki, a więc należącego do kręgu osób innych niż spokrewnione w pierwszym stopniu, było dokładne ustalenie czy spokrewniony z J. W. w pierwszym stopniu syn jest w stanie sprawować nad nią opiekę. Badając sprawę stwierdzić należy, że organy nie dokonały należytych ustaleń w tym zakresie i nie uzasadniły w sposób przekonujący swojego rozstrzygnięcia, stwierdzając wyłącznie, że syn – pomimo zamieszkiwania w innej miejscowości oraz konieczności zatrudnienia w celu utrzymania swojej rodziny, w tym dwojga niepełnosprawnych dzieci - powinien zapewnić opiekę matce. Ustalenia powyższe nie są wystarczające do prawidłowej oceny okoliczności niniejszej sprawy, gdyż nie wskazują w sposób oczywisty, że syn J. W. jest – obiektywnie - w stanie sprawować nad nią opiekę, co wykluczałoby możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jej wnukowi. W sprawie nie poczyniono dokładnych ustaleń przede wszystkim co do tego, jakiego rodzaju opieki wymaga J. W. – z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wynika jedynie ogólnie "konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji", a znajdujące się w aktach protokoły przesłuchania J. W. i skarżącego D. M., w oparciu o które organy wydały rozstrzygnięcie nie są szczegółowe, a ponadto nie zostały opatrzone datami, dlatego nie można stwierdzić czy dotyczą aktualnej sytuacji. Ustalenie zakresu koniecznej opieki nad J. W. było niezbędne do prawidłowej oceny czy jej syn "jest w stanie" taką opiekę świadczyć. Następnie konieczne są ustalenia, gdzie syn pracuje, jaki charakter ma jego praca i czy możliwe jest sprawowanie przez niego opieki (odpowiedniej do potrzeb matki), w szczególności czy możliwe są (obiektywnie – także ze względów finansowych) jego codzienne dojazdy do niej, czy opiekę tę powinien on sprawować osobiście ze względu na charakter tej opieki, czy też możliwe jest powierzenie jej w całości bądź częściowo innym osobom i czy w takiej sytuacji jest to możliwe ze względów finansowych syna. Istotne jest również to, jaki charakter ma niepełnosprawność dzieci J. W., w szczególności - czy musi się on nimi (bądź jego żona) zajmować stale czy też jest możliwe połączenie opieki nad dziećmi i nad matką. Podczas rozprawy przed Sądem skarżący wyjaśnił bowiem, że syn dziadków pracuje w fabryce okien, ma dzieci z porażeniem mózgowym i nie może zrezygnować z pracy - odwiedza rodziców raz w miesiącu. Wobec zatem braku wyczerpujących ustaleń we wskazanym zakresie, nie można jednoznacznie stwierdzić, że syn J. W. jest w stanie sprawować nad nią opiekę, co wykluczałoby przyznanie skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego. Organ powinien również ocenić czy sam skarżący jest w stanie sprawować opiekę nad babcią, co jest podstawowym warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego (art. 17 a ustawy). W tym celu organ powinien ustalić jaka jest jego sytuacja życiowa (rodzinna, majątkowa, zdrowotna), czy i gdzie wcześniej pracował, a w konsekwencji czy jest on w stanie sprawować opiekę właściwą ze względu na rodzaj niepełnosprawności i potrzeby jego babci. Decyzje organów obu instancji podlegają zatem uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012r., poz.270). Badając sprawę ponownie organ ustali należycie sytuację rodzinną i majątkową J. W. oraz skarżącego – w tym celu organ rozważy przeprowadzenie wywiadu środowiskowego na podstawie art. 23 ust. 4 "aa" ustawy i następnie oceni czy syn i skarżący są w stanie sprawować opiekę nad matką. Mając powyższe na uwadze, Sąd orzekł, jak w sentencji.