II SA/Lu 276/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz, Sędziowie Sędzia NSA Leszek Leszczyński (sprawozdawca), Sędzia WSA Ewa Ibrom, Protokolant Asystent sędziego Jakub Polanowski, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 15 października 2009 r. sprawy ze skargi A. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] marca 2009 r. znak; [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu wniosku A.W. o ponowne rozpoznanie sprawy zakończonej decyzją Kolegium utrzymało w mocy własną decyzję z dnia [...] stycznia 2008 r. znak: [...] stwierdzającą nieważność decyzji ostatecznej wydanej z upoważnienia Wójta Gminy przez Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] października 2008 r. znak: [...] w przedmiocie przyznania A. W.: 1) zasiłku rodzinnego na dziecko T. W. w kwocie 64,00 zł miesięcznie na okres od 1 września 2008 r. do 31 sierpnia 2009 r., 2) dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego, przyznanego na dziecko T. W. w kwocie 80,00 zł miesięcznie na okres od 1 września 2008 r. do 31 sierpnia 2009 r., 3) dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego, przyznanego na dziecko T. W. w kwocie 100,00 zł jednorazowo. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia Kolegium wskazało, że organ I instancji decyzją z dnia [...] października 2008 r. znak: [...] przyznającą A. W. zasiłek rodzinny i dodatki do zasiłku rodzinnego w wysokości opisanej powyżej, rażąco naruszył art. 27 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, tj. przyznał świadczenia rodzinne ojcu dziecka A. W., który złożył wniosek później, tj. w dniu 30 września 2008 r., niż matka dziecka M. W., która złożyła wniosek w dniu 9 września 2008 r. M. W. w swoim wniosku w składzie rodziny wymieniła pięcioro dzieci i męża A.W., natomiast A. W. wymienił także pięcioro dzieci i żonę M. W.. Z obu wniosków wynika, iż dziecko T. W. pozostaje we wspólnym gospodarstwie wraz z rodzicami i oboje rodzice sprawują na nim opiekę. Ponadto organ stwierdził, że dopóki nie zapadnie prawomocny wyrok o separacji lub rozwodzie oraz powierzeniu opieki nad synem T. jednemu z rodziców, dopóty małżonkowie M. i A. W. stanowią w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych rodzinę i posiadają prawo do ubiegania się o świadczenia rodzinne na syna T.. Jednakże prawo do świadczeń przysługuje temu z rodziców, który pierwszy złożył w tym względzie wniosek. Wobec czego na podstawie art. 156 § 1 pkt 2, art. 157 § 1 i § 2 oraz art. 158 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 4, art. 27 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] stycznia 2009 r. stwierdziło z urzędu nieważność decyzji Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej u z dnia [...] października 2008 r. Z powyższą decyzją nie zgodził się A. W. i pismem z dnia 20 stycznia 2009 r. wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] marca 2009 r. utrzymało w mocy decyzję z dnia [...] stycznia 2009 r. W uzasadnieniu wskazano, że ustalenia dokonane w przedmiotowej sprawie dają podstawę do stwierdzenia rażącego naruszenia art. 27 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych przez organ I instancji, bowiem w świetle przepisów tej ustawy małżonkowie W. stanowią rodzinę i prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, w skład którego wchodzi także ich syn T. W.. Stąd przyznanie zasiłków rodzinnych i dodatków do tych zasiłków A. W. na syna T. W. mimo późniejszego złożenia wniosku o przyznanie tych świadczeń, jest rażącym naruszeniem art. 27 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W ocenie Kolegium argument skarżącego o niepozostawaniu syna T. we wspólnym gospodarstwie domowym jest chybiony, z uwagi na fakty takie jak zamieszkiwanie syna i jego ojca w tym samym domu, korzystanie przez syna T. z przystosowanej specjalnie dla niego łazienki. Okoliczność iż, małż. W. pozostają w konflikcie, co wynika z akt sprawy, nie może mieć wpływu na rozstrzygnięcie, bowiem w świetle prawa prawo do opieki a także obowiązek jej sprawowania nad synem T., tak jak i nad pozostałymi małoletnimi, wspólnymi dziećmi, mają oboje rodzice. Wobec powyższego Kolegium nie znalazło podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego. A. W. złożył na powyższe rozstrzygnięcie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego . Podniósł w niej, że wbrew twierdzeniom organu odwoławczego T. W. pozostaje pod opieką faktyczną i fizyczną ojca. Matka nie przejawia zainteresowania zdrowiem syna, a pieniądze które otrzymywała tytułem zasiłku rodzinnego nie przeznaczała na jego potrzeby. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko z zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Zaskarżona decyzja została wydana w wyniku postępowania o stwierdzenie nieważności. Z uwagi na to, że instytucja stwierdzenia nieważności decyzji tworzy możliwość prawną wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji dotkniętych wadami to działanie organu w trybie art. 156 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm. dalej k.p.a.) wymaga innego podejścia do sprawy niż w pierwszej instancji lub przed organem odwoławczym, a przesłanki stwierdzenia nieważności enumeratywnie wskazane w art. 156 § 1 pkt 1-7 nie mogą podlegać wykładni rozszerzającej. Stwierdzenie nieważności decyzji, stanowiące wyjątek od zasady stabilności, wymaga bezspornego ustalenia, że zakwestionowany akt istotnie dotknięty jest wadą powodującą jego nieważność. Warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady ustalania, przyznawania i wypłacania tych świadczeń określa ustawa o świadczeniach rodzinnych z dnia 28 listopada 2003 r. (Dz. U. tekst jedn. 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.). Świadczeniami rodzinnymi są m.in. zasiłek rodzinny oraz dodatki do zasiłku rodzinnego (art. 2 pkt 1 ustawy). Zasiłek rodzinny oraz dodatki do zasiłku rodzinnego przysługują, o ile wnioskujący o te świadczenia ściśle spełnia kryteria ustawy, a wydawane w tych sprawach decyzje nie mają charakteru uznaniowego. Stosownie do art. 4 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych prawo do zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku przysługuje: 1) rodzicom, jednemu z rodziców albo opiekunowi prawnemu dziecka; 2) opiekunowi faktycznemu dziecka; 3) osobie uczącej się. Pod pojęciem rodziny należy rozumieć - według art. 3 pkt 16 omawianej ustawy: następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz pozostające na utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia, a także dziecko, które ukończyło 25 rok życia legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością rodzinie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne: do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko. Pod pojęciem osób pozostających na utrzymaniu należy rozumieć członków rodziny utrzymujących się z połączonych dochodów tych osób. W skład rodziny skarżącego w rozumieniu art. 3 pkt 16 ustawy wchodzi 7 osób: małżonkowie A. i M. W. oraz dzieci: J., D., T., P. i K.l, co wynika z formularzy wniosków o ustalenie praw do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego złożonych przez M. W. (z dnia 9 września 2008 r.) oraz A. W. (z dnia 30 września 2008 r.). Z kolei art. 23 ust. 1 ustawy stanowi, iż ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych oraz ich wypłata następują odpowiednio na wniosek małżonków, jednego z małżonków, rodziców, jednego z rodziców, opiekuna faktycznego dziecka, opiekuna prawnego dziecka, osoby uczącej się, pełnoletniej osoby niepełnosprawnej lub innej osoby upoważnionej do reprezentowania dziecka lub pełnoletniej osoby niepełnosprawnej. Powyższy przepis wskazuje, że do otrzymania danego świadczenia uprawniona jest każda z wymienionych w nim osób pod warunkiem spełnienia ustawowych indywidualnych wymogów dotyczących poszczególnych świadczeń. Przy czym świadczenie może zostać przyznane i wypłacane tylko jednemu z podmiotów wnioskujących. Ustawodawca przewidział także sytuację, która wystąpiła w postępowaniu poddanym niniejszej kontroli sądu, że o dane świadczenie może zwrócić się więcej niż jedna osoba oraz że każda z nich będzie spełniała niezbędne wymagania ustawowe. Odwołać się wtedy należy do treści art. 27 ustawy, zgodnie z którą świadczenie przysługuje temu z podmiotów, który pierwszy złożył wniosek o jego przyznanie (ust. 1). W sytuacji gdy dziecko uprawnione do świadczeń nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z obojgiem rodziców, lecz z jednym z nich, ma zastosowanie ust. 2 zgodnie z którym w takiej sytuacji świadczenie rodzinne wypłaca się temu z rodziców, pod którego opieką dziecko się znajduje. W sprawie będącej przedmiotem rozpoznania przez Sąd organy administracji prawidłowo ustaliły, że T. W. pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z obojgiem rodziców. Zarówno A. jak i M. W. w równym stopniu są uprawnieni i zobowiązani do opieki nad synem oraz do przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny. Żadnemu z rodziców nie została odebrana lub ograniczona władza rodzicielska. Wobec powyższego Kolegium zasadnie stwierdziło, że świadczenie pielęgnacyjne przysługujące niepełnosprawnemu T. powinno zostać wypłacane temu z rodziców, które jako pierwsze złożyło w organie wniosek o jego przyznanie. Z akt sprawy jednoznacznie wynika, że M. W. złożyła taki wniosek w dniu 9 września 2008 r. natomiast A. W. w dniu 30 września 2008 r. Organ I instancji decyzją z dnia 28 października 2008 r. przyznającą A. W. zasiłek rodzinny i dodatki do zasiłku rodzinnego w wysokości opisanej powyżej, rażąco naruszył art. 27 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, tj. przyznał świadczenia rodzinne ojcu dziecka A. W., który złożył wniosek później. Ubocznie wskazać należy, że zarówno w skardze do Sądu jak również we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy A. W. podnosił, że w przedmiotowej sprawie Kolegium błędnie ustaliło że jego syn T. W. pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym rodziców. Podnosił, że pozostaje on pod wyłączną opieką skarżącego, który codziennie zawozi i odbiera syna ze szkoły. M. W. nie łoży na utrzymanie syna, nadużywa alkoholu, trwoni środki finansowe otrzymywane na dzieci, nie uczestniczy w pokrywaniu wydatków domowych, nie interesuje się dzieckiem. Do wszystkich tych zarzutów Kolegium prawidłowo ustosunkowało się w zaskarżonej decyzji. Wyjaśnienia organu są wyczerpujące i jasne. Podnieść jedynie należy, że wszystkie zarzuty dotyczące nieprawidłowego sprawowania opieki, czy też braku opieki M. W. nad dzieckiem T. skarżący powinien skierować do sądu powszechnego w toku postępowania rozwodowego lub pozbawiającego lub ograniczającego prawa rodzicielskie M. W. w stosunku do syna T.. Organy administracji mogą w ramach swoich kompetencji ustalić jedynie fakty zobiektywizowane, takie jak wspólne zamieszkiwanie małżonków W.ch wraz z dziećmi w jednym domu, a tym samym prowadzenie jednego gospodarstwa domowego, które są miarodajne dla kryteriów wskazanych w powołanych wyżej przepisach ustawy o świadczeniach rodzinnych. Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę jako niezasadną oddalił.