II SA/Lu 283/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza Asesor sądowy Anna Ostrowska (sprawozdawca) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 21 maja 2024 r. sprawy ze skargi W. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Chełmie z dnia 20 lutego 2024 r., znak: SKO.II.41/319/ŚR/2024 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją z dnia 20 lutego 2024 r., znak: SKO.II.41/319/ŚR/2024, wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm., dalej: k.p.a.) oraz art. 63 ust. 1 ustawy z 23 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429) i art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 323), po rozpatrzeniu odwołania W. J., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Chełmie utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy Izbica z dnia 12 stycznia 2024 r., znak: GOPS.ŚR.4042.27.2023 odmawiającą przyznania W. J. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką B. K.. Stan sprawy przedstawia się następująco. Organ pierwszej instancji odmówił stronie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką B. K., która orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności (nie można ustalić, od kiedy istnieje niepełnosprawność, zaś znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od 12 września 2023 r.). W oświadczeniu z dnia 12 grudnia 2023 r. Organ ustalił, że W. J. posiada ustalone prawo do renty i że faktycznie sprawuje opiekę nad matką, która ma znacznie ograniczoną możliwość samodzielnej egzystencji, wymaga stałej opieki i pomocy. Organ jednak odmówił przyznania świadczenia ze względu na to, że nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b u.ś.r. dotycząca daty powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Od powyższej decyzji odwołanie wniosła W. J.. Utrzymując w mocy decyzję organu pierwszej instancji, Kolegium wskazało, że materialnoprawną podstawę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych zarówno w stanie prawnym obowiązującym do 31 grudnia 2023 r., jak i w stanie prawnym obowiązującym na dzień orzekania. Kolegium wyjaśniło, że z dniem 1 stycznia 2024 r. stan normatywny w omawianym zakresie uległ zmianie w następstwie wejścia w życie ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym. Zgodnie z art. 63 ust. 1 tej ustawy w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Kolegium wyjaśniło, że organ pierwszej instancji, stosując w niniejszej sprawie art. 17 ust. 1b u.ś.r., powinien był pominąć zastrzeżenie dotyczące wieku, w którym osoba stała się niepełnosprawna. W konsekwencji organ pierwszej instancji nie mógł odmówić przyznania świadczenia pielęgnacyjnego tylko z uwagi na to, że niepełnosprawność powstała w wieku późniejszym niż wskazany w tym przepisie. Niemniej jednak organ odwoławczy uznał, że wnioskodawczyni nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, lecz z innych przyczyn niż zostało wskazane w decyzji organu pierwszej instancji. Kolegium przytoczyło treść art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a/ u.ś.r. obowiązującego do 31 grudnia 2023 r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone m.in. prawo do renty. Z akt sprawy wynika, że W. J. pobiera rentę z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Kolegium zaznaczyło, że znane mu jest orzecznictwo sądów administracyjnych wypracowane w poprzednim stanie prawnym, zgodnie z którym renta jest prawem niezbywalnym, ale uznać należy, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a/ u.ś.r. Zgodnie ze stanem prawnym obowiązującym do 31 grudnia 2023 r., w konkretnej sprawie wszystkie przesłanki pozytywne wymienione w art. 17 ust. 1 u.ś.r. muszą być spełnione łącznie oraz nie może występować ani jedna z przesłanek negatywnych wymienionych w art. 17 ust. 5 u.ś.r. W okresie do 31 grudnia 2023 r. brak decyzji z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o zawieszeniu prawa do renty stanowił przesłankę do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wynikającą z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a/ u.ś.r., w postaci ustalonego prawa do renty dla osoby sprawującej opiekę. W rozpatrywanej sprawie na dzień orzekania przesłanka warunkująca przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w systemie prawnym obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. nie została spełniona i przepis art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym nie ma zastosowania. Z kolei w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. (zmienionego przez art. 43 pkt 4 lit. e/ ustawy z 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym), obowiązującego na dzień orzekania, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1359 oraz z 2022 r. poz. 2140) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka, 4) rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego - jeżeli sprawują opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. B. K. urodziła się 22 października 1947 r., a zatem jest to osoba, która ukończyła 18 lat i nie spełnia przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 u.ś.r., stąd skarżącej świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje. W skardze na decyzję Kolegium W. J. zarzuciła: 1) naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r. polegające na pominięciu tej ustawy i przyjęciu, że pobieranie renty stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego; 2) naruszenie art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym poprzez jego niezastosowanie i podjęcie w oparciu o przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu od 1 stycznia 2024 r., zamiast w brzmieniu do dnia 31 grudnia 2023 r.; 3) naruszenie art. 8 k.p.a. poprzez pozbawienie skarżącej świadczenia, które zgodnie z prawem jej przysługuje. W związku z powyższym skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, uchylenie decyzji organu pierwszej instancji i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organ odwoławczy nie podzielił zarzutów skarżącej, że w trakcie postępowania zaniechał pouczenia skarżącej o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie renty i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu wypłaty emerytury. Kolegium stanęło na stanowisku, że zawieszenie pobierania świadczenia rentowego nastąpiłoby już po dacie 31 grudnia 2023 r., a zatem uwzględniając przepis wynikający z art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym, sprawa nie mogła być rozpatrywana w oparciu o przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w stanie prawnym obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. Sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, dalej: p.p.s.a.). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga jest niezasadna. Zaskarżona decyzja nie narusza prawa. W związku z tym, że wniosek o świadczenie pielęgnacyjne został złożony w dniu 18 grudnia 2023 r., w niniejszej sprawie ma zastosowanie art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym, zgodnie z którym w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Za podstawę odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego Kolegium uznało posiadanie przez skarżącą prawa do renty z ZUS z tytułu niezdolności do pracy, co w świetle art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a/ u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r., stanowi negatywną przesłankę uzyskania tego świadczenia. W myśl tego przepisu świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone m.in. prawo do renty. W sprawie bezsporne jest, że W. J. w okresie do 31 grudnia 2023 r. pobierała rentę z tytułu niezdolności do pracy z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (k. 25, 26, 30 akt adm.). Bezsporne jest również, że matka skarżącej B. K. jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz że data powstania niepełnosprawności matki skarżącej nie ma żadnego znaczenia dla rozstrzygnięcia w sprawie. Jakkolwiek kształtujące się w powyższym zakresie orzecznictwo sądowe nie było początkowo jednolite, to aktualnie nie budzi już wątpliwości, że w sytuacji zbiegu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ze świadczeniami wskazanymi w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a/ u.ś.r., w tym z prawem do renty, dla uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego w stanie prawnym obowiązującym do 31 grudnia 2023 r., zachodziła konieczność podjęcia przez osobę uprawnioną do świadczeń emerytalno-rentowych działań prowadzących do zawieszenia prawa do renty na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: u.e.r.f.u.s.). W ten sposób, w następstwie realizacji prawa wyboru świadczenia, usuwano przeszkodę w uzyskaniu świadczenia pielęgnacyjnego. W związku z powyższym w sytuacji, gdy jedyną przyczyną odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest fakt pobierania renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, organ winien poinformować wnioskodawcę o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie prawa do renty i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty. Obowiązek informacyjny wynika z brzmienia art. 9 i art. 79a § 1 k.p.a. W rozpoznawanej sprawie nie ulega wątpliwości, że skarżąca nie dokonała wyboru pomiędzy rentą a świadczeniem pielęgnacyjnym oraz że organy w toku postępowania nie pouczyły jej o prawie do dokonania tego wyboru, co stało się przedmiotem jednego z zarzutów skargi. Sąd uznał, że w okolicznościach niniejszej sprawy to zaniechanie ze strony organów nie ma wpływu na jej wynik z dwóch niezależnych od siebie przyczyn. Po pierwsze, skarżąca od dnia złożenia wniosku była reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika (adwokata), który w piśmie datowanym na 12 grudnia 2023 r. (k. 28) wprost wykazał, że posiada wiedzę w przedmiocie możliwości złożenia przez skarżącą wniosku o zawieszenie renty i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty. Nie może zatem wpłynąć na wynik sprawy brak poinformowania skarżącej przez organ o możliwości wyboru świadczenia, skoro reprezentujący ją pełnomocnik tę wiedzę posiadał. Po drugie, skarżąca złożyła wniosek do organu w dniu 18 grudnia 2023 r., zaś dokumenty uzupełniające ten wniosek - dopiero w dniu 29 grudnia 2023 r. Pełnomocnik skarżącej w piśmie z 12 grudnia 2023 r. wskazał, że "taka informacja (o możliwości zawieszenia prawa do renty) powinna być udzielona stronie wówczas, gdy postepowanie z wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wykaże, że zachodzą przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku i przeszkodą jest pobierane świadczenie emerytalno-rentowe. Organ nie miał możliwości stwierdzić, że do 31 grudnia 2023 r. skarżąca spełniała przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku i przeszkodą jest jedynie pobierane świadczenie emerytalno-rentowe, skoro kompletnym wnioskiem dysponował dopiero w dniu 29 grudnia 2023 r. Ponadto, skoro wniosek skarżącej wpłynął do organu dopiero 18 grudnia 2023 r. niemożliwe byłoby uzyskanie do 31 grudnia 2023 r. decyzji o zawieszeniu prawa do renty, co jest warunkiem koniecznym usunięcia przeszkody do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Wyboru świadczenia wnioskodawca może bowiem dokonać poprzez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do renty na podstawie art. 103 ust. 3 u.e.r.f.u.s. Podkreśla się przy tym, że istota ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla rencisty wynikająca z tego przepisu musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym tylko prawem do renty, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia (vide: wyroki NSA: z 2 marca 2022 r., I OSK 1623/21, z 24 sierpnia 2023 r., I OSK 1665/22 i z 18 października 2023 r., I OSK 1864/22). Strona, która dokonuje wyboru, a korzysta już ze wskazanego w tym przepisie uprawnienia, musi z niego zrezygnować przed rozstrzygnięciem o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego, przy czym rezygnacja ta nie może opierać się tylko na warunkowej deklaracji, lecz konieczne jest, aby przed rozstrzygnięciem o prawie do wyższego świadczenia pielęgnacyjnego ustało prawo do pobierania innego świadczenia (por. wyrok NSA z 11 grudnia 2019 r., I OSK 3/19, wyrok WSA w Olsztynie z 24 sierpnia 2023 r., II SA/Ol 426/23). Skuteczne zawieszenie prawa do renty na wniosek rencisty musiałoby zatem zostać potwierdzone decyzją ZUS o wstrzymaniu wypłaty tego świadczenia. Zawieszenie prawa do renty, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 u.e.r.f.u.s., skutkuje wstrzymaniem wypłaty świadczenia, poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 u.e.r.f.u.s.). Innymi słowy, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami (art. 24 ust. 2 u.ś.r.), czyli w sprawach wymagających rezygnacji z renty, od miesiąca, w którym strona uzyska decyzję o wstrzymaniu wypłaty tej renty i przedstawi ją organowi. Należy wyjaśnić, że sformułowanie "ustala się" można utożsamiać z "przyznaje się" tylko wtedy, gdy w miesiącu złożenia wniosku spełnione są wszystkie przesłanki pozytywne i nie występują przesłanki negatywne do uwzględnienia wniosku. Skoro zaś nie jest możliwe kumulatywne pobieranie zarówno świadczenia pielęgnacyjnego, jak i renty, to warunkiem przyznania nowego świadczenia jest zawieszenie wypłaty uprzedniego. Okres, na jaki strona może ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, nie jest determinowany bowiem wyłącznie datą wpływu wniosku, ale jest też uzależniony od terminu przysługiwania dotychczasowego uprawnienia (por. wyrok NSA z 19 maja 2021 r., I OSK 209/21). Dopiero więc od momentu zawieszenia wypłaty renty można byłoby uznać, że wnioskowane świadczenie mogłoby zostać przyznane. Zatem nawet gdyby skarżąca w drugiej połowie grudnia 2023 r. wniosła do organu rentowego o zawieszenie prawa do renty, to nie zdążyłaby uzyskać decyzji ZUS o wstrzymaniu wypłaty renty od grudnia 2023 r., tym bardziej, że wypłata renty za grudzień 2023 r. mogła już nastąpić (por. wyrok WSA w Białymstoku z 21 maja 2024 r., II SA/Bk 249/24; wyrok WSA w Olsztynie z 14 maja 2024 r., II SA/Ol 239/24). W rozpoznawanej sprawie skarżąca nie podjęła działań zmierzających do zawieszenia prawa do wypłaty renty. Nie złożyła stosownego wniosku w tym zakresie. Błędna ocena prawna organu pierwszej instancji, skorygowana właściwie przez organ odwoławczy, nie mogła skutkować umożliwieniem skarżącej złożenia wniosku o zawieszenie prawa do renty z mocą wsteczną. Byłoby to sprzeczne z przytoczonymi przepisami u.e.r.f.u.s. Decydujące znaczenie dla rozstrzygnięcia miał stan prawny obowiązujący w dacie orzekania przez Kolegium. Organ odwoławczy zasadnie wyjaśnił, że wobec zmiany stanu prawnego na skutek wejścia w życie ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 43), od 1 stycznia 2024 r. skarżącej nie może zostać przyznane prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ jej matka ukończyła już 18. rok życia (art. 17 ust. 1 pkt 4 w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2024 r.). Ustawa ta zmieniła zasady przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego. Od 1 stycznia 2024 r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje osobom sprawującym opiekę nad niepełnosprawnym dorosłym członkiem rodziny. Okoliczności sprawy wskazują zatem, że prawo skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego nie powstało do końca 2023 r. Organy obu instancji, wydając w sprawie decyzje już po 31 grudnia 2023 r., nie mogły potwierdzić, że skarżąca spełniała przesłanki do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na "starych" zasadach z uwagi na negatywną przesłankę do nabycia tego prawa, wskazaną w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a/ u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. W sprawie nie spełniono również przesłanki uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego na "nowych zasadach" obowiązujących od 1 stycznia 2024 r., ponieważ matka skarżącej jest osobą dorosłą (art. 17 ust. 1 u.ś.r.). Mając powyższe na uwadze, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.