II SA/Lu 265/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Grymuza Sędziowie Asesor sądowy Jerzy Parchomiuk Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska (sprawozdawca) Protokolant Specjalista Beata Basak po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 12 grudnia 2019 r. sprawy ze skargi T. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2019 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego I. oddala skargę; II. przyznaje radcy prawnemu A. S. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) kwotę [...]zł (d. [...]) tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym [...] zł ([...] [...]) należnego podatku od towarów i usług. Sygn. akt II SA/Lu [...] UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania T. B. od decyzji wydanej z upoważnienia Wójta Gminy K.-O. przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K.-O. z dnia [...]. znak: [...] w sprawie przyznania T. B. specjalnego zasiłku celowego w formie rzeczowej w postaci opału na zimę (węgla) o wartości [...] zł jednorazowo - utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Rozstrzygnięcie organu zostało wydane w oparciu o następujący stan faktyczny i prawny. Opisaną na wstępie decyzją, działający z upoważnienia Wójta Gminy K.-O., Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K.-O. po rozpatrzeniu wniosku T. B. z dnia 26 listopada 2018 r. o przydział 2 ton węgla, w punkcie I przyznał T. B. specjalny zasiłek celowy w formie rzeczowej w postaci opału na zimę (węgla) o wartości [...] zł jednorazowo, natomiast w punkcie 2 wskazał, że realizacja w/w świadczenia nastąpi w miesiącu styczniu 2019 r. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że w oparciu o przeprowadzony wywiad środowiskowy stwierdzono, że T. B. znajduje się w trudnej sytuacji materialno-bytowej, spowodowanej trudnościami w przystosowaniu do życia po zwolnieniu z zakładu karnego. Z wywiadu środowiskowego wynika, że skarżący mieszka sam, w mieszkaniu o złym stanie technicznym. Leczy się od kilku lat. Jest po rozwodzie, ma czworo dorosłych dzieci, z którymi utrzymuje nieregularne kontakty. Dzieci skarżącego nie pomagają mu finansowo ani w żadnej innej formie. Ponadto, jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 9,71 ha przeliczeniowych, które zostało oddane w dzierżawę. Z przedłożonej umowy dzierżawy wynika, że została zawarta w 2012 r. i obowiązuje do 2018 r. Skarżący przebywał w Zakładzie Karnym w Z. w okresie od 12 kwietnia 2018 r. do 9 października 2018 r. Według wyliczeń organu, łączny miesięczny dochód skarżącego z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku tj. z października 2018 r. wynosi [...] zł, na który składa się dochód z gospodarstwa rolnego. Mając na uwadze, że środki te nie są wystarczające na pokrycie wydatków związanych z zakupem opału na zimę, organ stwierdził zasadność udzielenia mu pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego w formie rzeczowej w postaci opału na zimę. W odwołaniu od powyższej decyzji, T. B. wniósł o jej uchylenie i przyznanie zasiłku celowego w wysokości [...] zł., wyjaśniając, że przyznana kwota w wysokości [...] zł jest za niska, gdyż jako osobie po odbyciu kary pozbawienia wolności, przysługuje suma pokrywająca zakup 1 tony węgla, a na obecną chwilę 1 tona węgla kosztuje [...] zł. Wskazał, że jego sytuacja materialna jest bardzo trudna, nie posiada żadnego dochodu ani wsparcia finansowego. Nieruchomość rolna będąca jego własnością jest oddana w dzierżawę, w związku z czym nie czerpie z niej żadnych dochodów ani pożytków. Ponadto przebywa na zwolnieniu lekarskim do 12 lutego 2019 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w uzasadnieniu decyzji wskazało, że skarżącemu przyznano pomoc z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K.-O. w formie rzeczowej w postaci opału na zimę (węgla) o wartości [...] zł jednorazowo pomimo ustalenia, iż dochód skarżącego przekracza kryterium dochodowe, ustalone zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Organ podkreślił, że pomoc państwa, jaka otrzymał skarżący, na podstawie art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, ma wspomóc w trudnej sytuacji życiowej, a nie wyręczać osoby z niej korzystające z dbania oraz podejmowania działań mających na celu zapewnienie własnych potrzeb życiowych. Z akt sprawy wynika, że skarżący nie podejmuje wysiłku celem poprawy swojej sytuacji życiowej. Pomimo swoich problemów zdrowotnych nigdy nie ubiegał się o przyznanie świadczeń socjalnych z tego tytułu. Nie czynił również żadnych starań celem znalezienia zatrudnienia. Ponadto, organ zaznaczył, że skarżący jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 9,71 ha przeliczeniowych, z którego może czerpać dochody. Organ podniósł jednocześnie, że posiadane środki winny być przeznaczane przez skarżącego na zaspokojenie podstawowych potrzeb egzystencjonalnych w tym m.in. na kupno brakującego opału. Natomiast z wywiadu środowiskowego wynika, iż w jego domu znajdowała się duża ilość pustych butelek po alkoholu, co może sugerować niewłaściwe wydatkowanie posiadanych środków. W skardze na powyższe rozstrzygnięcie, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, wskazując, że od pięciu miesięcy przebywa na zwolnieniu lekarskim i jest całkowicie niezdolny do pracy w rolnictwie. Skargę uzasadnił tym, iż zgodnie z prawem administracyjnym przysługuje mu wyższa pomoc od Państwa gdyż był bezprawnie pozbawiony wolności. W takim przypadku, zdaniem skarżącego, należy mu się 1 tona węgla. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie jednej tony węgla. Do skargi dołączone zostały zaświadczenia lekarskie. W dniu 11 grudnia 2019 r. wpłynęło pismo pełnomocnika skarżącego, w którym popierając skargę T. B., zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów postępowania mające istotny wynik na wpływ sprawy, tj. art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. poprzez wadliwie skonstruowane uzasadnienia decyzji uniemożliwiające stronie poznanie motywów podjętego rozstrzygnięcia oraz brak wyczerpującego zbadania przez organ materiału dowodowego. Ponadto, zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że specjalny zasiłek celowy jest udzielany w szczególnie uzasadnionych przypadkach definiowanych jako nagłe i nieprzewidywalne zdarzenie, podczas gdy sformułowania te nie wynikają z przepisu i taka wykładnia naruszonego przepisu prowadzi do niesłusznego zawężenia jego stosowania. W złożonym piśmie podniesiono, że w rozpoznawanej sprawie zachodzi "szczególnie uzasadniony przypadek", pozwalający na przyznanie wnioskowanego świadczenia w myśl art. 41 pkt 1 ustawy, jednak organy nienależycie oceniły, iż zasiłek celowy w wysokości jedynie [...] zł jest z punktu widzenia okoliczności sprawy zasiłkiem odpowiednim. W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2107) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325) dalej jako: p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji nie można zarzucić naruszenia prawa. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] r. utrzymująca w mocy decyzję Wójta gminy K. – O. z dnia [...] r., przyznająca T. B. specjalny zasiłek celowy w formie rzeczowej w postaci opału na zimę (węgla) o wartości [...] zł jednorazowo. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. 2019 poz. 1507 ze zm.), dalej jako "u.p.s.". Zgodnie z art. 2 ust. 1 u.p.s. pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one wstanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. W myśl art. 3 ust. 1 – 4 ww. ustawy pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie sytuacjom, o których mowa w art. 2 ust. 1 u.p.s., przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem (ust. 2). Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (ust. 3). Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (ust. 4). Pomoc społeczna - bez względu na jej rodzaj - ma charakter jedynie przejściowy i czasowy. Nie może ona w żadnym wypadku zamieniać się w stałe i jedyne źródło utrzymania dla osób o nią występujących. Zaskarżona decyzja został wydana na podstawie art. 41 pkt 1 u.p.s., zgodnie z którym w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. W myśl art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 53a i art. 91, przysługuje osobie gospodarującej samotnie, której dochód nie przekracza kwoty [...]zł (kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej). W toku postępowania organy ustaliły, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, a jego dochód w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku, tj. w październiku 2018 r., wynosił [...] zł, na który składał się dochód z gospodarstwa rolnego. Bezsprzecznie zatem dochód skarżącego przekroczył kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej wynoszące [...] zł. W tej sytuacji brak było podstaw do przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia w postaci zasiłku celowego na podstawie art. 39 u.p.s. Z uwagi na brak możliwości przyznania skarżącemu zasiłku celowego należało rozważyć możliwość udzielenia mu pomocy w postaci specjalnego zasiłku celowego na podstawie art. 41 pkt 1 u.p.s. - zgodnie z którym, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nie przekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Przepis ten stanowi wyjątek od zasad przyznawania pomocy określonych w art. 8 u.p.s. Zdaniem Sądu, w rozpoznawanej sprawie nie wystąpił "szczególnie uzasadniony przypadek" w rozumieniu art. 41 u.p.s., aby przyznać skarżącemu świadczenie w pełnej wnioskowanej wysokości. Brak jest bowiem podstaw do uznania, aby potrzeba skarżącego spełniała przesłanki szczególnie uzasadnionego przypadku, wywołanego na skutek nagłych, nie dających się przewidzieć okoliczności. W orzecznictwie przyjmuje się, że przez pojęcie "szczególnie uzasadnionego przypadku" należy rozumieć taką sytuację życiową osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że zaistniały nagłe, drastyczne, dotkliwe w skutkach i ingerujące w plany życiowe zdarzenia, które to zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych ani do zdarzeń nadzwyczajnych (zob. wyrok NSA z 12 maja 2011 r., sygn. akt I OSK 164/11). W związku z powyższym, w ocenie Sądu, organ zasadnie przyznał skarżącemu pomoc z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w formie rzeczowej w postaci opału na zimę o wartości [...] zł jednorazowo pomimo ustalenia, iż dochód skarżącego przekracza kryterium dochodowe, ustalone zgodnie ze wspomnianym art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Jak wspomniano już o tym wyżej, celem pomocy społecznej nie jest wyręczanie osób z niej korzystających z dbania oraz podejmowania działań mających na celu zapewnienie własnych potrzeb życiowych. Z akt sprawy wynika jednoznacznie, że skarżący nie podejmuje wysiłku celem poprawy swojej sytuacji życiowej. Pomimo swoich problemów zdrowotnych nie składał wniosku o ustalenie stopnia niepełnosprawności do Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności, ani wniosku o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy, jak również nie czynił żadnych starań celem znalezienia zatrudnienia. Należy mieć także na względzie, że skarżący jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 9,71 ha przeliczeniowych, z którego może czerpać dochody. Organ słusznie zauważył przy tym, że posiadane środki nie są przeznaczane przez skarżącego na zaspokojenie podstawowych potrzeb egzystencjonalnych w tym m.in. na kupno brakującego opału lecz na alkohol. Jak wynika bowiem, z wywiadu środowiskowego w domu skarżącego znajdowała się duża ilość pustych butelek po alkoholu. Podkreślenia wymaga fakt, że decyzja dotycząca zasiłku celowego jest decyzją wydawaną w ramach tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, iż spełnienie przesłanek ustawowych przez stronę ubiegającą się o przyznanie tego świadczenia nie obliguje organu do wydania rozstrzygnięcia pozytywnego dla strony. Przyznanie stronie pomocy pieniężnej (jej rodzaj, wysokość oraz okres, na który ma być przyznana) uzależnione jest nie tylko od sytuacji materialnej strony i jej żądań. Rozpatrując wniosek o przyznanie zasiłku celowego organ musi także kierować się ogólnymi zasadami wyrażonymi w art. 3 ust. 3 i ust. 4 u.p.s. - to znaczy koniecznością dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniania potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Wynika z tego także, że skarżący objęty jest pomocą Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w miarę jego możliwości finansowych. W ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowane jest stanowisko, że organy administracji w zakresie pomocy społecznej działają w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest ściśle określona i w tak wyznaczonych granicach muszą realizować cele powierzone im w ustawie o pomocy społecznej. Tym samym organy pomocy społecznej są upoważnione do limitowania rozmiaru przyznawanych świadczeń, z uwagi na posiadane środki - bowiem muszą je rozdzielać pomiędzy wszystkie osoby wymagające wsparcia. W ramach pomocy społecznej nie jest zatem możliwe zaspokojenie wszystkich potrzeb osób uprawnionych do przedmiotowych świadczeń (wyroki NSA: z 19 czerwca 2007 r., sygn. akt l OSK 1464/06, z 25 stycznia 2008 r., sygn. akt l OSK 624/07, z 14 stycznia 2011 r., sygn. akt I OSK 1498/10). Podkreślić należy, że pomoc przyznawana w ramach pomocy społecznej nie ma służyć zaspokajaniu danej potrzeby skarżącego w pełnej wysokości. Wnioskujący o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej winien liczyć się z tym, iż nie otrzyma w pełnej wysokości świadczenia, o które wnioskował - zależy to bowiem od możliwości finansowych ośrodka pomocy społecznej oraz od liczby osób ubiegających się o pomoc. Ubiegający się o pomoc w pierwszej kolejności winni rozwiązywać swoje problemy życiowe we własnym zakresie. Pomoc społeczna pełni jedynie funkcję uzupełniającą w stosunku do własnych możliwości osób uprawnionych. Podsumowując, Sąd uznał, że decyzji organów obu instancji nie można określić jako dowolnych. Organy rozpoznające sprawę - nie przekraczając granic uznania administracyjnego - wnikliwie i wszechstronnie rozpatrzyły stan faktyczny sprawy oraz szczegółowo wyjaśniły motywy, jakimi się kierowały przy jej rozstrzyganiu. Uzasadniły przekonująco swoje stanowisko - w sposób spełniający wymagania określone w art. 107 § 3 k.p.a. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw.