II SA/Lu 286/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Erwin Srebrny po rozpoznaniu w dniu 18 lipca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] 2008 r., nr [...] w przedmiocie odmowy nakazania zasypania rowu - w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata; postanawia I. odmówić K.S. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, II. przyznać K.S. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka. Wyrokiem z dnia 17 czerwca 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę K.S. na decyzję SKO. W zakreślonym terminie skarżący złożył wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku oraz na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Z akt sądowych (k. nr 34) wynika również, iż skarżący w dniu 23 czerwca 2008 r. opłatę sądową w wysokości 100 zł. Z uzasadnienia wniosku o prawo pomocy wynika, iż wnioskodawca jest rolnikiem. Jego rodzina utrzymuje się jedynie z dochodów z gospodarstwa w wysokości [...] zł miesięcznie. Wnioskodawca jest osobą schorowaną wymagającą leczenia. Ze złożonego na urzędowym formularzu oświadczenia wynika, iż we wspólnym gospodarstwie domowym skarżącego pozostaje jeszcze 5 osób, w tym 2 osoby małoletnie. Jego majątek stanowi dom o powierzchni [...] m2, stodoła, 2 obory oraz nieruchomość rolna o powierzchni [...] ha. Jako przedmioty wartościowe o wartości powyżej 3000 euro skarżący wymienił ciągnik rolniczy. Z oświadczenia wynika również, iż 2 osoby (syn i synowa) pozostające we wspólnym gospodarstwie są współwłaścicielami innego gospodarstwa o powierzchni [...] ha, którego jednak nie użytkują ze względu na pozostałych 4 współwłaścicieli. W związku z tym, że złożone na urzędowym formularzu oświadczenie okazało się nie wystarczające, co do prawidłowej oceny sytuacji finansowej oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy wezwano skarżącego do złożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń. Z nadesłanych dokumentów wynika, iż gospodarstwo skarżącego liczy [...] ha przeliczeniowych, którego roczny dochód wynosi [...] zł (średnio [...] zł miesięcznie - przypis własny). Bieżące koszty związane z utrzymaniem domu z tytułu energii elektrycznej, zakupu żywności, lekarstw, pasz dla zwierząt, wydatków na szkołę małoletniego syna wynoszą około [...] zł. Wnioskodawca poinformował również, iż otrzymane w ubiegłym roku dopłaty bezpośrednie do gruntów rolnych w wysokości [...] zł zostały zajęte na poczet zaległych składek ubezpieczeniowych w KRUS. Referendarz sądowy rozpoznając wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata stwierdził, co następuje: Dyspozycja art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej "ppsa" statuuje w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadę zgodnie, z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie chyba, że przepis szczególny stanowi inaczej. Oznacza to, że każda ze stron postępowania sądowoadministracyjnego, co do zasady ponosi koszty swojego udziału w postępowaniu przed sądem administracyjnym chyba, że przepis szczególny zwalnia ją od tego obowiązku. W przedmiotowej sprawie brak jest unormowania prawnego, które zwalniało by stronę skarżącą od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania. Zakres przyznawanego prawa pomocy określa art. 245 ppsa, stanowiąc, że prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo tylko od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§3). Wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym – art. 245 § 2 ppsa. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Na stronie spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się ona w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie Sądu (bądź referendarza sądowego) w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu Państwa i powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 20 września 2005 r., sygn. akt I FZ 429/05 - niepublikowane). Z uwagi na obecny etap postępowania sądowoadministracyjnego ( tj. po wydaniu wyroku przed sąd I instancji) koszty sądowe, które skarżący mógłby ponieść sprowadzają się do wpisu sądowego w wysokości 150 zł od potencjalnej skargi kasacyjnej od ww. wyroku WSA z dnia 17 czerwca 2008 r. zgodnie z § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz.U. Nr 221, poz. 2193). Są to jedyne koszty do poniesienia przez stronę w tym postępowaniu. Z akt sądowych wynika, iż skarżący poniósł w tym postępowaniu koszty wpisu sądowego od wniesionej skargi w wysokości 300 zł ( k. nr 14). Natomiast uiszczoną przez skarżącego w dniu 23 czerwca 2008 r. opłatę sądową w wysokości 100 zł. (k. nr 34) potraktowano jako opłatę kancelaryjną za odpis orzeczenia z uzasadnieniem doręczonego na skutek wniosku o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia, zgłoszonego w terminie 7 dni od ogłoszenia orzeczenia w myśl § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych – Dz.U. Nr 221, poz. 2192). Na koszty tego postępowania składać się może również koszt ustanowienia adwokata, którego stawka minimalna w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w drugiej instancji za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej (istnieje przymus adwokacki lub radcowski - przypis własny) oraz udział w rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w sprawie, której przedmiotem zaskarżenia nie jest należność pieniężna, w tym wypadku wynosi co najmniej 240 zł netto (§ 18 ust. 1 pkt 2 lit. a/ rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu – Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym przyznawane jest tej stronie, która wykaże, że obiektywnie i rzeczywiście nie dysponuje żadnymi środkami pozwalającymi jej na poniesienie kosztów udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym i nie ma możliwości pozyskania tych środków. Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowany w przypadku osób charakteryzującym się ubóstwem. Odnosząc to na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, iż skarżący dysponuje dochodem z gospodarstwa rolnego w szacunkowej wysokości 2230 zł miesięcznie. Dlatego też nie można przyjąć, że wnioskodawca wykazał, że obiektywnie i rzeczywiście nie dysponuje żadnymi środkami umożliwiającymi poniesienie kosztów udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym lub, aby nie miał możliwości pozyskania tych środków. Na uwagę zasługuje fakt, iż skarżący uiszczał już opłaty sądowe odpowiednio w wysokości 300 zł i 100 zł. Wynika stąd, iż skarżący dysponuje wolnymi środkami na partycypowanie w kosztach procesu. Wobec powyższego brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie. Nie mniej jednak, brak podstaw do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym nie oznacza możliwości rozważenia przyznania stronie prawa pomocy w zakresie częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w ww. przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu z drugiej strony jej możliwości finansowych. Wobec uiszczenia przez skarżącego wpisu sądowego od skargi oraz uiszczenia opłaty kancelaryjnej za odpis orzeczenia z uzasadnieniem w ocenie referendarza sądowego poniesienie przez wnioskodawcę pozostałych kosztów sądowych (wykazano wyżej, że będzie to jedynie kwota w wysokości 150 zł) nie spowoduje braku możliwości zapewnienia jemu i członkom rodziny minimum warunków socjalnych. Uzasadnia to rozstrzygnięcie jak w pkt. I postanowienia Odnosząc się natomiast do wniosku skarżącego o ustanowienia adwokata należy stwierdzić, iż zasługuje on na uwzględnienie. W niniejszej sprawie przedmiotem zaskarżenia nie jest należność pieniężna. Dlatego też stawka minimalna adwokata jak wyżej wykazano wyniesie co najmniej 240 zł netto. Biorąc pod uwagę możliwość uiszczenia przez wnioskodawcę kosztów sądowych w wysokości 150 zł jak również uwzględniając członków rodziny pozostających na jego utrzymaniu przedstawione przez skarżącego oświadczenie o jego obecnej sytuacji finansowej skłania do wniosku, iż poniesienie przez niego jeszcze kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika mogłoby spowodować uszczerbek w koniecznych kosztach utrzymania dla siebie i rodziny. W związku z tym, orzeczono jak pkt. II postanowienia. Biorąc pod uwagę powyższe, działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, należało orzec jak na wstępie.