II SA/Lu 310/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Dudek, Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec (sprawozdawca), Sędzia NSA Witold Falczyński, Protokolant Referent Marzena Okoń, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 15 września 2011 r. sprawy ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu należności z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] marca 2011 r. nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpoznaniu odwołania M. W., reprezentowanego przez kuratora A. R., od decyzji wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta C. przez Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w C. z dnia [...] grudnia 2010 r., nr [...], nakazującej M. W. zwrot należności w kwocie 7 680,00 zł wraz z odsetkami ustawowymi naliczonymi od dnia wymagalności do dnia spłaty z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych K. P. na rzecz K. W. i M. W. w okresie od 1 października 2009 r. do 30 września 2010 r. - utrzymało w mocy tę decyzję. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Kolegium wyjaśniło, że decyzją z dnia 15 października 2009 r., nr [...], organ pierwszej instancji przyznał K. P. świadczenie z funduszu alimentacyjnego dla M. W. w wysokości 400,00 zł miesięcznie i K. W. w wysokości 200,00 zł miesięcznie na okres od 1 października 2009 r. do 30 września 2010 r. Następnie w związku z wyrokiem Sądu Rejonowego w Chełmie z dnia 20 października 2010 r., III RC [...]/10, podwyższającym zasądzone alimenty od M. W. na rzecz syna M. W. do kwoty 450,00 zł miesięcznie i na rzecz córki K. W. do kwoty 300,00 zł miesięcznie organ pierwszej instancji decyzją z dnia 30 listopada 2010 r. zmienił ww. decyzję przyznając K. W. przedmiotowe świadczenie w wysokości 300,00 zł miesięcznie i M. W. w wysokości 450,00 zł miesięcznie na okres od 25 czerwca 2010 r. do 30 września 2010 r. Organ pierwszej instancji w dniu 21 czerwca 2010 r. z uwagi na brak możliwości ustalenia miejsca zamieszkania M. W. zwrócił się do Sądu Rejonowego w Chełmie o ustanowienie dla niego przedstawiciela. Sąd ten postanowieniem z dnia 29 lipca 2010 r., III RNs [...]/10, ustanowił dla nieznanego z miejsca pobytu M. W. kuratora - w osobie aplikanta adwokackiego A. R. - do reprezentowania jego praw w postępowaniu administracyjnym w sprawie zwrotu należności z tytułu otrzymanego przez osobę uprawnioną świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Opisaną na wstępie decyzją z dnia [...] grudnia 2010 r. organ pierwszej instancji mając na uwadze kwotę wypłaconych świadczeń alimentacyjnych nakazał M. W. zwrot należności wynikających ze świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych dla jego syna M. oraz córki K. w okresie od 1 października 2009 r. do 30 września 2010 r. w łącznej kwocie 7 680,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami wynoszącymi na dzień wydania decyzji 702,30 zł. Utrzymując w mocy powyższą decyzję Kolegium podkreśliło, iż decyzja ta nie narusza przepisów postępowania ani przepisów ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Zdaniem Kolegium organ prawidłowo ustalił, iż M. W. był zobowiązany do łożenia alimentów na rzecz syna M. i córki K., a których egzekucja była bezskuteczna. Zdaniem Kolegium z przedłożonych materiałów bezspornie wynika, iż zobowiązany nie dokonał żadnych wpłat należności tytułem zwrotu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz nie wywiązał się z nałożonego obowiązku alimentacyjnego. Z tych względów zasadnym było zastosowanie art. 27 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, nakładającego na osobę zobowiązaną do alimentacji obowiązek zwrotu świadczeń wypłaconych uprawnionemu z zasobów funduszu alimentacyjnego. Odnosząc się do wniosku o przyznanie wynagrodzenia na rzecz kuratora w kwocie 600 zł organ odwoławczy wskazał, iż wniosek ten nie może być rozpatrzony na obecnym etapie postępowania, albowiem Kolegium zgodnie z zasadą art. 15 k.p.a. może rozpatrzyć sprawę wniosku o przyznanie kosztów jedynie jako organ odwoławczy w przypadku wydania postanowienia w sprawie. Skargę do sądu administracyjnego na powyższą decyzję złożyła reprezentująca M. W. kurator A. R. Decyzji tej zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 15 k.p.a poprzez brak wskazania w decyzji organu pierwszej instancji wyliczeń dotyczących kwoty podlegającej zwrotowi; art. 7 i art. 77 k.p.a. poprzez brak przeprowadzenia dowodu czy M. W. żyje oraz art. 8, art. 10 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak w decyzji faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. W oparciu o powyższe zarzuty kurator wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie na jego rzecz wynagrodzenia w kwocie 600 zł. Samorządowe Kolegium Odwoławcze odpowiadając na skargę wniosło o jej oddalenie, wywodząc jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z dyspozycją art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działań organów administracji publicznej wyłącznie pod względem zgodności z przepisami prawa. Sąd uwzględnia skargę na decyzję w sytuacji, gdy stwierdzi naruszenie prawa materialnego lub naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. W rozpatrywanej sprawie tego rodzaju wady i uchybienia nie wystąpiły, czego skutkiem jest oddalenie skargi, jako bezzasadnej. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2009 r., Nr 1, poz. 7 ze zm.) - nazywanej dalej "ustawą". Na podstawie tej ustawy, Prezydent Miasta C. przyznał decyzją z dnia [...]października 2009 r. świadczenie z funduszu alimentacyjnego na rzecz M. W. i K. W. w kwocie odpowiednio 400,00 zł i 200,00 zł. na okres od 1 października 2009 r. do dnia 30 września 2010 r. Następnie decyzja ta mocą decyzji z dnia 30 listopada 2010 r. uległa zmianie polegającej na podwyższeniu kwoty świadczenia przyznanego M. W. i K. W. odpowiednio do wysokości 450,00 zł i 300 zł w okresie od 25 czerwca 2010 r. do 1 października 2010 r. Wskazana zmiana decyzji była konsekwencją podwyższenia przez Sąd Rejonowy w Chełmie wyrokiem z dnia 20 października 2010 r., III RC [...]/10 należnych od skarżącego jego dzieciom kwot alimentów począwszy od dnia 25 czerwca 2010 r. Przywołana decyzja z dnia 15 października 2009 r. ma walor decyzji ostatecznej i zgodnie z art. 16 § 1 k.p.a. uchylenie lub zmiana takich decyzji, stwierdzenie ich nieważności lub wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie lub ustawach szczególnych. Innymi słowy, skoro powyższa decyzja ostateczna nie została wyeliminowana z obrotu prawnego w jednym z nadzwyczajnych trybów postępowania administracyjnego lub prawomocnym wyrokiem sądu administracyjnego, to wiąże zarówno organy administracji publicznej, jak i Sąd. Przepis art. 2 pkt 11 ustawy stanowi natomiast, że gdy mowa jest o osobie uprawnionej - oznacza to osobę uprawnioną do alimentów od rodzica na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, jeżeli egzekucja okazała się bezskuteczna. Tytułem wykonawczym jest m.in. orzeczenie sądu prawomocne lub podlegające natychmiastowemu wykonaniu, jak również ugoda zawarta przed sądem (art. 777 § 1 pkt 1 k.p.c.). W rozpoznawanej sprawie tytułem wykonawczym do dnia 25 czerwca 2010 r. był wyrok Sądu Rejonowego w Chełmie z dnia 5 lutego 2004 r., sygn. akt III RC 43/04 oraz ugoda zawarta przed Sądem Rejonowym w Chełmie w dniu 30 sierpnia 2001 r., sygn. akt III RC [...]/01. Wyrokiem tym skarżący został zobowiązany do płacenia alimentów na rzecz córki K. W. w wysokości 200 zł miesięcznie. Natomiast przywołaną ugodą skarżący zobowiązał się do płacenia alimentów na rzecz syna M. W. w wysokości 400 zł miesięcznie. Z kolei po dniu 25 czerwca 2010 r. tytułem wykonawczym, co do należnych po tej dacie kwot alimentów stał się wyrok Sądu Rejonowego w Chełmie z dnia 20 października 2010 r., sygn. akt III RC [...]/10 podwyższający wskazane kwoty alimentów na rzecz K. W. do kwoty po 300,00 zł miesięcznie i na rzecz M. W. do kwoty po 450,00 zł miesięcznie płatne z góry do dnia 10-tego każdego miesiąca do rąk przedstawiciela ustawowego małoletnich. Mimo ciążącego na skarżącym obowiązku płacenia alimentów na rzecz córki i syna w ustalonej wysokości, świadczenia te nie były przez skarżącego regulowane. Bezskuteczność egzekucji należnych od skarżącego świadczeń stwierdzone zostało w zaświadczeniu komornika sądowego z dnia 17 września 2009 r. Wydana w takich warunkach wspomniana wyżej decyzja z 15 października 2009 r. nie została zaskarżona i jest ostateczna. Bezspornym przy tym jest, iż na podstawie tejże decyzji córce skarżącego K. oraz jego synowi M. wypłacono z funduszu alimentacyjnego, w określonym w niej okresie, kwotę w łącznej wysokości 7.680,00 zł. Zgodnie natomiast z dyspozycją zawartą w przepisie art. 27 ust. 2 ustawy, organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego, którym w niniejszej sprawie jest niewątpliwie skarżący M. W. należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Dłużnik alimentacyjny natomiast zobowiązany jest do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami (art. 27 ust. 1 ustawy). Z przywołanej regulacji prawnej wynika zatem, iż ustawowy obowiązek dłużnika alimentacyjnego zwrotu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego powstaje, gdy po pierwsze wydana została decyzja przyznająca świadczenie z funduszu alimentacyjnego, a następnie zakończył się okres wypłaty alimentów z funduszu alimentacyjnego lub przedmiotowa decyzja została uchylona. W przedmiotowej sprawie bezspornym jest, iż obydwie wskazane przesłanki zostały spełnione. W świetle powyższego organ nie miał podstaw faktycznych, ale przede wszystkim podstaw prawnych, aby orzec w sposób odmienny lub zupełnie odstąpić od orzekania w tym zakresie. Również sama treść omawianego przepisu wskazuje, iż organom administracji orzekającym na podstawie art. 27 ustawy nie została pozostawiona żadna dowolność bądź uznaniowość. Przepis ten bowiem wprost określa, że organ obowiązany jest rozstrzygnąć w sposób wyraźnie wskazany w przepisie. W konsekwencji, organ w prowadzonym postępowaniu zobowiązany jest jedynie ustalić, czy została wydana decyzja ostateczna o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego i czy zostały wypłacone świadczenia, zaś w razie poczynienia w tym zakresie pozytywnych ustaleń ma obowiązek wydać decyzję nakazującą zwrot przez dłużnika alimentacyjnego świadczeń wypłaconych na rzecz osoby uprawnionej. Funkcjonowanie w obrocie prawnym decyzji ostatecznej przyznającej prawo do świadczenia jest w automatyczny sposób powiązane z nakazem wydania decyzji orzekającej zwrot należności w trybie regresu. Na etapie wydawania decyzji z art. 27 ust. 2 ustawy, organ nie może już badać samej zasadności przyznawania prawa na oznaczony okres świadczeniowy. W zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej organy obu instancji uczyniły zadość obowiązkom tak określonym przez omawiane przepisy obowiązkom. Zasady na jakich Państwo udziela ustawowego wsparcia osobom, które pomimo zasądzenia im alimentów nie są w stanie podołać własnej trudnej sytuacji życiowej zostały zawarte w preambule do omawianej ustawy. Wskazano tam, iż nie jest obowiązkiem organów władzy publicznej wyręczanie członków rodziny z ich cywilnych obowiązków względem krewnych, małżonka, powinowatych. W pierwszej kolejności bowiem to sami członkowie rodziny, obciążeni ustawowym obowiązkiem alimentacyjnym, mają czynić wszelkie najdalej posunięte i wymagające rozsądnej ludzkiej zaradności zabiegi dla dostarczenia uprawnionym potrzebnych środków utrzymania (art. 128 oraz 135 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego - Dz. U. z 1964 r. Nr 9, poz. 59 ze zm.). Logiczną konsekwencją tak określonego obowiązku jest konstrukcja art. 27 ustawy, nakładająca na osobę zobowiązaną do alimentacji obowiązek zwrotu świadczeń wypłaconych uprawnionemu z zasobów funduszu alimentacyjnego. Odnosząc się z kolei do zarzutów zawartych w skardze, w ocenie Sądu nie można uznać ich za uzasadnione. I tak odnośnie naruszenia art. 15 k.p.a. wskazać należy, iż zawartą w nim zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego trzeba rozumieć w odwrotny niż przyjęty przez stronę skarżącą sposób. Mianowicie organ odwoławczy nie jest organem kontrolnym lecz posiada takie same uprawnienia do merytorycznego rozstrzygania spraw jak organ pierwszej instancji. Sprawa administracyjna ma bowiem zostać dwukrotnie rozpoznana i rozstrzygnięta. W praktyce oznacza to tyle, iż organ odwoławczy rozstrzygając sprawę nie tylko uprawniony ale wręcz zobowiązany jest do naprawienia postępowania organu pierwszej instancji, w tym do uzupełnienia argumentacji zawartej w jego uzasadnieniu. Dostrzegając zatem nawet w decyzji organu pierwszej instancji braki dotyczące sposobu wyliczenia kwoty podlegającej zwrotowi, nie można uznać, iż braki te uzasadniają wzruszenie decyzji, a to głównie z tego względu, że brak ten został przez organ odwoławczy uzupełniony. Uzasadnienie decyzji organu odwoławczego w wyczerpujący oraz zrozumiały sposób wskazuje sposób wyliczenia podlegającej zwrotowi należności głównej oraz odsetek. Nietrafny jest również zarzut naruszenia art. 8 i art. 10 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. W ocenie Sądu organy orzekające w sprawie poprawnie przeprowadziły postępowanie wyjaśniające, w oparciu o które w sposób prawidłowy ustaliły stan faktyczny sprawy. Również uzasadnienie zaskarżonej decyzji w ocenie Sądu odpowiada normie art. 107 § 3 k.p.a. Wreszcie nietrafny jest zarzut braku ustalenia, czy M. W. żyje. Pomijając nawet nieuwzględnienie przy formułowaniu tego zarzutu przez kuratora skarżącego treści art. 29 k.c. określającego okresy dopuszczające uznanie za zmarłego, to wskazać należy, iż organ wydający decyzję orzekającą obowiązek zwrotu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych związany jest wyrokiem sądu nakładającym obowiązek alimentacyjny lub zawartą w tym przedmiocie ugodą. Nie jest jego rzeczą dążenie do uznania osoby za zmarłą w razie braku możliwości kontaktu z nią. Nawiązując natomiast do wniosku kuratora skarżącego o zasądzenie na jego rzecz kwoty 600 zł tytułem wynagrodzenia za reprezentowanie skarżącego należy wskazać, iż jest on niezasadny. W myśl art. 184 § 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, dla ochrony praw osoby, która z powodu nieobecności nie może prowadzić swoich spraw, a nie ma pełnomocnika, ustanawia się kuratora. W trybie powołanego przepisu przedstawiciela dla nieobecnej strony postępowania administracyjnego wyznacza sąd opiekuńczy na wniosek organu administracji, zgłoszony na podstawie art. 34 § 1 k.p.a. Przepis ten stanowi bowiem, iż organ administracji publicznej wystąpi do sądu z wnioskiem o wyznaczenie przedstawiciela dla osoby nieobecnej, o ile przedstawiciel nie został już wyznaczony. Wynagrodzenie takiego przedstawiciela należy do kosztów postępowania administracyjnego (por. uchwałę SN z dnia 9 lutego 1989 r., III CZP 117/88, OSNC 1990, nr 1, poz. 11). Zauważyć nadto należy, iż ani przepis art. 200 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ani żaden inny przepis tej ustawy nie nakłada na Sąd obowiązku orzekania w wyroku o kosztach postępowania na rzecz kuratora ustanowionego przez sąd rodzinny. W niniejszej sprawie A. R. występowała jako kurator nieznanego z miejsca pobytu M. W., działając w oparciu o postanowienie Sądu Rejonowego w Chełmie z dnia 129 lipca 2010 r., III RNs [...]/10. Z postanowienia tego wynika, że kuratorem dla skarżącego została ona ustanowiona na wniosek Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w C. Organem właściwym do rozpoznania wniosku o przyznanie wynagrodzenia za reprezentowanie skarżącego jest zatem ten organ, a nie Sąd. Reasumując, w tak ustalonym stanie faktycznym i prawnym organ administracji, wobec zaistnienia przesłanek wymienionych w art. 27 ustawy uprawniony i zobowiązany był do rozstrzygnięcia jak w zaskarżonej decyzji. Na zakończenia należy jedynie informacyjnie podnieść, iż dłużnik alimentacyjny może, powołując się na swoją sytuację dochodową lub rodzinną, ubiegać się o umorzenie całości lub części należności, odroczenie terminu płatności lub o rozłożenie jej na raty (art. 30 ust. 2 i 3 ustawy). Rozpatrzenie takiego wniosku należy jednak do odrębnego postępowania administracyjnego, którego wszczęcie zależy od złożenia wniosku zawierającego takowe żądanie do organu właściwego dłużnika (wójta, burmistrza lub prezydenta miasta właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dłużnika alimentacyjnego). Z tych wszystkich względów Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.