II SA/Lu 288/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Dudek (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia NSA Witold Falczyński, Sędzia WSA Jacek Czaja, Protokolant Referent Bartłomiej Maciak, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 3 czerwca 2014 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] 2011 r., znak: [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu scalenia gruntów I. uchyla zaskarżoną decyzję, która nie podlega wykonaniu do uprawomocnienia się wyroku oraz uchyla decyzję Starosty [...] z dnia [...]2011 r., znak: [...]; II. przyznaje radcy prawnemu W. Z. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną świadczoną z urzędu, w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) należnego podatku od towarów i usług. Wyrokiem z dnia 20 marca 2012 r., wydanym w sprawie o sygn. akt II SA/Lu 840/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu scalenia gruntów. Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy: Decyzją z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze , po rozpatrzeniu odwołania M. P., utrzymało w mocy decyzję Starosty z dnia [...]r., znak: [...] zatwierdzającą projekt scalenia gruntów wsi J., gmina O . W uzasadnieniu wskazano, że postępowanie scaleniowe zostało przeprowadzone prawidłowo, z zachowaniem procedury określonej w ustawie z dnia 26 marca 1982 r. o scalaniu i wymianie gruntów (Dz. U. z 2003 r. Nr 178, poz. 1749 ze zm.). Wniosek o przeprowadzenie scalenia złożyli mieszkańcy wsi, w tym skarżący, w kwietniu 2006 r. Postanowienie Starosty wszczynające postępowanie scaleniowe z dnia 9 października 2006 r. zostało odczytane na zebraniu uczestników scalenia w dniu 31 października 2006 r. i zostało wywieszone na tablicach ogłoszeń wsi J., Urzędu Gminy O. i Starostwa Powiatowego przez okres 14 dni. W dniu 28 grudnia 2006 r. uczestnicy scalenia dokonali wyboru rady uczestników scalenia gruntów wsi J., a w dniu 25 listopada 2009 r. rada ta podjęła uchwałę w sprawie ustalenia zasad szacunku gruntów wsi J . Na zebraniu w dniu 29 stycznia 2010 r. uczestnicy scalenia zostali zaznajomieni z wynikami szacunku porównawczego, a w dniu 17 lutego 2010 r. podjęto uchwałę w sprawie wyrażenia zgody na dokonany szacunek gruntów wsi J . W dniach od 12 do 25 maja 2010 r. nastąpiło indywidualne zaznajomienie uczestników scalenia z porównawczą wartością szacunkową ich gruntów oraz zebranie wniosków co do przyszłej lokalizacji gruntów. W dniach od 27 do 29 października 2010 r. uczestnicy scalenia zaznajomieni zostali z projektem warunków objęcia w posiadanie gruntów wydzielonych w wyniku scalenia i szczegółami projektu scalenia oraz poinformowani o tym, że w terminie 14 dni od dnia okazania projektu mogą zgłaszać pisemne zastrzeżenia do projektu scalenia i warunków objęcia w posiadanie nowo wydzielonych gruntów. Zastrzeżenia do okazanego projektu wnieśli J. G. oraz M. P . Uwzględniając zastrzeżenia J. G , organ wprowadził zmianę do projektu scalenia, wyznaczył ją na gruncie i w dniu 20 czerwca 2011 r. okazał ponownie projekt uczestnikom, których dotyczyła naniesiona zmiana. Organ nie uwzględnił natomiast zastrzeżeń M. P., który domagał się przebiegu granicy w linii prostej między jego działkami nr 91 i 209 a działkami sąsiednimi nr 88 i 210 będącymi własnością H. i J. A., wskazując, że ustalona granica przebiegałaby przez budynki gospodarcze zlokalizowane na działkach nr 88 i 210. Wobec braku nowych zastrzeżeń, po okazaniu w dniu 20 czerwca 2011r. naniesionych zmian, Starosta decyzją z dnia [...] r. zatwierdził projekt scalenia. Decyzja została odczytana na zebraniu uczestników wsi J. w dniu 28 lipca 2011 r. oraz wywieszona na tablicy ogłoszeń w Urzędzie Gminy , we wsi J. i w Starostwie Powiatowym w dniach od 28 lipca do 11 sierpnia 2011 r. Za wniesione do scalenia grunty o pow. 13,8265 ha i o wartości 603,18 jednostek szacunkowych M. P. otrzymał należny ekwiwalent 608, 27 jednostek szacunkowych, co stanowi 13,8077 ha, a więc o wartości szacunkowej wyższej niż posiadały działki dotychczasowe, nieprzekraczającej przy tym różnicy 3% (wartość wniesionych gruntów 603,18 jednostek szacunkowych, należny ekwiwalent 608, 27 jednostek szacunkowych). Różnica między wartością ogólną gruntów poddanych scaleniu a wartością gruntów wydzielonych w wyniku scalenia wynosi +5,09 jednostki szacunkowej, co stanowi + 0,84 %, zaś dopuszczalna różnica określona przepisami instrukcji wynosi 3 %, co stanowi 18 jednostek szacunkowych. Za działki oznaczone numerami 38, 39, 40/2, 41/2, 42 o łącznej pow. 3,74 ha i wartości 162, 61 jednostek szacunkowych i numerami 154/2, 155/2, 156/2, 157 i 158 o łącznej pow. 2, 4 ha i wartości 74,74 jednostek szacunkowych przed scaleniem wydzielono M. P. działki nr 90 i 91 o łącznej pow. 3,6156 ha i wartości 157,45 jednostek szacunkowych oraz działkę nr 209 o pow. 2,3925 ha i wartości 74,51 jednostek szacunkowych (po uwzględnieniu potrąceń na drogi – 1,0286039 % wartości ogólnej). W odwołaniu od powyższej decyzji M. P. kwestionował ustaloną w wyniku scalenia granicę jego nieruchomości z nieruchomością sąsiednią i podnosił, że nie został zawiadomiony o zmianie projektu scalenia i że nie okazano mu tych zmian na gruncie. Utrzymując w mocy decyzję organu pierwszej instancji decyzją z dnia [...]., Samorządowe Kolegium Odwoławcze podzieliło stanowisko organu pierwszej instancji, wyjaśniając ponadto, że o naniesionej zmianie zostali powiadomieni wyłącznie uczestnicy scalenia, których zmiana dotyczyła. Skargę na tę decyzję do tutejszego sądu wniósł M. P., domagając się jej uchylenia. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Powołanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja nie narusza obowiązujących przepisów. Sąd stwierdził, że organ przeprowadził postępowanie scaleniowe gruntów wsi J. z zachowaniem procedury przewidzianej w ustawy z dnia 26 marca 1982 r. o scalaniu i wymianie gruntów, co znajduje potwierdzenie w zgromadzonej dokumentacji, a jednocześnie nie można organowi zarzucić przekroczenia granic przysługującego mu uznania w zakresie wyboru rozwiązań technicznych zapewniających realizację celów scalenia. W szczególności sąd nie uwzględnił zarzutu skargi, iż wobec braku zgody skarżącego na objęcie scaleniem jego zabudowanej działki, scalenie w tym zakresie było niedopuszczalne w świetle art. 2 ust. 3 powołanej ustawy. W ocenie sądu, zasadnie organ uznał, że skarżący M. P. wyraził w sposób oczywisty wolę objęcia scaleniem jego zabudowanej działki nr 158, wchodzącej obecnie w skład działki nr 209. Skarżący wskazał bowiem wprost we wniosku o scalenie złożonym w kwietniu 2006 r. także tę działkę, następnie brał czynny udział w całym postępowaniu (co wynika z obszernej dokumentacji m.in. własnoręcznego wpisania w karcie uczestnika życzeń co do projektu scalenia działek budowlanych z dnia 17 maja 2010r.) i na żadnym etapie postępowania nie cofnął swojego wniosku o objęcie jej scaleniem - skarżący domagał się przy tym konsekwentnie zmiany w tym postępowaniu granic pomiędzy działką nr 209 (utworzoną m.in. z działek nr 157 i 158) a działką sąsiednią nr 210 należącą do H. J. A., co wyraził, podpisując się na karcie uczestnika scalenia w dniu 28 października 2010 r. Sąd nie podzielił również zarzutu nieuzasadnionego oddalenia przez organ żądania skarżącego co do ustalenia innego przebiegu granic pomiędzy przedmiotowymi działkami. W tym zakresie sąd wyjaśnił, że organ prowadzący postępowanie scaleniowe nie ma obowiązku przeprowadzania rozgraniczenia nieruchomości, jak bowiem wskazano – cel postępowania scaleniowego wyznacza art. 1 ustawy, przyjmując za podstawowe kryterium "korzystniejsze warunki gospodarowania w rolnictwie poprzez poprawę struktury obszarowej gospodarstw", podczas gdy rozgraniczenie nieruchomości ma na celu ustalenie przebiegu granic nieruchomości przez określenie położenia punktów i linii granicznych, utrwalenie tych punktów znakami granicznymi na gruncie oraz sporządzenie odpowiednich dokumentów. Celem scalenia nie jest natomiast ingerencja w spory dotyczące stosunków własnościowych. W tym zakresie przysługują stronom odrębne środki prawne. Zgłoszone przez skarżącego w toku postępowania scaleniowego żądanie ustalenia "granicy działki nr 209 i nr 210 w linii prostej" podlegało więc uznaniu organu administracyjnego w zakresie ukształtowania tych działek i ich granic zgodnie z dyrektywami art. 1 ustawy i – w ocenie sądu – granic tego uznania organ prowadzący postępowanie scaleniowe nie przekroczył. Jak bowiem wynika z mapy (k. 95 akt admin.) – granica tych działek – wbrew zarzutom skargi - nie przebiega przez istniejące na nich budynki, ale styka się z nimi w dwóch miejscach – granica nie narusza więc istniejącej zabudowy. Wydzielenie nowych działek nr 209 i 210 z uwzględnieniem żądania skarżącego, a więc poprzez ustalenie granic tych działek w linii prostej, spowodowałoby natomiast przecięcie budynku gospodarczego znajdującego się na działce sąsiedniej nr 210. Zdaniem sądu, z akt sprawy nie wynika też, by takie ukształtowanie działki nr 209 nastąpiło z rażącym pokrzywdzeniem skarżącego. Wprawdzie za wniesione łącznie do scalenia grunty o pow. 13,8265 ha otrzymał on grunty o mniejszej powierzchni, tj. 13,8077 ha, ale o wyższej wartości szacunkowej (liczba jednostek szacunkowych wzrosła z 603,18 na 608, 27), nieprzekraczającej przy tym różnicy 3% (różnica między wartością ogólną gruntów poddanych scaleniu a wartością gruntów wydzielonych w wyniku scalenia wynosi +5,09 jednostki szacunkowej, co stanowi + 0,84 %), co było dopuszczalne na podstawie art. 8 ust. 1 ustawy. W ocenie sądu, niezasadny jest również zarzut, że skarżącemu nie okazano zmiany projektu scalenia dokonanej w związku z uwzględnieniem zastrzeżeń J. G . Prawidłowo bowiem organ uznał, że zainteresowanymi były w tej sytuacji tylko osoby, których zmiana dotyczyła, a nie wszyscy uczestnicy. Skoro zatem wprowadzona zmiana nie dotyczyła działek skarżącego, to organ nie miał obowiązku informować go o niej. Niezawiadomienie skarżącego o dokonanej zmianie projektu scalenia nie stanowiło więc naruszenia prawa, powodującego wadliwość zaskarżonej decyzji. Sąd nie uwzględnił ponadto wniosku skarżącego o dopuszczenie dowodu biegłego geodety "celem wytyczenia wskazania możliwości przeprowadzenia granicy pomiędzy działkami nr 38 i 158 z sąsiadem A. J.", podnosząc, iż sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem i nie prowadzi samodzielnie postępowania dowodowego; jedynie wyjątkowo sąd może przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. W ocenie sądu, również organy administracyjne nie miały uzasadnionych podstaw do zmiany wyznaczonego w sprawie geodety, skoro zgodnie z art. 30 ustawy, wprowadzenie uczestników scalenia w posiadanie wydzielonych gruntów następuje na zebraniu uczestników, zwołanym przez starostę. Za datę objęcia w posiadanie przez uczestników scalenia nowo wydzielonych gruntów uważa się termin zebrania (...), co - jak wynika z akt sprawy, miało miejsce w dniu 6 lipca 2011r. (k.192 akt admin.) - dlatego nieuwzględnienie wniosku skarżącego nie stanowi naruszenia przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie. Wyrokiem z dnia 31 stycznia 2014 r., wydanym w sprawie o sygnaturze akt II OSK 2070/12, po rozpoznaniu skargi kasacyjnej M. P., Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok sądu pierwszej instancji i przekazał sprawę temu sądowi do ponownego rozpoznania. Sąd drugiej instancji uznał za bezzasadny zarzut naruszenia art.10 k.p.a. polegającego na pozbawieniu skarżącego czynnego udziału w postępowaniu scaleniowym, gdyż niepowiadomienie skarżącego o dokonanej zmianie projektu dotyczącej innego uczestnika postępowania scaleniowego J. G., jako nie dotyczącej działek skarżącego, nie stanowiło naruszenia żadnych jego praw. Za nie mającą wpływu na wynik sprawy Naczelny Sąd Administracyjny uznał podnoszoną w skardze kasacyjnej okoliczność dotyczącą powierzchni nieruchomości skarżącego sprzed scalenia wykazywanej nakazami płatniczymi dołączonymi na etapie postępowania kasacyjnego. Sąd podkreślił, że już we wniosku o wszczęcie postępowania scaleniowego została przy nazwisku skarżącego wskazana powierzchnia jego gospodarstwa, co potwierdził skarżący własnoręcznym podpisem, a następnie przyjął bez zastrzeżeń stan powierzchni gruntów przed scaleniem i po scaleniu w dniu 17 maja 2010 r. Sąd drugiej instancji nie podzielił również zarzutu naruszenia art. 2 ust. 3 ustawy o scalaniu i wymianie gruntów, gdyż w niniejszej sprawie uczestnik scalenia M. P. wyraził zgodę na objęcie jego działki nr 158 (wchodzącej obecnie w skład działki nr 209) postępowaniem scaleniowym w dniu 17 maja 2010 r., co w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie budzi żadnych wątpliwości. Nie miało też miejsca domniemane wyrażenie zgody, skoro skarżący wyraził zgodę na piśmie, co zostało utrwalone w karcie uczestnika scalenia (gospodarstwo nr G 000034). Za trafny sąd odwoławczy uznał natomiast zarzut dotyczący braku dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego w kwestii podnoszonej w toku całego postępowania, a dotyczącej sporu odnośnie do przebiegu granicy między działkami oznaczonymi nr 209 i 210. W tym zakresie, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, sprawa nie została wyjaśniona w należyty sposób. Powołując się na treść art. 27 ust. 4 pkt 3 ustawy o scalaniu i wymianie gruntów oraz art. 35 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. – Prawo geodezyjne i kartograficzne (tekst jedn. Dz. U. 2010, Nr 193, poz.1287 ze zm.), NSA podkreślił, że decyzja o zatwierdzeniu projektu scalenia lub wymiany gruntów, poza wymogami określonymi w przepisach kodeksu postępowania administracyjnego, powinna określać przebieg granic nieruchomości w wypadkach, o których mowa w ustawie – Prawo geodezyjne i kartograficzne. Z literalnego brzmienia ostatniego z powołanych przepisów wynika, że zawarte w ustawie - Prawo geodezyjne i kartograficzne przepisy dotyczące rozgraniczenia nieruchomości odnoszą się odpowiednio do postępowania w sprawie scalenia i wymiany gruntów. Nie można, zdaniem sądu, nie dostrzec, że w ustawie - Prawo geodezyjne i kartograficzne ustawodawca przewidział odrębności w zakresie dotyczącym rozgraniczenia nieruchomości według przepisów tej ustawy (m.in. co do zaskarżalności i właściwości sądu powszechnego) a rozgraniczenia w postępowaniu scaleniowym. Rozgraniczenie przeprowadzone w ramach postępowania scaleniowego nie jest z pewnością typowym rozgraniczeniem rozstrzygającym spory graniczne, ale jednak ma na celu sprecyzowanie i udokumentowanie linii granicznych a decyzja starosty o scaleniu wywołuje w zakresie granic takie skutki, jak decyzja wójta o rozgraniczeniu. Z uwagi na te skutki, ustalenia dotyczące przebiegu granic powinny być rzetelne, udokumentowane i nie nasuwać żadnych wątpliwości. Dotyczy to szczególnie sytuacji, gdy uczestnik postępowania scaleniowego formułuje zarzut, że linia graniczna przebiega przez jego zabudowania. Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny, w tej kwestii sąd pierwszej instancji uznał, że granica między działkami nr 209 i 210 nie przebiega przez istniejące budynki, lecz styka się z nimi w dwóch miejscach i nie narusza istniejącej zabudowy. Tymczasem odmienne wnioski można wywieść z mapy zagospodarowania terenu i załączonych fotografii (k. 105 -112 akt WSA). Według NSA, trzeba uwzględnić, że sąd administracyjny orzeka o legalności zaskarżonych decyzji na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania scaleniowego, ale też nie sposób pominąć, że z przepisów ustawy o scalaniu i wymianie gruntów, w oparciu o którą prowadzono postępowanie scaleniowe, wynika, że uczestnicy scalenia, w terminie 14 dni od dnia okazania projektu scalenia gruntów, mogą zgłaszać na piśmie staroście zastrzeżenia do tego projektu. Zastrzeżenia do projektu scalenia gruntów rozpatruje starosta, po zasięgnięciu opinii komisji, o której mowa w art. 10 ust. 1 (art. 24 i 25 ustawy o scalaniu i wymianie gruntów). Sąd drugiej instancji zobowiązał w związku z powyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie do odniesienia się przy ponownym rozpoznaniu sprawy do wykonania przez organ prowadzący postępowanie scaleniowe przepisów art. 24 i 25 ustawy o scalaniu i wymianie gruntów w zakresie dotyczącym rozpoznania zgłoszonych przez M. P. zastrzeżeń do projektu scalenia dotyczących przebiegu granicy między działkami nr 209 i 210 (tom 4 - k.102) oraz rozważy, czy organ podjął wystarczające działania celem wyjaśnienia spornej kwestii (brak jest w aktach sprawy wyczerpującej informacji o sposobie rozpoznania zastrzeżeń zgłoszonych do projektu scalenia poza pismem z dnia 10 listopada 2010 r., którym M. P. został zawiadomiony o terminie i miejscu komisyjnego rozpatrzenia zastrzeżeń i protokołem - k. 102, k.129 - tom 1). Ponadto sąd został zobowiązany do ustalenia, czy odbyły się oględziny celem rozpoznania zastrzeżeń i czy został sporządzony protokół z oględzin, zawierający opis lub szkic przedstawiający zabudowania położone wzdłuż linii rozgraniczającej działki nr 209 i 210. Po ponownym rozpoznaniu sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. W myśl art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej p.p.s.a.), wojewódzki sąd administracyjny, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Ponownie rozpoznając sprawę, sąd uznał, że organy administracji, rozstrzygając w przedmiocie zatwierdzenia projektu scalenia gruntów, nie podjęły czynności niezbędnych do ustalenia przebiegu spornej granicy pomiędzy działkami nr 209 i 210, położonymi w miejscowości J., do czego były obowiązane na podstawie art. 27 ust. 4 pkt 3 ustawy o scalaniu i wymianie gruntów w związku z art. 35 ustawy – Prawo geodezyjne i kartograficzne. W myśl pierwszego z powołanych przepisów, decyzja o zatwierdzeniu projektu scalenia lub wymiany gruntów powinna określać przebieg granic nieruchomości w wypadkach, o których mowa w ustawie – Prawo geodezyjne i kartograficzne. Przepis ten odsyła do art. 35 ustawy – Prawo geodezyjne i kartograficzne, zgodnie z którym, na obszarach objętych postępowaniem scaleniowym sprawy sporne związane z ustaleniem przebiegu granic nieruchomości rozstrzyga organ prowadzący to postępowanie, stosując odpowiednio przepisy o rozgraniczeniu nieruchomości (ust. 1). Stosownie do treści art. 35 ust. 3 tej ustawy, decyzja o scaleniu gruntów, wydana w trybie określonym w ust. 1, zastępuje decyzję o rozgraniczeniu nieruchomości. Z treści powołanych norm prawnych jednoznacznie wynika, że w sytuacji, gdy w toku postępowania scaleniowego okaże się, że przebieg granicy pomiędzy objętymi scaleniem działkami jest sporny, obowiązkiem organu prowadzącego postępowanie scaleniowe jest ustalenie przebiegu tej granicy. W postępowaniu administracyjnym w niniejszej sprawie M. P. konsekwentnie kwestionował przebieg granicy pomiędzy objętymi scaleniem działkami nr 209 i 91 a działkami nr 88 i 210 należącymi do H. i J. A. (pisma: k. 82, 84, 109, 121 akt organu pierwszej instancji). Po zapoznaniu się z projektem warunków objęcia w posiadanie gruntów wydzielonych w wyniku scalenia i szczegółami projektu scalenia M. P. w dniu 3 listopada 2010 r. zgłosił pisemne zastrzeżenie do projektu scalenia i warunków objęcia w posiadanie nowo wydzielonych gruntów, domagając się ustalenia przebiegu granicy w linii prostej między będącymi jego własnością działkami nr 91 i 209 a sąsiednimi działkami nr 88 i 210 stanowiącymi własność H. i J. A., z uwagi na to, że – w jego ocenie – zaprojektowana granica przebiegałaby przez budynki gospodarcze zlokalizowane na działkach nr 88 i 210. Zastrzeżenie to nie zostało uwzględnione. Tryb postępowania w sprawie zastrzeżeń do projektu scalenia reguluje art. 24 i 25 ustawy o scalaniu i wymianie gruntów. W myśl art. 24, uczestnicy scalenia, w terminie 14 dni od dnia okazania projektu scalenia gruntów, mogą zgłaszać na piśmie staroście zastrzeżenia do tego projektu. Zastrzeżenia do projektu scalenia gruntów rozpatruje starosta, po zasięgnięciu opinii powołanej przez ten organ komisji pełniącej funkcje doradcze. Stosownie do treści art. 25 tej ustawy, opiniowanie zastrzeżeń do projektu scalenia gruntów przez komisję odbywa się w obecności zainteresowanych uczestników scalenia oraz przynajmniej połowy liczby członków komisji. W razie potrzeby komisja lub upoważnieni przez nią członkowie dokonują oględzin. O terminie i miejscu posiedzenia komisji oraz dokonywania oględzin powiadamia się zainteresowanych uczestników scalenia na piśmie lub w inny sposób przyjęty w danej miejscowości co najmniej na 3 dni przed wyznaczonym terminem. Nieobecność zainteresowanych uczestników scalenia na posiedzeniu komisji lub przy dokonywaniu przez nią oględzin nie ma wpływu na przebieg jej czynności, jeżeli zainteresowani uczestnicy zostali prawidłowo zawiadomieni i wezwani do udziału w tych czynnościach. W niniejszej sprawie nie sposób ustalić, czy zastrzeżenia do projektu scalenia gruntów zostały rozpatrzone z zachowaniem wyżej wskazanych wymogów. W aktach sprawy scaleniowej widnieje bowiem jedynie pismo z dnia 10 listopada 2010 r., którym M. P. został zawiadomiony o terminie i miejscu komisyjnego rozpatrzenia zastrzeżeń oraz protokół rozpatrzenia zastrzeżeń z dnia 19 listopada 2010 r. (k. 85 i k. 108 – 110 akt organu drugiej instancji). Przede wszystkim z akt sprawy nie wynika, by w ramach rozpatrzenia zastrzeżenia M. P.komisja przeprowadziła oględziny działek nr 209 i 210, których przeprowadzenie Naczelny Sąd Administracyjny uznał za zasadne dla ustalenia posadowienia zabudowań wzdłuż linii rozgraniczającej działki nr 209 i 210, a w rezultacie – do wyjaśnienia przebiegu spornej granicy miedzy tymi działkami. Jest to istotne tym bardziej, że podnoszona przez organy obu instancji okoliczność, iż przyjęta w postępowaniu scaleniowym granica między działkami nr 209 i 210 nie przebiega przez istniejące budynki, lecz styka się z nimi w dwóch miejscach i nie narusza istniejącej zabudowy, nie znajduje potwierdzenia w dokumentacji fotograficznej oraz mapie zagospodarowania terenu zamieszczonych w aktach sądowych (k. 105 -112), na co zwrócił uwagę Naczelny Sąd Administracyjny. Reasumując, spór graniczny wynikły w toku postępowania scaleniowego musi zostać rozstrzygnięty w ramach tego postępowania przez prowadzący je organ. W celu ustalenia przebiegu granicy należy przeprowadzić wszelkie dopuszczalne przez prawo dowody, w tym dowód z oględzin, dokumentów oraz fotografii, czego organy w niniejszej sprawie zaniechały. Nieprzeprowadzenie postępowania wyjaśniającego w tym zakresie stanowi naruszenie art. w związku z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., a w przypadku organu drugiej instancji – również naruszenie art. 136 k.p.a., co stanowi podstawę uchylenia decyzji organów obu instancji w niniejszej sprawie w oparciu o treść art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ i c/ w związku z art. 135 p.p.s.a. O wynagrodzeniu radcy prawnego z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu orzeczono na podstawie art. 250 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. "c" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 490). Rozpatrując sprawę ponownie, organy uwzględnią przedstawione wyżej wskazania, uwagi i wnioski. W szczególności podejmą wszelkie czynności niezbędne dla ustalenia przebiegu granicy pomiędzy działkami nr 209 i 210. W tym celu powołana przez starostę komisja doradcza albo upoważnieni przez nią członkowie, dokonają oględzin, stosownie do treści art. 25 ustawy o scalaniu i wymianie gruntów. Mając na uwadze powyższe, sąd orzekł, jak w sentencji.