II SA/Lu 279/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz, Sędziowie Sędzia NSA Witold Falczyński (sprawozdawca),, Sędzia SO (del.) Robert Hałabis, Protokolant Starszy referent Agnieszka Wojtas, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 11 sierpnia 2011 r. sprawy ze skargi Z. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie specjalistycznych usług opiekuńczych I. oddala skargę; II. przyznaje [...] A. S. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) należnego podatku od towarów i usług. Decyzją z dnia [..] grudnia 2010r., Nr [...] Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w N. działając z upoważnienia Wójta Gminy N. na podstawie art. 101 ust. 1, art. 104 ust. 4, art. 106 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2008r., nr 115, poz. 728 ze zm.) odmówił Z. W. odstąpienia od żądania zwrotu odpłatności za specjalistyczne usługi opiekuńcze za marzec 2010 r. Organ I instancji wyjaśnił, że decyzją z dnia [...] stycznia 2010r., Nr [...] przyznano Z. W. specjalistyczne usługi dla osób z zaburzeniami psychicznymi na okres od 4 stycznia 2010r. do 31 grudnia 2010r. W decyzji tej określono rodzaj usług, ich wysokość oraz odpłatność za te usługi zobowiązując Z. W. do pokrywania 1,5% kosztu 1 godziny usługi w wysokości 0,18 zł. Od tej decyzji strona nie wniosła odwołania. W związku z tym, że w dniu [...] stycznia 2010r. organ I instancji przyznał Z.W. pomoc żywnościową z rządowego programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" w wysokości 200zł miesięcznie począwszy od 1 stycznia 2010r. do 31 grudnia 2010r. zmieniła się sytuacja dochodowa wnioskodawcy. Wskutek tej zmiany organ decyzją z dnia [...] kwietnia 2010r. zmienił decyzję z dnia [...] stycznia 2010r. w części dotyczącej odpłatności i ustalił, że strona od dnia 4 stycznia 2010r. będzie płaciła za specjalistyczne usługi opiekuńcze w wysokości 5% kosztu usługi, tj. za godzinę 0,60 zł, a pozostałe 95% kosztu usługi za jedną godzinę tj. 11,40zł pokryje Ośrodek Pomocy Społecznej w N. Ponadto organ ustalił, że wynikłą niedopłatę za okres od 1 stycznia 2010r. do 31 marca 2010r. w łącznej kwocie 120,96 zł należy wpłacić na konto Urzędu Gminy w N. w terminie do 15 maja 2010r. Decyzja ta została utrzymana w mocy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. decyzją z dnia [...] czerwca 2010r., Nr [...]. Przedmiotem niniejszego postępowania jest wniosek Z. W. z dnia 10 listopada 2010r., w którym domaga się odstąpienia od zwrotu odpłatności za specjalistyczne usługi za marzec 2010r. Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w N. uznał, że nie zaszły żadne szczególne okoliczności, które uzasadniałyby zastosowanie art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej i decyzją z dnia [...] grudnia 2010r., Nr OPS [...] odmówił Z. W. odstąpienia od żądania zwrotu. Od powyższej decyzji Z. W. złożył odwołanie, w którym zarzucił organowi przekroczenie granic uznania administracyjnego oraz naruszenie: § 2 ust. 4 i 5 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 19 kwietnia 2005 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego, z uwagi na obecność kilku pracowników OPS podczas wywiadu, art. 8 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, ponieważ doliczył do dochodu pomoc żywnościową w wys. 200,00 zł, a także art. 107 ust. 4, ponieważ wywiad nie został przeprowadzony w ustawowym terminie. Odwołujący wskazał także, że organ naruszył art. 107 § 3 k.p.a., poprzez błędne ustalenie sytuacji materialnej wnioskodawcy, w szczególności co do posiadanego sprzętu domowego i wysokości rzeczywistych dochodów. Po rozpoznaniu ww. odwołania od decyzji Kierownika OPS w N. z dnia [...] grudnia 2010r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. decyzją z dnia [...] lutego 2011r., Nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy wskazał, że ustalenia, jakich dokonał organ I instancji w zakresie ustalenia sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy są prawidłowe. Kolegium podkreśla, że organ podjął działania w celu przeprowadzenia aktualizacji wywiadu środowiskowego i ustalenia aktualnej sytuacji wnioskodawcy, jednak nie udało się przeprowadzić wywiadu środowiskowego w dniu 24 listopada 2010 r. (nieobecność wnioskodawcy), a także w dniu 8 grudnia 2010 r. (wnioskodawca odmówił przeprowadzenia wywiadu) W związku z tym prawidłowo ustalił sytuację strony na podstawie wywiadu przeprowadzonego w dniu 23 września 2010 r. i posiadanych dokumentów. Organ wskazał, że Z. W. samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, zamieszkuje w jednym budynku z żoną (z którą pozostaje w separacji), zajmuje dwa pomieszczenia: pokój i kuchnię. Przedpokój i łazienka są wspólnie użytkowane z T. W. Mieszkanie jest wyposażone w podstawowy sprzęt gospodarstwa domowego. Źródłem utrzymania Z. W. jest renta w wysokości 616,72 zł netto (706,29 zł brutto) miesięcznie. Z uwagi na zajęcia komornicze renta jest wypłacana w wysokości 440,15 zł miesięcznie. Ponadto podniósł, że Z. W. ma przyznaną pomoc w ramach programu rządowego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" w wysokości 200,00 zł miesięcznie na okres od 1 stycznia 2010r. do grudnia 2010r., w związku z tym do dyspozycji wnioskodawcy pozostaje 640,15 zł miesięcznie. Z. W. jest uznany za osobę trwale i całkowicie niezdolną do pracy. Został zaliczony do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności z powodu choroby psychicznej. W ocenie Kolegium nie zachodzą wobec wnioskodawcy szczególnie uzasadnione przypadki, o którym mowa w art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, jak i § 6 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 22 września 2005 r. w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych (Dz. U. Nr 189, poz. 1598 ze zm.) powodujące, że żądanie zwrotu odpłatności stanowiłoby dla wnioskodawcy nadmierne obciążenie. Organ odwoławczy uznał, że Z. W. posiada środki pieniężne na niezbędne potrzeby życiowe, a kwota odpłatności, którą ma uiścić miesięcznie, nie stanowi nadmiernego obciążenia i nie niweczy skutków udzielonej pomocy. Jak wynika z karty pracy pracownika Agencji Pielęgnacyjno-Opiekuńczej "E." – T. Z., Z. W. potwierdził, że w marcu 2010 r. wykonane zostały specjalistyczne usługi opiekuńcze w ilości 138 godzin, stąd wysokość odpłatności za te usługi obciążającej Z. W. wyniosła 82,80 zł (138 godz. x 0,60 zł). Ponadto Kolegium podniosło, że wnioskodawcy jest przyznawana w zależności od oceny sytuacji i potrzeb pomoc w postaci specjalnych zasiłków celowych. Ustosunkowując się do zarzutów odwołania Kolegium stwierdza, że przepisy nie zabraniają, aby w postępowaniu administracyjnym nie mogło brać udziału kilka osób, nie ma też przeciwwskazań do przeprowadzania wywiadu środowiskowego w obecności drugiego pracownika socjalnego, tym bardziej jeśli strona podnosi zarzuty i kwestionuje cały czas ustalenia wywiadów, co wynika też z odwołania. Ponadto Kolegium wskazało, że nie ma podstaw, mając na uwadze art. 8 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, aby uznać, że pomoc uzyskana w ramach programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" nie powinna być wliczana do dochodu wnioskodawcy. Nie ma do sprawy również zastosowania przepis art. 107 ust. 4 ww. ustawy z uwagi na charakter sprawy. Zarzut złych ustaleń stanu faktycznego jest niezasadny przede wszystkim z powodu uniemożliwienia dokonania aktualnych ustaleń. Brak kuchenki elektrycznej nie ma wpływu na rozstrzygnięcie. Twierdzenie o zajmowaniu odrębnych lokali w budynku i podziału na lokal A i B rozmija się z prawdą. Poza tym zarzut naruszenia art. 107 § 3 k.p.a. także zdaniem Kolegium w stanie faktycznym sprawy jest niezasadny. Z. W. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] lutego 2011r., w uzasadnieniu której podniósł okoliczności powołane już w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Ponadto zakwestionował uprawnienia pracowników Ośrodka Pomocy Społecznej. Podniósł również, że nie zna działów: I, III i IV wywiadu z dnia 23 września 2010r., stwierdzając, że działy te są "produkowane" w OPS. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W kwestii poprawności sporządzenia wywiadu Kolegium wyjaśniło, że Z. W. na kwestionariuszu wywiadu z dnia 23 września 2010r. podpisał oświadczenie, że podane wyżej informacje są zgodne z prawdą. Podpis pod działem II wywiadu jednocześnie potwierdza ustalenia działu I i ustalenia tych dwóch działów dokonane w obecności wnioskodawcy mają zasadniczy wpływ na dalsze działy, tj. działy III i IV wywiadu, z których dział III ma charakter ocenny wobec sytuacji ustalonej w poprzedzających działach, a dział IV zawiera plan pomocy i działań na rzecz wnioskodawcy. Z uwagi na ich charakter są sporządzane po wypełnieniu części I i II, a ponieważ są wynikiem analizy ustalonej sytuacji osoby, z którą wywiad jest przeprowadzony, nie jest przewidziane potwierdzenie ich podpisem tej osoby, zaś ich treść znajduje odzwierciadlenie uzasadnienia decyzji od której służy odwołanie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja, jak i decyzja organu I instancji nie naruszają obowiązujących przepisów. Skarżący wnosił o odstąpienie od żądania zwrotu odpłatności za przyznane decyzją z dnia [...] kwietnia 2010r., Nr [...] specjalistyczne usługi opiekuńcze od 4 stycznia 2010r. w wysokości 5% kosztu usługi za jedną godzinę w dni powszednie. Decyzja ta zmieniała decyzję z dnia [...] stycznia 2010r., Nr [...] Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w N. w części dotyczącej wysokości odpłatności za specjalistyczne usługi opiekuńcze, w związku ze zmianą sytuacji dochodowej Z. W. Podstawą żądania skarżącego jest art. 104 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj. Dz. U. z 2008 r. Nr 115, poz. 728 ze zm.), zwanej dalej ustawą, zgodnie z którym, w przypadkach szczególnych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielonej pomocy, właściwy organ na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej może odstąpić od żądania takiego zwrotu. Decyzja wydana w oparciu o ten przepis ma charakter uznaniowy, co oznacza, że w gestii organu pozostawiona jest odmowa albo uwzględnienie wniosku strony, natomiast sądowa kontrola takiej decyzji ogranicza się wyłącznie do zbadania, czy w toku postępowania organy należycie przeprowadziły postępowanie, w szczególności czy podjęły wszelkie czynności niezbędne do prawidłowego ustalenia stanu faktycznego i wszelkich istotnych dla rozstrzygnięcia okoliczności, a także czy dokonana przez te organy ocena prawna tych ustaleń została wyczerpująco uzasadniona. O ile zatem organy przeprowadzą prawidłowo postępowanie wyjaśniające i uargumentują w sposób przekonywujący swoją decyzję wydaną w graniach przysługującego im uznania, to sąd administracyjny nie ma podstaw do zakwestionowania takiej decyzji i oceny jej słuszności. Kontrola sądu dotyczy więc prawidłowości postępowania organu administracji, poprzedzającego wydanie decyzji. W szczególności polega ona na sprawdzeniu, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy zgodnie z obowiązkami nałożonymi na organy administracji w przepisach art. 7, 77 § 1 i 80 Kodeksu postępowania administracyjnego. W związku z tym, że przeprowadzenie wywiadu środowiskowego było niemożliwe, ustalenia faktyczne organ I instancji oparł na danych z wywiadu z dnia 23 września 2010r. Jak wynika bowiem z akt sprawy dwukrotnie nie doszło do przeprowadzenia wywiadu, pierwszy raz w dniu 24 listopada 2010r. z powodu nieobecności w mieszkaniu wnioskodawcy i drugi raz, kiedy to skarżący nie wyraził zgody na przeprowadzenie wywiadu w innym terminie z udziałem dwóch pracowników organu pomocy społecznej. Zdaniem Sądu słusznie organ odwoławczy wskazał, że żadne przepisy ustawy nie zakazują przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w obecności dwóch pracowników socjalnych. Mając na uwadze kwestionowanie przez skarżącego w innych sprawach postępowania dowodowego prowadzonego przez konkretnych pracowników OPS w N., uzasadnione było przez organ podjęcie próby przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w obecności dwóch pracowników. W związku z tym organ prawidłowo, na podstawie wywiadu środowiskowego z dnia 23 września 2010r. ustalił, że Z. W. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, zamieszkuje w jednym budynku z żoną, z którą pozostaje w separacji. Wnioskodawca mieszka w murowanym budynku, gdzie zajmuje dwa pomieszczenia: pokój i kuchnię. Mieszkanie jest wyposażone w podstawowy sprzęt gospodarstwa domowego. Z. W. nie pracuje. Źródłem utrzymania Z. W. jest renta w wysokości 616,72 zł netto (706,29 zł brutto) miesięcznie. Z uwagi na zajęcia komornicze renta jest wypłacana w wysokości 440,15 zł miesięcznie. Ponadto do grudnia 2010r. skarżący miał przyznaną pomoc w ramach programu rządowego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" w wysokości 200,00 zł miesięcznie, w związku z tym do jego dyspozycji pozostawało 640,15 zł miesięcznie. Z. W. jest osobą niepełnosprawną z orzeczonym umiarkowanym stopniem niepełnosprawności z powodu choroby psychicznej. Jednak należy zauważyć, że ustalenia te były aktualne na dzień wydania decyzji organu I instancji tj. [...] grudnia 2010r. Natomiast w momencie orzekania przez organ odwoławczy tj. w dniu 16 lutego 2011r. sytuacja finansowa skarżącego była inna, ponieważ Z.W. nie otrzymywał już świadczenia pieniężnego z programu rządowego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" w wysokości 200zł. Z decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] kwietnia 2011r., Nr [...] dołączonej do skargi (k. 26 akt sądowych) wynika natomiast, że Z.W. w lutym 2011r. otrzymał specjalny zasiłek celowy w wysokości 250zł z przeznaczeniem na zakup opału. W związku z tym – zdaniem Sądu – sytuacja finansowa skarżącego – co prawda uległa zmianie w lutym 2011r., ale – jak wynika z ustaleń – nawet na jego korzyść. Powyższa okoliczność przemawia za tym, że i w miesiącu lutym 2011r., (kiedy orzekał organ odwoławczy) skarżącemu także należało odmówić odstąpienia od żądania zwrotu odpłatności za specjalistyczne usługi opiekuńcze za marzec 2010r. ponieważ nie zachodziły szczególne przesłanki, o którym mowa w art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. W ocenie Sądu rozpatrującego niniejszą sprawę, nie można zatem zakwestionować, mając na uwadze materiał dowodowy, prawidłowej oceny prawnej dokonanej przez organy administracji poprzez uznanie, że sytuacja skarżącego nie była szczególnym przypadkiem, a zwłaszcza, że odpłatność za przyznane specjalistyczne usługi opiekuńcze nie niweczy skutków udzielonej pomocy ani też stanowi dla skarżącego nadmiernego obciążenia. Podkreślić bowiem należy, że ustawową zasadą jest odpłatność za niepieniężne świadczenia przyznawane z pomocy społecznej, w tym za specjalistyczne usługi opiekuńcze, a odstępstwo od tej zasady jest wyjątkiem (art. 96 ustawy). Ustawodawca przyznawanie usług opiekuńczych wiąże bowiem przede wszystkim ze stanem zdrowia wnioskodawcy, a nie z jego sytuacją finansową, która tylko częściowo ma w tym przypadku znaczenie, tj. wpływa na wysokość tej odpłatności. Tylko w sytuacji, gdy dochód nie przekracza ustawowego kryterium dochodowego, uprawniającego do przyznania świadczenia z pomocy społecznej, wnioskodawca zwolniony jest z odpłatności za przyznane świadczenie (art. 96 ust. 2 ustawy). Skoro w niniejszej sprawie bezspornym jest, że dochód skarżącego Z. W. był wyższy niż ustawowe kryterium wynoszące 477zł, to zwolnienie go z odpłatności za przyznane specjalistyczne usługi opiekuńcze leżało wyłącznie w granicach uznania organu administracyjnego, którego – w ocenie Sądu – organ nie przekroczył. Trzeba mieć bowiem na względzie, że skarżący stale korzysta z pomocy Ośrodka, a więc jego niezbędne bieżące potrzeby są w miarę możliwości finansowych organu zaspokajane. Ponadto zarzut skarżącego o braku upoważnienia E. P. do pełnienia funkcji Kierownika OPS w N. jest nieuzasadniony, ponieważ E. P. posiada upoważnienie do wydawania decyzji administracyjnych w indywidualnych sprawach z zakresu pomocy społecznej należących do właściwości gminy na podstawie Zarządzenia Nr [...] Wójta Gminy N. z dnia [...] października 2010r., co wynika z akt sprawy II SA/Lu 318/11, k. 50 akt sądowych). Pozostałe wnioski dowodowe skarżącego zawarte w piśmie z dnia 2 sierpnia 2011r. dotyczące w szczególności informacji o realizacji usług opiekuńczych "zwykłych" oraz dokumentów dotyczących postępowania o odstąpienie od żądania zwrotu odpłatności za specjalistyczne usługi za miesiące: styczeń, luty i kwiecień 2010r., na rozprawie w dniu 11 sierpnia 2011r. Sąd oddalił, gdyż skarżący nie wykazał, by miały one związek z rozstrzygnięciem niniejszej sprawy. W świetle dyspozycji art. 106 § 3 ppsa Sąd nie miał również możliwości zweryfikowania autentyczności podpisu skarżącego na formularzu wywiadu środowiskowego, dlatego również w tym zakresie wniosek dowodowy nie mógł być uwzględniony. Natomiast kwestie braku podpisu skarżącego pod działem I, II i IV wywiadu szczegółowo wyjaśniono w odpowiedzi na skargę. Z tych względów skarga podlega oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270 ze zm.).