II SA/Lu 311/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska, Sędziowie Sędzia NSA Witold Falczyński (sprawozdawca),, Sędzia NSA Krystyna Sidor, Protokolant Referent Julia Polak, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 9 czerwca 2011 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] lutego 2011 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1,3 i 4, art. 8 ust. 1 pkt 2 i 3, art. 38 ust. 1 pkt 2, art. 102 ust. 1, art. 106 ust. 1, 4 i 6 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.) oraz § 1 pkt 1a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. Nr 127, poz. 155), Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w B. działający z upoważnienia Burmistrza B., odmówił J. S. przyznania zasiłku okresowego z przeznaczeniem na opłaty, zakup środków czystości, gazu oraz inne bieżące wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego. W uzasadnieniu decyzji organ powołał się na treść art. 8 ust 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 351,00 zł, tzw. kryterium dochodowego na osobę w rodzinie oraz na treść art. 8 ust. 1 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej, w myśl którego prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, zwanej dalej "kryterium dochodowym rodziny". Kryterium to w przypadku dwuosobowej rodziny stanowi kwotę 702,00 zł. Następnie organ podniósł, iż zgodnie z art. 38 ust. 1 pkt 2 cytowanej ustawy, zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień z innych systemów zabezpieczenia społecznego rodzinie, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego rodziny. Organ wskazał, iż wnioskodawczyni prowadzi wspólnie z matką H. P. gospodarstwo domowe. Zgodnie z posiadaną dokumentacją ustalono dochód rodziny za miesiąc grudzień 2010 r. na 797,82 zł, na który składało się świadczenie emerytalne H. P. w kwocie 797,82 zł, która przekracza kryterium dochodowe wynoszące w okolicznościach niniejszej sprawy 702,00 zł. Organ wskazał, iż skoro wnioskodawczyni nie spełnia przesłanek zawartych w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, bowiem osiągany przez rodzinę dochód przekracza kryterium dochodowe rodziny, to nie przysługuje jej prawo do obligatoryjnego otrzymywania pomocy ze środków pomocy społecznej. Powyższa decyzja została utrzymana w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] marca 2011 r., nr [...], wydaną na skutek odwołania J. S. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy podniósł, iż odwołująca się składała różne oświadczenia co do składu członków gospodarstwa domowego w zależności, o jakie świadczenie się ubiegała, zaś obecnie w postępowaniu o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej powołuje się na okoliczności, które, jej zdaniem, mają potwierdzić, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z matką. Stąd w odwołaniu podniosła, że nie opiekuje się matką ze względu na swój stan zdrowia i utrzymuje się ze świadczeń z pomocy społecznej oraz alimentów otrzymywanych od matki. Natomiast, jak wskazał organ, z wywiadu środowiskowego z dnia 21 stycznia 2001 r. wynika, że J. S. mieszka wraz z matką H. P. w mieszkaniu składającym się z jednego pokoju, kuchni oraz łazienki. H. P. jest w podeszłym wieku, wymaga opieki, ma ustalony umiarkowany stopień niepełnosprawności, tylko niektóre czynności życiowe może wykonać samodzielnie, utrzymuje się ze świadczenia emerytalnego w kwocie netto 797,82 zł , zaś J. S. jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, legitymuje się umiarkowanym stopniem niepełnosprawności, obecnie nigdzie się nie leczy, może pracować tylko w warunkach pracy chronionej i nie posiada żadnego dochodu. W tych warunkach, w jakich mieszka matka z córką, pracownik socjalny stwierdził, że nie ma możliwości prowadzenia odrębnego gospodarstwa domowego przez odwołującą się. Organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z definicją ustawową przyjętą w art. 6 pkt 14 ustawy o pomocy społecznej, rodzina to osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące. Powyższe, zdaniem organu, oznacza, iż dla stwierdzenia, czy dwie osoby stanowią rodzinę, należy ocenić, czy są ze sobą spokrewnione, czy ze sobą wspólnie zamieszkują i gospodarują. Organ odwoławczy podniósł, że w niniejszej sprawie bezsporne jest, iż J. S. i H. P. są ze sobą spokrewnione oraz wspólnie zamieszkują. Stwierdził również, że wspólnie gospodarują, o czym przesądza okoliczność, że odwołująca się pozostaje na utrzymaniu matki, ponieważ nie ma własnych dochodów. Odwołująca się mieszka wspólnie z matką w mieszkaniu stanowiącym własność matki, dba o czystość mieszkania, dokonuje zakupów, przygotowuje posiłki (odrębne dla siebie i matki), sprząta, pierze, opiekuje się matką, pomaga jej w sprawach urzędowych, podejmuje decyzje w sprawach związanych z mieszkaniem w imieniu matki - na podstawie umowy użyczenia oraz ponosi opłaty za mieszkanie. W ocenie organu, treść odwołania potwierdza, że matka J. S. wymaga stałej opieki i jeżeli nie ma córki w domu lub ma ona problemy zdrowotne, to, jak twierdzi, osoby niezamieszkałe z nimi robią zakupy mamie, sporządzają posiłki, przynoszą węgiel, palą w piecu, opłacają raty kredyty w banku itp. Powyższe okoliczności, w ocenie Kolegium, świadczą o tym, że J. S. i H. P. wspólnie gospodarują między innymi dlatego, że stan zdrowia matki nie pozwala na samodzielne dokonywanie wielu czynności życia codziennego. Prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego oznacza, że wspólnie, w uzgodnieniu wykonywane są czynności życia domowego w postaci: korzystania z pomieszczeń domowych i sprzętu znajdującego się w domu, utrzymywania czystości, robienia zakupów, przyrządzania i spożywania posiłków, gospodarowania pieniędzmi. Kolegium wskazało, iż nie kwestionuje subiektywnego przekonania J. S. oraz H. P. o prowadzeniu odrębnego gospodarstwa domowego, jednak nie jest to wystarczający czynnik do stwierdzenia faktu prowadzenia przez nie odrębnego gospodarstwa domowego. Podniesiona okoliczność ustanowienia przez matkę dobrowolnych alimentów na rzecz córki w wysokości 100,00 zł nie świadczy o prowadzeniu odrębnego gospodarstwa domowego, gdyż tak niewielka kwota alimentów nie jest w stanie zaspokoić podstawowych potrzeb bytowych odwołującej się przez cały miesiąc. Kolegium podniosło ponadto, iż z racji prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego wnioskodawczyni z matką, dochody członków rodziny sumuje się i uznaje za wspólny dochód rodziny. Zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej, kryterium dochodowe dla rodziny dwuosobowej wynosi 702 zł, tymczasem dochód dwuosobowej rodziny J. S. wynosi 797,82 zł i przekracza powyższą kwotę, co powoduje, że zasiłek okresowy nie może jej zostać przyznany. Zatem, w ocenie Kolegium, organ pierwszej instancji dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych i prawidłowo zastosował obowiązujące przepisy prawa. Jednocześnie Kolegium wskazało, iż nie neguje trudnej sytuacji odwołującej ze względu na stan zdrowia matki oraz jej stan zdrowia ograniczający możliwość podjęcia każdej pracy. W skardze na powyższą decyzję J. S. podniosła, że ze względu na swój umiarkowany stopień niepełnosprawności, sama wymaga częściowej pomocy w czynnościach domowych, dlatego nie może opiekować się matką i prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Wydatki na opłatę mieszkania pokrywa z dodatku mieszkaniowego przyznanego na jej rzecz od stycznia 2011 r. w wysokości 158,00 zł miesięcznie, światło zapłaciła w marcu, według sporządzonego aneksu do umowy użyczenia mieszkania, zaś mama od kwietnia będzie ponosiła opłatę za wodę. Wskazała ponadto, iż nie stać jej na kupno lekarstw i żyje w ubóstwie. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie jako bezzasadnej, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia. Wskazał jednocześnie, iż ubiegając się o dodatek mieszkaniowy, skarżąca oświadczyła, że prowadzi wspólne gospodarstwo z matką. W związku z powyższym organ wskazał, iż skarżąca nie może jednocześnie być uznana za osobę samotnie gospodarującą w rozumieniu przepisów ustawy o pomocy społecznej i osobą prowadzącą wspólne gospodarstwo domowe z matką w rozumieniu przepisów o dodatkach mieszkaniowych. Brak stałego źródła dochodu skarżącej i wspólne mieszkanie z matką przekonują Kolegium o pozostawaniu skarżącej na utrzymaniu matki, stąd sytuacja skarżącej odpowiada pojęciu "rodziny" w rozumieniu art. 6 pkt 14 ustawy o pomocy społecznej, co wyłącza możliwość uznania skarżącej za osobę prowadzącą jednoosobowe gospodarstwo domowe. Kolegium podkreśliło ponadto, że skarżąca nigdy nie kwestionowała, że opiekuje się matką, chciała nawet otrzymywać z tego tytułu świadczenie pielęgnacyjne. Odmowa przyznania świadczenia wynikała z niespełnienia przesłanki ustawowej, jaką jest konieczność posiadania przez osobę wymagającą opieki znacznego stopnia niepełnosprawności, zaś matka legitymowała się umiarkowanym stopniem niepełnosprawności. Problemy zdrowotne, na które w skardze powołuje się skarżąca, utwierdziły Kolegium w przekonaniu, że skarżąca oraz jej matka razem zamieszkały, aby sobie wzajemnie pomagać. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Zarówno decyzja organu pierwszej, jak i drugiej instancji są zgodne z prawem. W pierwszej kolejności wskazać należy, iż przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest legalność odmowy przyznania skarżącej J. S. zasiłku okresowego z przeznaczeniem na opłaty, zakup środków czystości, gazu oraz inne bieżące wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Zgodnie z art. 38 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm., zwanej dalej ustawą), zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego: 1) osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej; 2) rodzinie, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego rodziny. Natomiast ust. 2 powołanego przepisu stanowi, iż zasiłek okresowy ustala się: 1) w przypadku osoby samotnie gospodarującej - do wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby, z tym, że kwota zasiłku nie może być wyższa niż 418 zł miesięcznie; 2) w przypadku rodziny - do wysokości różnicy między kryterium dochodowym rodziny a dochodem tej rodziny. W myśl art. 8 ust. 1 ustawy, prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, 41, 53a, 78 i 91, przysługuje: 1) osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 477 zł, 2) osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 351 zł, 3) rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Za dochód, zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy, uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach, a także o kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. W rozpoznawanej sprawie bezsporne jest, iż skarżąca J. S. mieszka z matką H. P. w mieszkaniu o powierzchni 36 m² składającym się z jednego pokoju, kuchni oraz łazienki. H. P. jest osobą w podeszłym wieku, ma ustalony umiarkowany stopień niepełnosprawności i utrzymuje się ze świadczenia emerytalnego w kwocie netto 797,82 zł, natomiast J. S. jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, legitymuje się umiarkowanym stopniem niepełnosprawności i może pracować tylko w warunkach pracy chronionej. W miesiącu grudniu 2010 r. dochód J. S wyniósł 200 zł, na co składały się: zasiłek celowy w kwocie 100 zł oraz dobrowolne alimenty wypłacone jej przez matkę w kwocie 100 zł (kwestionariusz rodzinnego wywiadu środowiskowego – k. 2 – 8 akt organu pierwszej instancji, orzeczenia o stopniu niepełnosprawności – k. 9, 10, pismo z ZUS – Oddział w L. – k. 11, oświadczenie J. S. – k. 12). Spór w niniejszej sprawie dotyczy natomiast kwestii zasadniczej dla ustalenia prawa skarżącej do zasiłku okresowego, a mianowicie, czy skarżąca prowadzi wraz z matką H. P. wspólne gospodarstwo domowe, czy jest osobą samotnie gospodarującą. Ustalenie tej okoliczności determinuje bowiem sposób obliczania dochodu i wysokość kryterium dochodowego uprawniającego do przyznania wnioskowanego świadczenia. W rozumieniu art. 6 pkt 10 ustawy, osobą samotnie gospodarującą jest osoba prowadząca jednoosobowe gospodarstwo domowe, zaś, zgodnie z art. art. 6 pkt 14 ustawy, za rodzinę uznaje się osoby spokrewnione lub niespokrewnione, pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące. Dla przyjęcia, że określone osoby stanowią rodzinę w rozumieniu powołanego przepisu, nie wystarczy zatem ustalić ich pokrewieństwo czy wspólne zamieszkiwanie, ale należy rozstrzygnąć, czy wspólnie prowadzą gospodarstwo domowe. W związku z tym, iż w ustawie brak jest legalnej definicji "wspólnego gospodarowania", należy odwołać się do obiegowego, powszechnie akceptowanego znaczenia tego pojęcia, zgodnie z którym, przez wspólne prowadzenie gospodarstwa domowego rozumie się wspólne zaspokajanie potrzeb życiowych, w tym wzajemną współpracę w załatwianiu codziennych spraw związanych z prowadzeniem domu, zarobkowaniem i pozostawaniem w związku z tym na całkowitym lub częściowym utrzymaniu osoby, z którą się gospodarstwo domowe prowadzi (por. W. Maciejko [w:] W. Maciejko, P. Zaborniak, Ustawa o pomocy społecznej. Komentarz, Warszawa 2010, s. 64). Zatem wspólne gospodarowanie oznacza, że określone osoby, zamieszkując razem, wspólnie czymś zarządzają, dysponują, przyczyniając się do funkcjonowania wspólnoty poprzez wykonywanie na jej rzecz jakichkolwiek czynności (np. opłacanie rachunków za mieszkanie, sprzątanie mieszkania, robienie zakupów). Odnosząc powyższe do okoliczności rozpoznawanej sprawy, Sąd uznał za prawidłowe stanowisko organów obu instancji, iż skarżąca prowadzi wraz z matką H. P. wspólne gospodarstwo domowe. Podkreślenia wymaga, iż skarżąca mieszka wspólnie z matką w małym, jednopokojowym mieszkaniu, w którym nie ma odrębnych liczników prądu i wody, oddzielnych kuchni, sanitariatów, czy pomieszczeń gospodarczych, stąd skarżąca wraz z matką wspólnie korzystają ze wszystkich urządzeń i sprzętów gospodarstwa domowego. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że stan zdrowia matki skarżącej – H. P. uniemożliwia jej samodzielne dbanie o należyty stan i utrzymanie mieszkania, a pomocy w wykonywaniu codziennych czynności domowych, takich jak sprzątanie mieszkania, gotowanie posiłków, czy robienie zakupów udziela jej córka. Wbrew twierdzeniu skarżącej, jej dochód w miesiącu grudniu 2010 r. w wysokości 200 zł nie wystarczył na pokrycie jej podstawowych potrzeb życiowych, tym bardziej, że jak wynika z oświadczenia skarżącej (k. 12 akt administracyjnych), jej wydatki na mieszkanie i prąd w tym miesiącu wyniosły łącznie 200 zł. Niewątpliwie zatem koszty utrzymania samej skarżącej, w tym jej wyżywienia oraz mieszkania w, którym mieszka razem z matką, w znacznej części pokrywa matka skarżącej – H. P. Nie sposób zatem w tych okolicznościach przyjąć, iż skarżąca jest osobą samotnie gospodarującą. Mając na uwadze powyższe, wskazać należy, iż w świetle akt sprawy nie można uznać, że ustalenia co do prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego skarżącej wraz z matką są bezpodstawne. Okoliczności sprawy wskazują bowiem jednoznacznie na prowadzenie przez wskazane osoby wspólnego gospodarstwa domowego. W tych okolicznościach organy prawidłowo przyjęły za punkt wyjścia dla oceny wniosku skarżącej o przyznanie zasiłku okresowego dochód rodziny tworzonej przez skarżącą i jej matkę. Dochód rodziny skarżącej w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku (art. 8 ust. 3 ustawy), tj. w grudniu 2010 r. wyniósł 797,82 zł, w przeliczeniu na osobę – 396,41 zł. Dochód ten stanowi świadczenie emerytalne H. P. (zasiłku celowego, zgodnie z art. 8 ust. 4 pkt 2 ustawy, nie wlicza się do dochodu). Tak ustalony dochód rodziny skarżącej przekroczył ustawowe kryterium dochodowe, warunkujące przyznanie przedmiotowego świadczenia, wynoszące 351 zł, co uzasadniało odmowę przyznania skarżącej tego świadczenia. Jeżeli zaś chodzi o okoliczność wskazaną przez skarżącą w piśmie z dnia 14 maja 2011 r. (k. 16) i potwierdzoną na rozprawie, iż obecnie opiekunem H. P. jest jej syn T. S., który pobiera z tego tytułu zasiłek pielęgnacyjny od kwietnia 2011 r., to podnieść należy, że chodzi tu o sytuację powstałą po wydaniu zaskarżonej decyzji, która w związku z tym nie może rzutować na prawidłowość ustaleń faktycznych przyjętych w zaskarżonej decyzji na dzień jej wydania. Z tych wszystkich względów Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), skargę oddalił.