II SA/Lu 309/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec, Sędzia WSA Ewa Ibrom, Protokolant Asystent sędziego Jakub Polanowski, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 27 czerwca 2007 r. sprawy ze skargi A. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego I. oddala skargę; II. przyznaje [...] K. D. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) kwotę 292,80 zł (dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy) tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym 52,80 zł (pięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy) należnego podatku od towarów i usług. Decyzją z dnia [...] lutego 2007 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 3 i ust. 4, art. 8 ust. 1 pkt 2 i pkt 3, ust. 3, ust. 9, ust. 10 i ust. 12 oraz art. 38 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 i art. 107 ust. 1 - 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz. 593 ze zm.) Samorządowe Kolegium Odwoławcze , po rozpoznaniu odwołania A. J., utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta przez Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] listopada 2006 r. nr [...] odmawiającą przyznania wnioskodawcy zasiłku okresowego na miesiąc maj 2006 r. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Kolegium wyjaśniło, że A. J. w dniu 10 maja 2006 r. zwrócił się o przyznanie zasiłku okresowego w maju 2006 r. Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej , ponownie rozpoznając sprawę, decyzją z dnia [...]listopada 2006 r. nr [...] odmówił przyznania wnioskodawcy zasiłku okresowego w miesiącu maju 2006 r. z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego. Odwołanie od powyższej decyzji złożył wnioskodawca, zarzucając, iż sprawa toczy się już od maja 2006 r., a mimo to po raz kolejny wydana została decyzja z naruszeniem prawa. Podniósł, iż w dniu 4 grudniu 2006 r. w Ministerstwie Pracy i Polityki Społecznej dowiedział się, że stanowisko Departamentu Pomocy i Integracji Społecznej, nie może i nie powinno być podstawą do wydania decyzji odmownych, zaliczających stypendia szkolne (pomoc materialną) do dochodu rodziny, co pozostaje w sprzeczności ze stanowiskiem wyrażonym w decyzji Kolegium z dnia [...] października 2006 r. nr [...]. W ocenie organu odwoławczego organ pierwszej instancji prawidłowo ustalił dochód sześcioosobowej rodziny A. J. w kwietniu 2006 r. i w maju 2006 r., który wynosił 1.944,86 zł. Na dochód ten składały się: dochód z gospodarstwa rolnego w kwocie 44,62 zł (0,23 ha przelicz. x 194 zł/ha przelicz.), renta odwołującego w kwocie 605,98 zł, renta żony odwołującego w kwocie 411,36 zł, świadczenia rodzinne wypłacone na dzieci w kwietniu 2006 r. w kwocie 403,00 zł, dodatek mieszkaniowy w kwocie 341,90 zł, stypendia szkolne dzieci M., Ł. i K. w kwocie 138,00 zł (3 x 46,00 zł). Zdaniem Kolegium, przy wliczaniu stypendiów szkolnych do dochodu rodziny, organ pierwszej instancji prawidłowo zastosował art. 8 ust. 12 ustawy o pomocy społecznej, gdyż stypendia te wypłacono jednorazowo za okres od 1 lutego do 31 maja 2006 r. w maju 2006 r. Wyliczony dochód w kwocie 1.944,86 zł przekracza kryterium dochodowe rodziny, które wówczas wynosiło dla rodziny odwołującego 1.896,00 zł (6 x 316 zł). Dlatego zasiłek okresowy w maju 2006 r. odwołującemu nie przysługiwał. Kolegium podkreśliło, że stypendia szkolne przyznane odwołującemu na troje dzieci Ł., M. i .K trzema decyzjami z dnia [...] maja 2006 r. na okres od dnia 1 lutego 2006 r. do dnia 31 maja 2006 r. w wysokości 46,00 zł miesięcznie, nie są jednorazowymi socjalnymi świadczeniami pieniężnymi ani świadczeniami w naturze w rozumieniu art. 8 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. O tym, że nie są to jednorazowe socjalne świadczenia pieniężne świadczy ich okresowy charakter, tj. przyznanie ich na okres od 1 lutego 2006 r. do 31 maja 2006 r. po 46,00 zł miesięcznie. Również fakt, iż odwołującemu wypłacono stypendia szkolne jednorazowo w maju 2006 r. nie oznacza, że świadczenia te nie mają charakteru okresowego. W ocenie organu stypendia szkolne nie są także świadczeniami w naturze, z uwagi na ich pieniężny charakter, którego nie zmienia sposób ich realizacji wskazany w decyzjach o przyznaniu stypendiów szkolnych. Aby otrzymać te świadczenia odwołujący musiał przedstawić oryginały rachunków lub faktur potwierdzających dokonanie wydatków na cele określone w pkt III wniosku stanowiącego podstawę przyznania stypendium. Taki sposób realizacji tych świadczeń określiła uchwała Nr XXIX/271/05 Rady Miasta z dnia 24 lutego 2005 r. w sprawie uchwalenia regulaminu udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie Gminy Miasto (Dz. Urz. Woj. Nr 118, poz. 2243). Ponadto ustawa o pomocy społecznej nie uzależnia dochodów od celu, na jaki te dochody zostały przeznaczone (np. dodatek mieszkaniowy, stypendium szkolne). Organ odwoławczy przyznał, iż wykładnia art. 8 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej w związku z art. 90c ust. 2 pkt 1 i art. 90d ust. 2 ustawy o systemie oświaty, jakiej dokonało Kolegium w decyzji z dnia [...] października 2006 r. nr [...], była niewłaściwa. Kolegium podkreśliło, że organ pierwszej instancji przy ponownym rozpatrywaniu sprawy rozważył, czy sytuacja odwołującego i jego rodziny nie była przypadkiem szczególnym i czy nie mógł być przyznany rodzinie odwołującego specjalny zasiłek celowy lub zwrotny zasiłek okresowy zgodnie z art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Zarówno organ pierwszej instancji jak i Kolegium nie znalazły podstaw do zastosowania tego przepisu. Ponadto organ odwoławczy wskazał, iż rodzina odwołującego uzyskuje od organu pierwszej instancji systematyczną pomoc. W okresie od 1 stycznia 2006 r. do 31 sierpnia 2006 r. cała rodzina odwołującego korzystała z obiadów w czasie wakacji w ramach programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania". Rodzina otrzymywała zasiłek okresowy od 1 stycznia 2006 r. do 30 kwietnia 2006 r. Ponadto rodzina otrzymywała zasiłki rodzinne na dzieci z dodatkami, zasiłek pielęgnacyjny i zasiłki celowe z przeznaczeniem na energię elektryczną, na leczenie, na odzież i na obuwie. Ponadto organ pierwszej instancji sfinansował koszt dwutygodniowych kolonii letnich dla syna K. w okresie od 24 lipca 2006 r. do 6 sierpnia 2006 r. w wysokości 541,00 zł. Odnosząc się do zarzutów podniesionych w odwołaniu organ drugiej instancji zgodził się z odwołującym, że stanowisko Departamentu Pomocy i Integracji Społecznej podane na stronie internetowej nie może być podstawą do wydania decyzji. Nie oznacza to wszakże zdaniem Kolegium, iż stanowisko to nie może się pokrywać ze stanowiskiem organów obu instancji, co miało miejsce w niniejszej sprawie. Skargę do sądu administracyjnego wniósł A. J., domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji. Skarżący zarzucił, iż organy obu instancji nie zauważyły, że stypendia szkolne wypłaca się raz na kilka miesięcy, przez co naruszyły przepisy k.p.a. Podniósł ponadto, iż dochody z tytułu otrzymywania dodatku mieszkaniowego oraz dochód z gospodarstwa rolnego rodzina skarżącego nie otrzymuje "do ręki". Dlatego też dochody te nie powinny być brane pod uwagę przy obliczaniu dochodu rodziny. Zdaniem strony skarżącej, organ nie wyjaśnił, skąd skarżący ma czerpać środki na faktury i rachunki określone uchwałą Rady Miasta z dnia 24 lutego 2005 r. Nr XXIX/271/05, skoro stypendium szkolne pokrywa jedynie ułamkową część potrzeb ucznia. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Dodatkowo organ wyjaśnił, że Kolegium wzięło pod uwagę, iż stypendia szkolne wypłaca się raz na kilka miesięcy, gdyż na podstawie art. 8 ust. 12 ustawy o pomocy społecznej uwzględniło te stypendia przez okres, na jaki przysługiwały. Organ wskazał, że zgodnie z art. 8 ust. 3 oraz 8 ust. 9 powołanej ustawy do dochodu rodziny w rozpoznawanej sprawie należało wliczyć dochody z tytułu otrzymywania dodatku mieszkaniowego oraz z gospodarstwa rolnego. Ponadto w ocenie Kolegium, zarzut co do sposobu wypłaty stypendiów szkolnych oraz co do ich wysokości jest nieuzasadniony, gdyż kwestie te przesądza powołana przez skarżącego uchwała Rady Miasta . Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę zaskarżonej decyzji w zakresie jej zgodności z prawem. Zaskarżona decyzja prawa nie narusza. Zasady przyznawania świadczeń z pomocy społecznej uregulowane zostały w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz. 593 ze zm.; dalej: "ustawa") W świetle przepisów art. 2 i 3 tej ustawy celem pomocy społecznej jest wspieranie osób i rodzin w ich wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości, a także umożliwianie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3). Skarżący wnosił o przyznanie zasiłku okresowego w miesiącu maju 2006 r. Zasiłek taki przyznawany jest na podstawie art. 38 ustawy, stanowiącego, że rodzinie, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego rodziny, przysługuje zasiłek okresowy w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego. Zgodnie zaś z art. 8 ust. 1 pkt 3 ustawy, prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. art. 40, 41, 78 i 91 ustawy, przysługuje rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie (to jest 316 zł na osobę w rodzinie – art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy). W myśl ustępu 3 tego artykułu za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Zgodnie z ustępami 4, 9, 10 i 12 tego artykułu ustawy, do dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3 nie wlicza się jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego, wartości świadczeń w naturze oraz świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych. Przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 194 zł. Dochody z pozarolniczej działalności gospodarczej i z ha przeliczeniowych oraz z innych źródeł sumuje się. W przypadku zaś uzyskania jednorazowo dochodu należnego za dany okres, kwotę tego dochodu uwzględnia się w dochodzie osoby lub rodziny przez okres, za który uzyskano ten dochód. Należy podkreślić, że zasiłek okresowy nie jest świadczeniem uznaniowym, co oznacza, iż organ administracji zawsze musi świadczenie to przyznać, jeżeli spełnione zostały kryteria do jego przyznania, oraz jest zobligowany do odmowy przyznania świadczenia, gdy te kryteria nie zostały zrealizowane. Zasiłek okresowy nie jest również uznaniowy w zakresie jego wysokości, ustawa bowiem wyraźnie stanowi, że przysługuje on w wysokości nie mniejszej niż 50 % różnicy między kryterium dochodowym rodziny a dochodem tej rodziny oraz nie mniejszej niż 20 zł miesięcznie (art. 38 ust. 3 i 4 ustawy). Z prawidłowych ustaleń organów obu instancji orzekających w sprawie wynika, że dochód rodziny A. J. wyniósł 1.944,86 zł i przekroczył w miesiącu maju 2006 r. kryterium dochodowe rodziny, to jest 1.896,00 zł (6 osób x 316 zł), warunkujące przyznanie zasiłku okresowego. W rozpoznawanej sprawie sporne są trzy rodzaje dochodów, uwzględnionych przez organy w dochodzie rodziny skarżącego, to jest dochód z gospodarstwa rolnego, dodatki mieszkaniowe oraz stypendia szkolne przyznane na dzieci skarżącego. Odnosząc się do tych kwestii należy podkreślić, że obowiązek uwzględnienia w dochodzie rodziny dochodu z gospodarstwa rolnego, dochodu uzyskanego z tytułu dodatków mieszkaniowych oraz stypendiów szkolnych wynika wprost z powołanego przepisu art. 8 ust. 3 ustawy, stanowiącego, iż dochód stanowi suma miesięcznych przychodów bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Ustawa o pomocy społecznej nie wyłącza wskazanych wyżej źródeł dochodu od dochodu rodziny ustalanego w celu przyznania zasiłku okresowego, podlegają one zatem wliczeniu do tego dochodu. Ponadto cytowany art. 8 ust. 9 nakazuje organom przyjąć, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 194 zł. Organy administracji obu instancji prawidłowo zinterpretowały i zastosowały te przepisy. Niezasadny jest również zarzut skarżącego, że brak jest podstaw do przyjęcia do dochodu rodziny dodatków mieszkaniowych, ponieważ nie są one wypłacane "do ręki", a zatem nie stanowią dochodu. Dodatki mieszkaniowe są przyznawane przez organy administracji na podstawie przepisów ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz.U. Nr 71, poz. 734 ze zm.). Wprawdzie dodatki te nie są wypłacane skarżącemu do rąk własnych, jednakże stanowią one z całą pewnością dochód rodziny skarżącego, skoro są one przekazywane zarządcy domu, w którym mieszka skarżący wraz z rodziną, a tym samym pomniejszają należność, jaką skarżący zobowiązany jest za lokal, w którym mieszka, uiścić temu zarządcy. Ponadto wbrew twierdzeniom skarżącego, stypendia szkolne wypłacane skarżącemu na troje dzieci nie stanowią świadczeń w naturze, nie są to bowiem świadczenia rzeczowe, lecz świadczenia o charakterze pieniężnym i okresowym, przyznane dzieciom skarżącego na okres od dnia 1 lutego 2006 r. do dnia 31 maja 2006 r. po 46 zł miesięcznie. Stypendia te podlegają zatem wliczeniu do dochodu rodziny warunkującego przyznanie zasiłku okresowego. Zauważyć należy, iż stanowisko organu odwoławczego, co do oceny charakteru stypendiów szkolnych nie było jednolite. Organ ten w uzasadnieniu decyzji z dnia [...]października 2006 r. nr [...], stwierdził, że stypendia szkolne udzielone skarżącemu na jego dzieci mają charakter pomocy rzeczowej, a co za tym idzie kwoty stypendiów jako wartości świadczeń w naturze nie podlegają wliczeniu do dochodu rodziny. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Kolegium zmieniło swoje stanowisko i wskazało że powyższe świadczenia nie są jednorazowymi socjalnymi świadczeniami pieniężnymi ani świadczeniami w naturze w rozumieniu art. 8 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, lecz stanowią świadczenia pieniężne o charakterze okresowym, które podlegają wliczeniu do dochodu rodziny w rozpoznawanej sprawie. Sąd podziela to stanowisko. Należy również stwierdzić, iż mimo zastosowania przez organy powołanego art. 8 ust. 12 ustawy i doliczenia do dochodu rodziny kwot wypłaconego jednorazowo stypendium, ale tylko za jeden miesiąc w kwocie 138 zł (3 x 46 zł), dochód rodziny skarżącego przekroczył kryterium dochodowe pozwalające na przyznanie zasiłku okresowego w miesiącu maju 2006 r. Ponadto w ocenie Sadu organy orzekające w sprawie prawidłowo zinterpretowały przepis art. 41 ustawy i uznały, że sytuacja rodziny skarżącego nie stanowi szczególnie uzasadnionego przypadku, który umożliwiałby przyznanie specjalnego zasiłku celowego lub zwrotnego zasiłku okresowego, pomimo przekroczenia przez rodzinę kryterium dochodowego. Rodzina skarżącego nie została pozbawiona pomocy, lecz jak wynika z akt sprawy, korzysta z systematycznej pomocy udzielanej ze środków organu pomocy społecznej. W tej sytuacji nie można zarzucić organowi naruszenia obowiązujących przepisów, dlatego na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd oddalił skargę.