II SA/Lu 272/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz (sprawozdawca), Sędziowie Asesor WSA Wiesława Achrymowicz, Asesor WSA Bogusław Wiśniewski, Protokolant Referent – stażysta Agata Jakimiuk, po rozpoznaniu w dniu 17 grudnia 2004 r. sprawy ze skargi Z. B. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...]. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącej Z. B. kwotę 100 ( sto ) złotych, tytułem zwrotu poniesionych kosztów postępowania; III. przyznaje [...] A. F. kwotę 250 (dwieście pięćdziesiąt ) złotych z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej przyznanej z urzędu, którą należy wypłacić z funduszu Skarbu Państwa ( Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie); IV. nakazuje ściągnąć od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz Skarbu Państwa ( Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) kwotę 250 ( dwieście pięćdziesiąt) złotych tytułem nieopłaconej pomocy prawnej przyznanej z urzędu. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] marca 2004r., nr [...] wydaną na podstawie art. 127§3 w zw. z art.131pkt.2 kpa oraz art.1 ust.2 pkt.3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002r., Nr 42, poz.371) po ponownym rozpoznaniu sprawy na wniosek Z.B. uchylił decyzję własną z dnia [...] grudnia 2000r., Nr [...] umarzającą postępowanie i odmówił przyznania uprawnień kombatanckich z tytułu działalności w okresie II wojny światowej w Batalionach Chłopskich. W uzasadnieniu decyzji organ orzekający wyjaśnił, że Z.B. złożyła wniosek o przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu działalności w okresie od listopada 1942 r. do lipca 1944 r. w Batalionach Chłopskich. Na okoliczność tę strona przedstawiła oświadczenia świadków – S.K. i W.D., z których wynika, że jako nieletnia nie była zaprzysiężona do oddziału BCH, a jedynie udzielała pomocy ich członkom. W ocenie organu administracyjnego działalność taka nie stanowi pełnienia służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach, która w świetle art. 1 ust. 2 pkt. 3 ustawy o kombatantach daje podstawę nabycia uprawnień kombatanckich, ponieważ ze względu na wiek nie mogła być członkiem BCH. Wprawdzie ustawodawca nie przewidział w tym przepisie granicy wieku jako warunku przyznania uprawnień kombatanckich, jednak konieczne jest wykazanie, że osoba ubiegająca się o przyznanie uprawnień pełniła służbę w organizacji, zaś to wiązało się z osiągnięciem określonego wieku. Jako przykład takiego ograniczenia organ wskazał Instrukcję Komendanta Głównego na Kraj gen. Kazimierza Sosnkowskiego z 04.12.1939 r., na mocy której została określona granica wieku osób przyjmowanych do służby w ZWZ AK – najpierw było to 17 lat, później zaś 16. Organ administracji wskazał, iż BCH również przestrzegały ściśle rozkazu gen. Sosnkowskiego. Kwestia wieku wg instrukcji gen. K. Sosnkowskiego – jako istotnego elementu służby w organizacji podziemnej – była przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyrok NSA z 30.04.2002 r. sygn. akt V SA 2427/01). Z.B. urodziła się w dniu 15.05.1930 r., zatem w 1942 r., tj. kiedy wg relacji własnej i oświadczeń świadków rozpoczęła działalność w BCH miała 12 lat. Ze względu na swój wiek mogła zatem, zdaniem Kierownika Urzędu jedynie dorywczo pomagać organizacji niepodległościowej, a nie być jej szeregowym żołnierzem. Jak stwierdził NSA w wyroku z dnia 10.04.2002 r. sygn. akt V SA 2157/01 przepisy art. 1 ust. 2 pkt 3 i 5 ustawy o kombatantach akcentują, że warunkiem uznania za działalność kombatancką było pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach. Pełnienie służby w ruchu oporu było tożsame z prowadzeniem w sposób zorganizowany i systematyczny działalności skierowanej przeciwko okupantowi. W zasadniczej postaci było zorganizowaną formą walki w ramach oddziałów partyzanckich utworzonych na wzór wojskowy, stosujących dyscyplinę wojskową. Mogło sprowadzać się także do wykonywania wyłącznie czynności usługowych, np. zaopatrzeniowych lub związanych ze zbieraniem informacji, zawsze jednak było uzależnione od przynależności do określonej formacji, wyrażające się w podporządkowaniu służbowym, wyznaczeniu służbowego stanowiska i wykonywania określonych zadań (wyrok NSA z 12.08.1993 r., sygn. akt SA/Wr 243/93). Organ administracji przytoczył również wyrok NSA z 10.04.2002 r., sygn. akt V SA2157/01, w którym stwierdzono, iż udzielenie pomocy organizacjom i osobom, które za cel swojej działalności stawiały sobie walkę o suwerenność i niepodległość Polski zasługuje na społeczny szacunek, nie stanowi jednak podstawy do przyznania uprawnień kombatanckich. Między uczestnikiem ruchu oporu, a osobą działającą na rzecz ruchu oporu występuje zasadnicza różnica. W tym drugim wypadku chodzi o cenną, ale świadczoną dobrowolnie i okazjonalnie pomoc oddziałom partyzanckim, która nie była rozliczana według zasad dyscypliny obowiązującej żołnierzy ugrupowań konspiracyjnych. Kierownik Urzędu stwierdził, że zebrany w sprawie materiał dowodowy nie potwierdza służby Z.B. w szeregach Batalionów Chłopskich. Strona nie przedstawiła bowiem żadnego dokumentu świadczącego o tym, że była żołnierzem tej organizacji. Powyższą decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Z.B. W uzasadnieniu skargi wskazała, iż w czasie wojny często zajmowała się przewożeniem broni, nawet na duże odległości – do L. czy do W. Skarżąca podniosła, iż transporty te wykonywała samodzielnie, bez opieki stryja. W roku 1943 od stycznia do kwietnia jako nieletnia, nie zaprzysiężona przebywała w Warszawie i przenosiła wówczas codziennie walizki z bronią i granatami z ulicy L. do poczty (trzy przystanki tramwajowe), gdzie często były łapanki. Czynności tych dokonywała w warunkach ścisłej konspiracji, zawsze pod dyskretną ochroną dorosłego członka konspiracji. Skarżąca zarzuciła organowi, iż bezzasadnie żąda on dokumentu na potwierdzenie członkostwa w BCH, a w czasie okupacji nikt takich dokumentów nie wystawiał. W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Podkreślił nadto, iż skarżąca nie była członkiem BCH, a jedynie jako kilkunastoletnie dziecko na polecenie bądź za pozwoleniem dowódców oddziałów partyzanckich wykonywała czynności takie, jak przenoszenie korespondencji, donoszenie żywności czy informowanie o zdarzeniach mających istotne znaczenie w konspiracyjnej działalności tych organizacji. Tego rodzaju działalność nie daje podstaw do uznania jej za działalność kombatancką, nie była bowiem pełnieniem służby w oddziale partyzantki podziemnej formacji bądź organizacji – w rozumieniu art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (wyrok NSA z 17.05.2002 r., sygn. akt II SA/Lu 164/01). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r.- Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz.1269) sąd administracyjny sprawuje kontrolę zaskarżonej decyzji w zakresie jej zgodności z prawem. Zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 1 kpa, a także art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego ( Dz. U. z 2002 r., Nr 42, poz.371) W myśl przepisu art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Organ administracji publicznej ma zatem obowiązek wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności związanych z określoną sprawą w celu ustalenia stanu faktycznego zgodnego z rzeczywistością. Mając na uwadze przepisy prawa materialnego organ ocenia, jakie fakty mają istotne znaczenie dla sprawy oraz jakie dowody należy przeprowadzić w celu udowodnienia tych faktów. Zgodnie natomiast z przepisem art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy i na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.). Organ administracji publicznej jest więc na podstawie tych przepisów zobowiązany do podjęcia z urzędu wszelkich niezbędnych czynności w celu zebrania pełnego materiału dowodowego. Obowiązki te ciążą nie tylko na organie pierwszej, ale również drugiej instancji, co wynika z przepisu art.136 k.p.a., zgodnie z którym organ odwoławczy może przeprowadzić uzupełniające postępowanie dowodowe. Prawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy jest niezbędnym elementem zastosowania właściwej normy prawa materialnego. Warunki nabywania uprawnień kombatanckich określa ustawa z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych okresu powojennego (Dz. U. z 2002 r., Nr 42, poz. 371) Stosownie do art. 1 ust. 2 pkt 3 tej ustawy za działalność kombatancką uznaje się m.in. pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach, w tym działających w ramach tych organizacji oddziałach partyzanckich w okresie wojny 1939-1945. Obowiązkiem organów administracji publicznej orzekających w przedmiocie przyznania uprawnień kombatanckich z tego tytułu jest więc - zgodnie ze wskazanymi wyżej zasadami postępowania wynikającymi z przepisów art. 7, 77 § 1, 80 i 130 kpa - dokładne ustalenie, czy osoba ubiegająca się o uprawnienia kombatanckie pełniła służbę w podziemnych organizacjach czy formacjach. Jest to bowiem okoliczność decydująca o treści rozstrzygnięcia. W rozpatrywanej sprawie nie wyjaśniono należycie charakteru działalności Z.B. w Batalionach Chłopskich. Przede wszystkim organ w sposób nieuzasadniony oparł się na założeniu, że pełnienie służby w Batalionach Chłopskich, zaliczonych do polskich podziemnych organizacji i formacji, działających w okresie wojny w latach 1939-1945 wiąże się w każdym przypadku z osiągnięciem określonego wieku. Organ nie ustalił bowiem, czy postanowienia Instrukcji Komendanta na Kraj- gen. Kazimierza Sosnkowskiego z dnia 4 grudnia 1939 r., która uzależniała przynależność do Armii Krajowej od osiągnięcia początkowo 16, a następnie 17 lat były wiążące dla innych podziemnych organizacji, w szczególności dla Batalionów Chłopskich. W aktach sprawy brak jest dowodów uzasadniających takie stanowisko. Ponadto stwierdzić należy, że organ nie wykazał, by pełnienie służby w podziemnych organizacjach i formacjach, będące przesłanką przyznania uprawnień kombatanckich na podstawie art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy o kombatantach związane było w ogóle z formalną przynależnością do tych organizacji i posiadaniem dokumentów potwierdzających tę przynależność. W sprawie bezspornym jest, że Z.B. od listopada 1942 r. do lipca 1944 r. była łączniczką w Batalionach Chłopskich o pseudonimie " [...]" i roznosiła do placówek Batalionów na trasie B. – U. - D. meldunki oraz gazetkę konspiracyjną, a także broń, początkowo pod nadzorem swojego stryja J.P., a później samodzielnie. Okoliczności te wskazują na to, że w sposób systematyczny ( przez prawie dwa lata) i zorganizowany Z.B. wykonywała ściśle określone zadania w tej organizacji, a więc faktycznie pełniła w niej służbę. W ocenie bowiem Sądu zajmowanie stanowiska "łącznika" w organizacji podziemnej jest pełnieniem służby w tych organizacjach, uzasadniającym przyznanie uprawnień kombatanckich. Organ administracji w motywach swojego rozstrzygnięcia nie uzasadnił w sposób należyty przyczyn, z których nie uznał wykonywanej przez Z.B. działalności za pełnienie służby w Batalionach Chłopskich, uchybiając art. 107 kpa. Z powyższych względów Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów i uchylił ją na podstawie art. 141 pkt 1 lit. "a" i "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270) O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i 223 § 2 cyt. ustawy.