II SA/Lu 30/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz po rozpoznaniu w dniu 27 marca 2019 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 26 listopada 2018 r. nr SKO.[...] w przedmiocie zwrotu świadczeń nienależnie pobranych - w zakresie sprzeciwu skarżącego od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 19 lutego 2019 r. sygn. akt II SA/Lu 30/19 w przedmiocie prawa pomocy p o s t a n a w i a utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Sygn. akt II SA/Lu [...] U Z A S A D N I E N I E Skarżący M. K. złożył na urzędowym formularzu (symbol "PPF") wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w niniejszej sprawie. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z uczącym się synem, z którym zamieszkuje w mieszkaniu o powierzchni 35,6 m2. W mieszkaniu tym zamieszkuje również jego żona, jednak prowadzi ona odrębne gospodarstwo domowe. Skarżący oświadczył, że jego miesięczny dochód wynosi [...] zł netto, zaś jego syn nie posiada dochodu. Wyjaśnił też, że między nim, a jego żoną, notarialnie zniesiono wspólność majątkową małżeńską. Stałe miesięczne koszty utrzymania mieszkania wnioskodawca określił na kwotę [...]zł. Wskazał jednocześnie, że nie wystarcza mu pieniędzy na pokrycie wydatków związanych z kosztami utrzymania koniecznego i często do pracy udaje się nie mając nic do jedzenia. Podkreślił przy tym, że jest osobą niepełnosprawną. W piśmie z dnia 25 stycznia 2019 r. starszy referendarz sądowy WSA w Lublinie wezwał skarżącego do nadesłania dodatkowych dokumentów źródłowych wskazujących wysokość stałych miesięcznych kosztów utrzymania rodziny skarżącego, w tym wskazujących wysokość dochodów jego żony, a także wyciągów z rachunków bankowych skarżącego i jego żony. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący nadesłał szereg dokumentów i oświadczeń dotyczących jego własnej sytuacji finansowej i zdrowotnej, w tym wyciąg z listy płac, z którego wynika, że otrzymuje wynagrodzenie w kwocie [...]zł netto. Nie przedłożył natomiast żadnych dokumentów obrazujących wysokość dochodów jego żony, Złożył natomiast oświadczenie, w którym wskazał, że od marca 2017 r. przekazuje swojej żonie [...] zł miesięcznie tytułem świadczenia alimentacyjnego na utrzymanie syna. Ponadto przedstawił akt notarialny umowy majątkowej małżeńskiej, zawartej pomiędzy skarżącym a jego żoną, ustanawiającej rozdzielność majątkową. Postanowieniem z dnia 19 lutego 2019 r. starszy referendarz sądowy WSA w Lublinie, po rozpatrzeniu wniosku M. K., w pkt I - umorzył postępowanie o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, zaś w pkt II - odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W pierwszej kolejności referendarz wskazał, że niniejsza sprawa należy do spraw z zakresu pomocy społecznej i opieki społecznej i z tego względu - stosownie do art. 239 § 1 pkt 1 lit. "a" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm., dalej jako "p.p.s.a.") - M. K. jest zwolniony od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Wobec tego rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienie od kosztów sądowych referendarz uznał za zbędne i postępowanie w tym zakresie umorzył na podstanie art. 249a w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. Referendarz wyjaśnił przy tym że umorzenie postępowania o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych powoduje, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien być traktowany jak wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata i rozpatrzony w kontekście przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Referendarz wyjaśnił, że analizując druk PPF złożony w niniejszym postępowaniu oraz uwzględniając informacje znane mu z urzędu, dotyczące sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącego, stwierdził, że informacje te są niewystarczające do oceny rzeczywistych możliwości płatniczych skarżącego. Uzasadniając wniosek skarżący nie wykazał bowiem wysokości dochodów żony, nie wyjaśnił, czy i gdzie uczy się jego syn oraz nie wykazał wysokości stałych miesięcznych kosztów utrzymania, poprzestając jedynie na wskazaniu wysokości wydatków związanych z opłatą za mieszkanie. Pomimo skutecznego wezwania skarżącego w trybie art. 255 p.p.s.a. do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego skarżącego, dotychczas nie nadesłał on informacji o wysokości dochodów żony. Informacja ta - jak podkreślił referendarz - jest istotna, gdyż dla oceny zasadności wniosku skarżącego nie ma znaczenia umowna rozdzielność majątkowa między nim a jego żoną. Rozdzielność majątkowa małżeńska nie zwalnia bowiem współmałżonka z ewentualnej pomocy finansowej. Umowne ustanowienie rozdzielności majątkowej między skarżącym a jego żoną nie ma więc znaczenia przy ocenie możliwości ponoszenia kosztów postępowania. Tym samym niewykazanie przez skarżącego wysokości dochodów żony - w ocenie referendarza - uniemożliwia ocenę tego, czy poniesienie pełnych kosztów postępowania grozi skarżącemu uszczerbkiem w kosztach utrzymania koniecznego. Z tego powodu referendarz sądowy, działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w pozostałym zakresie, tj. w zakresie ustanowienia adwokata. M. K. wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia. W treści sprzeciwu nią zawarł żadnych zarzutów ani wniosków. Nie przedstawił też żadnej dodatkowej argumentacji na poparcie swojego wniosku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył co następuje: Sprzeciw nie jest zasadny. W pierwszej kolejności stwierdzić należy, że zgodnie z art. 239 pkt 1 lit. "a" p.p.s.a. nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie (...) organu w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. Do tej kategorii spraw należy natomiast sprawa niniejsza, której przedmiotem jest zwrot świadczeń nienależnie pobranych. Skoro zatem skarżący w niniejszej sprawie korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych, to udzielenie mu prawa pomocy w tym zakresie na wniosek jest zbędne, co uzasadniało umorzenie postępowania w przedmiocie prawa pomocy w tej części na zasadzie art. 249a p.p.s.a. Zasadnie również uznał referendarz sądowy, że nie zasługuje na uwzględnienie wniosek skarżącego o ustanowienie adwokata. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W świetle art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. W myśl art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W pierwszej kolejności wskazać trzeba, że zasadnie referendarz sądowy wezwał skarżącego, w trybie art. 255 p.p.s.a., do uzupełnienia złożonego oświadczenia poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i do przedłożenia dodatkowych dokumentów źródłowych wskazujących wysokość stałych miesięcznych kosztów utrzymania za okres od listopada 2018 r. do stycznia 2019 r., aktualnego zaświadczenia potwierdzającego, że pełnoletni syn skarżącego nadal się uczy, zaświadczenia z zakładu pracy bądź ostatniego odcinka odbioru/wypłaty świadczenia rentowego wskazujących wysokość dochodów żony oraz wyciągów z rachunków bankowych skarżącego i żony dokumentujących dokonane na nich operacje w okresie od grudnia 2018 r. do stycznia 2019 r. Jak wynika bowiem z akt sprawy, skarżący domagając się przyznania prawa pomocy, nie przedstawił wyczerpująco swojej sytuacji materialnej i rodzinnej. W ocenie Sądu, referendarz zasadnie uznał, że skarżący nie wykazał spełnienia przesłanek, uzasadniających przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Nie budzi wątpliwości, że skarżący - pomimo wezwania - nie wskazał w jakikolwiek sposób wysokości dochodów uzyskiwanych przez pozostającą z nim we wspólnym gospodarstwie domowym żonę. Podkreślenia wymaga, że na ocenę tej kwestii nie może mieć wpływu treść złożonej przez skarżącego majątkowej umowy małżeńskiej ustanawiającej rozdzielność majątkową pomiędzy skarżącym i jego żoną. Prawidłowo referendarz sądowy podzielił ugruntowany w orzecznictwie pogląd, że małżonkowie mają względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywania związanych z tym kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie wspólności ustawowej. Przepis art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2017 r., poz. 682 ze zm.; dalej: k.r.o.) zobowiązuje bowiem małżonków do wzajemnej pomocy, niezależnie od tego, czy pozostają oni w rozdzielności majątkowej (zob. postanowienia NSA z 6 października 2004 r., sygn. GZ 71/04, z 26 listopada 2008 r., sygn. akt I FZ 463/08, z 2 września 2009 r. sygn. akt I FZ 199/09 i z 19 maja 2009 r. sygn. akt I FZ 113/09). Na marginesie należy zauważyć, że dokumenty zgromadzone w aktach niniejszej sprawy jednoznacznie potwierdzają, że skarżący pozostaje w ekonomicznym związku z żoną, gdyż małżonkowie zajmują wspólnie ten sam lokal mieszkalny i ponoszą po połowie wydatki z nim związane, co znajduje uzasadnienie w powołanym art. 23 k.r.o. W tej sytuacji nie ulega wątpliwości, że brak było podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie sądów administracyjnych oraz w doktrynie utrwalone jest stanowisko, że jeżeli strona nie dopełnia w całości lub w części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, to fakt ten uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie jej prawa pomocy (zob. postanowienia NSA z 31 marca 2005 r., sygn. akt II FZ 126/05; J. P. Tamo, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 646). Z tych wszystkich względów i na podstawie powołanych przepisów Sąd orzekł, jak w postanowieniu.