II SA/Lu 30/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maciej Kierek, Sędziowie Sędzia WSA Ewa Ibrom (sprawozdawca), Asesor WSA Jerzy Drwal, Protokolant Asystent sędziego Łucja Krasińska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 15 lutego 2007 r. sprawy ze skargi T. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]., nr [...] w przedmiocie dodatku do zasiłku rodzinnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Burmistrza Miasta z dnia [...]., Nr [...] II SA/Lu 30/07 U Z A S A D N I E N I E Decyzją z dnia [...] listopada 2006 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...]września 2006 r., wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta odmawiającą T.O. przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego na dziecko A.O. w okresie od dnia 1 lutego 2005 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wyjaśniło, że T.O. w dniu 26 stycznia 2006 r. złożył wniosek o ustalenie prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego – córki A.O. w okresie od dnia 1 lutego 2005 r. do dnia 31 grudnia 2005 r., załączając m.in. odpis prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego VII Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2005 r., sygn. akt [...] zmieniającego decyzję Wojewody – Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] marca 2005 r. i ustalającego, że A.O. jest osobą niepełnosprawną w okresie do dnia 30 września 2007 r. Organ wskazał również, że decyzją z dnia [...] września 2005 r. odwołującemu się przyznano zasiłek rodzinny na córkę A.O. w okresie od dnia 1 września 2005 r. do dnia 31 sierpnia 2006 r., jednakże składając wniosek o wydanie tej decyzji nie wnosił on o przyznanie dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego na córkę A.O., lecz uczynił to dopiero w dniu 26 stycznia 2006 r. W tej sytuacji zdaniem Kolegium prawidłowo postąpił organ pierwszej instancji przyznając T.O. decyzją z dnia [...] lutego 2006 r. prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego na córkę A.O. w okresie od dnia 1 stycznia 2006 r. do dnia 31 sierpnia 2006 r., tj. od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami – na podstawie art. 24 ust. 2 i ust. 3a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) oraz odmawiając decyzją z dnia 20 września 2006 r. przyznania prawa do tego świadczenia w okresie od dnia 1 lutego 2005 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. Kolegium podkreśliło ponadto, że w przypadku świadczeń rodzinnych organ pomocy społecznej działa na podstawie wniosku zainteresowanego, zaś wobec braku stosownego wniosku nie jest uprawiony do orzekania ponad żądanie strony. Od decyzji organu drugiej instancji w rozpoznawanej sprawie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie złożył T.O., wnosząc o ustalenie prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego - córki A.O. w okresie od dnia 1 lutego 2005 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. wraz z należnymi odsetkami. Skarżący wyjaśnił, że nie może on ponosić negatywnych konsekwencji wynikających z błędnych decyzji organów administracji publicznej. W niniejszej sprawie bowiem na podstawie poprzednio obowiązującego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności miał on ustalone prawo do wskazanego wyżej świadczenia w okresie do dnia 31 stycznia 2005 r. Po tej dacie organy administracji odmawiały konsekwentnie ustalenia, że jego córka A.O. jest osobą niepełnosprawną, a zostało to ustalone dopiero w powołanym wyżej wyroku sądu powszechnego. Zatem z powodu błędnych rozstrzygnięć Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności, jak i Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności skarżący nie mógł złożyć wniosku o to świadczenie na kolejny okres zasiłkowy. W tej sytuacji, jak podkreśla skarżący, pomimo złożenia przez niego formalnie wniosku w dniu 26 stycznia 2006 r., prawo do świadczenia winno być ustalone wstecznie za okres od dnia 1 lutego 2005 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. W odpowiedzi na skargę organ drugiej instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga jest uzasadniona, aczkolwiek nie tylko z przyczyn w niej wskazanych. Sąd administracyjny, rozstrzygając w granicach danej sprawy, nie jest jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.). Skarżący domaga się przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego. Dodatek ten uregulowany jest w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity obowiązujący od dnia 4 sierpnia 2006 r.: Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.), powoływanej w dalszej części uzasadnienia jako "ustawa". Odmawiając skarżącemu prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego organy administracji powołały przepis art. 24 ust. 3a ustawy, który stanowi: "W przypadku utraty ważności orzeczenia o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności, jeżeli osoba niepełnosprawna uzyska ponownie orzeczenie o niepełnosprawności lub odpowiednim stopniu niepełnosprawności stanowiące kontynuację poprzedniego orzeczenia, prawo do świadczeń rodzinnych uzależnionych od niepełnosprawności ustala się od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym upłynął termin ważności poprzedniego orzeczenia, nie wcześniej jednak niż od miesiąca, w którym osoba złożyła wniosek o kontynuację świadczenia rodzinnego". Przepis art. 24 ust. 3a w przytoczonym brzmieniu obowiązuje od dnia 14 stycznia 2006 r. (por. art. 1 pkt 9 lit. "a" ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych, Dz. U. Nr 267, poz. 2260). W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie przepis art. 24 ust. 3a, w brzmieniu obowiązującym od dnia 14 stycznia 2006 r., nie mógł mieć zastosowania do sytuacji skarżącego. Przede wszystkim zwrócić należy uwagę, że art. 24 ust. 3a powołanego przepisu odczytywać należy w powiązaniu z obowiązującym również od dnia 14 stycznia 2006 r. art. 24 ust. 3b, który stanowi: "W przypadku, o którym mowa w ust. 3a, osoba do wniosku o świadczenie rodzinne uzależnione od niepełnosprawności dołącza zaświadczenie właściwej instytucji potwierdzające złożenie wniosku o ponowne ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności". Oba te przepisy ukształtowały od dnia 14 stycznia 2006 r. sytuację osób ubiegających się o świadczenia rodzinne uzależnione od niepełnosprawności w ten sposób, że warunkiem uzyskania świadczenia rodzinnego uzależnionego od niepełnosprawności także za okres, kiedy toczyło się postępowanie dotyczące niepełnosprawności, zakończone następnie wydaniem orzeczenia ponownie ustalającego niepełnosprawność i będącego kontynuacja poprzedniego orzeczenia, jest złożenie wniosku o kontynuację świadczenia rodzinnego najpóźniej w miesiącu następującym po dacie utraty ważności orzeczenia o niepełnosprawności i dołączenie do tego wniosku zaświadczenia, że złożony został wniosek o ponowne ustalenie niepełnosprawności. Późniejsze złożenie wniosku o kontynuację świadczenia rodzinnego uniemożliwia przyznanie tego świadczenia za okres między ostatnim dniem ważności orzeczenia o niepełnosprawności a pierwszym dniem miesiąca, w którym złożony został wniosek o kontynuację świadczenia, chociażby z wydanego następnie orzeczenia o niepełnosprawności wynikało, że niepełnosprawność istniała także w tym czasie. W poprzednim brzmieniu, obowiązującym od dnia 1 czerwca 2005 r. (por. art. 27 pkt 16 lit. "a" ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej - Dz. U. Nr 86, poz. 732), przepis art. 24 ust. 3a stanowił: "W przypadku utraty ważności orzeczenia o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności, jeżeli osoba niepełnosprawna uzyska ponownie orzeczenie o niepełnosprawności lub odpowiednim stopniu niepełnosprawności stanowiące kontynuację poprzedniego orzeczenia, prawo do świadczeń rodzinnych uzależnionych od niepełnosprawności ustala się od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym upłynął termin ważności poprzedniego orzeczenia". Świadczenia rodzinne uzależnione od niepełnosprawności przysługiwały zatem na zasadzie kontynuacji, niezależnie od daty złożenia wniosku, o ile oczywiście kolejne orzeczenie o niepełnosprawności było kontynuacją poprzedniego. Ponadto świadczenia te przyznawane były od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym orzeczenie o niepełnosprawności utraciło ważność, niezależnie od tego, czy utrata ważności orzeczenia miała miejsce przed czy po 1 czerwca 2005 r. Było to rozwiązanie niewątpliwie korzystniejsze dla osób ubiegających się o świadczenia rodzinne uzależnione od niepełnosprawności. Powstaje w związku z tym pytanie, czy to nowe rozwiązanie obowiązujące od dnia 14 stycznia 2006 r. stosować można także do osób, które kolejne orzeczenie o niepełnosprawności uzyskały wprawdzie po wejściu w życie nowelizacji, ale poprzednie orzeczenie utraciło moc przed nowelizacją i na skutek upływu czasu nie jest już możliwe złożenie wniosku w takim czasie, by świadczenie mogło być przyznane od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym upłynął termin ważności poprzedniego orzeczenia. Z taką właśnie sytuacją mamy do czynienia w sprawie niniejszej. Orzeczenie o niepełnosprawności córki skarżącego utraciło moc z dniem 31 stycznia 2005 r. Kolejne orzeczenie, wydane w dniu 1 lutego 2005 r. nie uznawało jej za osobę niepełnosprawną. Dopiero wyrok Sądu i wydane na jego podstawie orzeczenie z dnia 16 stycznia 2006 r. przesądziły, że córka skarżącego jest nadal osobą niepełnosprawną od urodzenia. W czasie toczącego się postępowania dotyczącego niepełnosprawności skarżący nie składał wniosku o dodatek z tytułu kształcenia i rehabilitacji, ponieważ nie posiadał orzeczenia ustalającego niepełnosprawność, wymaganego do przyznania dodatku, a ponadto przepisy ustawy od dnia 1 czerwca 2005 r. wyraźnie stanowiły, że w razie ponownego ustalenia niepełnosprawności świadczenia uzależnione od niepełnosprawności będą przyznane z datą wsteczną, na zasadzie kontynuacji. Także przed 1 czerwca 2005 r. orzecznictwo przyjmowało zasadę kontynuacji świadczeń uzależnionych od niepełnosprawności w przypadku ponownego uzyskania orzeczenia ustalającego niepełnosprawność. Jest więc rzeczą oczywistą, że w czasie, gdy orzeczenie o niepełnosprawności córki skarżącego utraciło moc skarżący nie mógł złożyć wniosku i zaświadczenia, o których mowa w art. 24 ust. 3a i 3b ustawy w brzmieniu obowiązującym od dnia 14 stycznia 2006 r. Nie mógł tym samym złożyć wniosku w terminie umożliwiającym według znowelizowanych przepisów przyznanie świadczenia od pierwszego dnia miesiąca następującego po utracie ważności orzeczenia o niepełnosprawności. Mieć też trzeba na względzie i to, że córka skarżącego uznana została za osobę niepełnosprawną od urodzenia i niepełnosprawność ta istniała przez cały okres toczącego się postępowania o ustalenie niepełnosprawności. W okresie tym przysługiwałoby zatem skarżącemu prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, uzależnionego od niepełnosprawności, skarżący nie mógł jednak prawa tego zrealizować z uwagi na toczące się postępowanie. Dodać należy, że gdyby postępowanie to zakończyło się przed 14 stycznia 2006 r., skarżący, składając wniosek przed tą datą otrzymałby dodatek za okres toczącego się postępowania. Przyjęcie, że w takiej sytuacji dodatek do zasiłku rodzinnego przyznany być może najwcześniej od miesiąca złożenia wniosku, a w konsekwencji pozbawienie skarżącego dodatku za okres 11 miesięcy mimo istniejącej w tym czasie niepełnosprawności jego córki, kłóciłoby się z elementarnym poczuciem sprawiedliwości i naruszałoby zasadę pewności prawa. Powołany przez organy administracji przepis art. 24 ust. 3a w brzmieniu obowiązującym od dnia 14 stycznia 2006 r. nie może mieć zatem zastosowania. Do sytuacji skarżącego zastosowanie mieć powinien przepis art. 24 ust. 3a w brzmieniu obowiązującym poprzednio, tj. od dnia 1 czerwca 2005 r. Należy również podkreślić, że okoliczność, iż we wniosku o zasiłek rodzinny, złożonym we wrześniu 2005 r. skarżący nie żądał przyznania dodatku dla córki M. z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego nie może mieć znaczenia decydującego. Należy bowiem mieć na uwadze, że co do zasady prawo do świadczeń rodzinnych ustala się na okres zasiłkowy, tj. okres od dnia 1 września do dnia 31 sierpnia następnego roku kalendarzowego (art. 24 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 10 ustawy). Dotyczy to w szczególności zasiłku rodzinnego. Aby uzyskać zasiłek rodzinny na kolejny okres zasiłkowy skarżący musiał zatem złożyć wniosek najpóźniej do końca września danego roku. Zważywszy jednak, że warunkiem przyznania świadczeń rodzinnych uzależnionych od niepełnosprawności jest legitymowanie się orzeczeniem o niepełnosprawności, nie mógł skarżący, nie dysponując w tym czasie takim orzeczeniem, domagać się także dodatku z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego. Brak tego żądania, akcentowany przez organ drugiej instancji, nie może być podstawą odmowy przyznania dodatku. Przedmiotem oceny w sprawie niniejszej jest bowiem wniosek skarżącego, złożony w styczniu 2006 r. Zaskarżona decyzja, utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji, odmawiającą skarżącemu prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego za okres toczącego się postępowania w sprawie niepełnosprawności zapadła zatem z naruszeniem przepisów prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik postępowania, co uzasadnia uchylenie zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 litera "a" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.). Dla końcowego załatwienia sprawy konieczne jest też uchylenie na podstawie art. 135 decyzji organu pierwszej instancji, również naruszającej przepisy prawa materialnego. Rozpoznając sprawę ponownie uwzględnią organy wszystkie przedstawione wyżej uwagi i wydadzą decyzję zgodną z prawem. Przepis art. 24 ust. 3a, określający datę, od jakiej przyznaje się świadczenia rodzinne uzależnione od niepełnosprawności w przypadku ponownego ustalenia niepełnosprawności jest normą prawa materialnego, nie ma więc przeszkód do zastosowania tej normy w brzmieniu poprzednio obowiązującym do sytuacji skarżącego. Ponownie podkreślić należy, że skarżący nie może ponosić ujemnych konsekwencji wprowadzania rozwiązań prawnych, uniemożliwiających realizację prawa do świadczeń przewidzianych ustawą. Z tych względów i na podstawie art. 135 i 145 § 1 pkt 1 litera "a" ustawy – prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie orzekł, jak w sentencji.