II SA/Lu 328/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec, Sędziowie Sędzia NSA Jerzy Stelmasiak (sprawozdawca ), Asesor WSA Wojciech Kręcisz, Protokolant Asystent sędziego Agnieszka Wąsikowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 maja 2006 r. sprawy ze skargi M.S. na decyzję Wojewody z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie odmowy waloryzacji i wypłaty odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącej M.S. 200 (dwieście ) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Wojewoda decyzją z dnia [...] marca 2006 r. (Nr [...]) wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz.U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm.) po rozpatrzeniu odwołania A.W. od decyzji Starosty z dnia [...]listopada 2005 r. znak: [...] w sprawie waloryzacji odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość położoną w B. i jego wypłaty uchylił zaskarżoną decyzję w całości i odmówił waloryzacji wypłaty odszkodowania ustalonego decyzją Naczelnika Miasta i Gminy z dnia [...] kwietnia 1976 r. (znak [...]). W uzasadnieniu stwierdził, że organ I instancji zaskarżoną decyzją zwaloryzował kwotę odszkodowania ustalonego decyzją Naczelnika Miasta i Gminy z dnia [...] kwietnia 1976 r. (znak: [...]) i orzekł jego wypłatę. Od powyższej decyzji odwołanie wniósł A.W. podnosząc podstawowy zarzut, że nie zostało naliczone odszkodowanie według wskaźników Głównego Urzędu Statystycznego. Następnie, organ II instancji, rozpatrując odwołanie oraz całość materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, orzekł jak w osnowie decyzji z dnia [...]marca 2006 r. Nastąpiło to z tej przyczyny, że decyzją Naczelnika Miasta i Gminy z dnia [...] kwietnia 1976 roku (znak: [...]) orzeczone zostało odszkodowanie za przejętą na rzecz Skarbu Państwa działkę w wysokości 18.180 zł. Do wypłaty ustalonego odszkodowania zobowiązany był Urząd Miejski. Z kolei Zarząd Gospodarki Terenami pismem z dnia 18 maja 1976 r. (znak: ZGT.1.13/2/76) powiadomił J.W., że pieniądze z tytułu odszkodowania za wywłaszczony grunt zostały przelane na konto Banku Spółdzielczego, gdzie należy zgłosić się po ich odbiór. Jednak, podkreślił organ odwoławczy J.W. nie zgłosił się w wyznaczonym terminie po odbiór odszkodowania, stąd cała należna kwota odszkodowania została przelana w dniu 9 września 1976 r. na jego indywidualne konto, gdzie znajduje się do chwili obecnej. Zostało to potwierdzone przez Rejonowy Bank Spółdzielczy Oddział w B pismem z dnia 8 września 2005 r. (L.dz. 130.05) znajdującym się w aktach sprawy. Dlatego też, zdaniem organu odwoławczego w przedmiotowej sprawie zachodzi konieczność zastosowania przepisów prawa cywilnego o przedawnieniu roszczenia. Natomiast, dodał organ odwoławczy , jeżeli ustawa wywłaszczeniowa lub inny przepis prawa administracyjnego nie stanowią o przedawnieniu roszczenia, ulega ono przedawnieniu na podstawie przepisów o przedawnieniu roszczeń zawartych w art. 117 – 125 k.c. Z kolei obowiązująca ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity: Dz.U. z 2004 r. Nr 261 poz. 2603 ze zm.) ustalająca w rozdziale 5 zasady przyznawania odszkodowania za wywłaszczone grunty, nie zawiera przepisów dotyczących przedawnienia roszczeń. Dlatego też, zdaniem organu w pełni mają tu zastosowanie wymienione wyżej przepisy prawa cywilnego. Oznacza to, że decyzja o wywłaszczeniu nieruchomości i ustaleniu odszkodowania stanowi podstawę nabycia wierzytelności przez wywłaszczonego, który może żądać od strony zobowiązanej Skarbu Państwa lub gminy, jego zapłaty. Z tych względów podkreślił organ II instancji do wykonania takiego zobowiązania jak również skutków jego niewykonania ze względu na cywilnoprawny charakter roszczenia – mają zastosowanie przepisy art. 450-486 k.c. z modyfikacjami wynikającymi z ustawy o gospodarce nieruchomościami. Według tych modyfikacji (art. 132) zapłata odszkodowania następuje jednorazowo w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna. Oznacza to, że od tego dnia rozpoczyna się bieg 10-letniego terminu o zapłatę odszkodowania. Ponadto, jeżeli w tym terminie roszczenie nie zostanie wyegzekwowane to dłużnik (Skarb Państwa albo gmina) mogą uchylić się od jego zaspokojenia, chyba że nastąpiło przerwanie biegu terminu, tak jak to regulują powołane przepisy prawa cywilnego. Dlatego też prawo do odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość chociaż zagwarantowane w art. 21 ust. 2 Konstytucji RP, orzekł organ II instancji " nie jest dane na zawsze". Może je znieść upływ czasu, który można wywieść z orzeczenia SN z dnia 12 lutego 1991 r. III CRN 500/90, opubl. OSC Nr 7-8/1992 r., poz. 137) jako swoista funkcja społeczna jest gwarancją obrotu prawnego. Oznacza to, że zjawiskiem społecznie niepożądanym, jest żeby określone podmioty niekiedy przez dziesięciolecia pozostawały w niepewności co do ciążących na nich obowiązków lub przysługujących im praw, podkreślił organ odwoławczy. W skardze do Sądu M.S. wnosi o uchylenie zaskarżonej decyzji i podnosi podstawowy zarzut, że wbrew twierdzeniu organu odwoławczego nie nastąpiło przedawnienie przedmiotowego roszczenia dotyczącego waloryzacji i wypłaty danego odszkodowania. W tym kontekście powołuje się także na Wyrok WSA w Lublinie z dnia 25 lutego 2005 roku (sygn. akt II SA/Lu 884/04) oraz jednocześnie podnosi, że zapłata powinna nastąpić "w trybie i na zasadach przewidzianych w kodeksie cywilnym" czyli powinna być spełniona "do rąk wierzyciela", podniosła skarżąca. Ponadto podnosi zarzut, że przedmiotowa kwota pieniężną nie została złożona w depozycie sądowym, lecz na rachunku bankowym. Natomiast jeżeli to nie nastąpiło, to nie może taka czynność rodzić skutków prawnych w postaci przedawnienia roszczenia. Jednocześnie dodaje, że jej ojciec nie został powiadomiony o założeniu konta bankowego i możliwości odbioru danego odszkodowania, co wykazało jej zdaniem już postępowanie sądowe w sprawie II SA/Lu 884/04 zakończonej wyrokiem WSA w Lublinie z dnia 25 lutego 2005 r. W odpowiedzi na skargę organ II instancji podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, zważył co następuje: Zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w tej sprawie Sąd organ, którego działanie było przedmiotem zaskarżenia. W tym zakresie wyrok WSA w Lublinie z dnia 25 lutego 2005 r. (sygn. akt II SA/Lu 884/04) także sformułował określone wytyczne. Sąd orzekł, że właściwe organy powinny ustalić stan faktyczny, a w szczególności datę rzeczywistej wypłaty ustalonego odszkodowania decyzją Naczelnika Miasta i Gminy z dnia [...] kwietnia 1976 r. i wydania na podstawie właściwych przepisów merytorycznej decyzji ustalającej wysokość zwaloryzowanego odszkodowania lub o odmowie takiego ustalenia. Wynikało to z tego, że materiał dowodowy zebrany w sprawie pozostawiał w tym zakresie istotne wątpliwości, ponieważ bezspornym jest tylko fakt, że odszkodowanie należne J.W. znajduje się obecnie w depozycie Banku Spółdzielczego, co nie oznacza dokonania zapłaty, które następuje w trybie i na zasadach określonych w przepisach k.c. w związku z art. 132 cyt. ustawy o gospodarce nieruchomościami. Ponadto, zgodnie z art. 454 § 1 k.c. powinno być spełnione do rąk wierzyciela w jego miejscu zamieszkania jeżeli nie zachodzi hipoteza z art. 133 cyt. ustawy o gospodarce nieruchomościami, kiedy właściwy organ może złożyć kwotę odszkodowania do depozytu sądowego, co jest spełnieniem tego świadczenia. Jednak w przedmiotowej sprawie, organ II instancji nie zbadał - realizując powyższe wytyczne Sądu - czy przyznane J.W. odszkodowanie zostało mu wypłacone w sposób przewidziany prawem, ponieważ w świetle obowiązującego stanu prawnego w zakresie materialnego prawa administracyjnego nie można uznać, że złożenie sumy pieniężnej do depozytu bankowego jest spełnieniem świadczenia. Nastąpiło to z tej przyczyny, gdyż organ II instancji uznał, iż nastąpiło przedawnienie przedmiotowego roszczenia w świetle art. 450 – 486 k.c. w związku z art. 132 cyt. ustawy o gospodarce nieruchomościami, ponieważ upłynął 10-letni termin roszczenia o zapłatę odszkodowania (art. 117 – 125 k.c.) jednak zdaniem sądu, pogląd wyrażony przez organ II instancji nie jest prawidłowy. W tym zakresie Sąd podziela stanowisko wyrażone w wyroku NSA z dnia 9 maja 2005 r. (sygn. akt OSK 1156/04), że sprawy związane z tego rodzaju odszkodowaniem należy zaliczyć do spraw administracyjnych i w tym zakresie podziela także stanowisko wyrażone w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 7 kwietnia 1993 r. (sygn. akt III AZP 3/93) publik. OS NCP 1993, Nr 10, poz. 174 jak i w wyroku NSA z dnia 25 czerwca 1999 r. (sygn. akt IV SA 1118/97, Lex nr 47350). Wynika to z tego, że realizacja roszczenia o odszkodowanie następuje w trybie przepisów materialnego prawa administracyjnego, czyli nie może także nastąpić jego przedawnienie w świetle przepisów k.c. W materialnym prawie administracyjnym do którego zalicza się również cyt. ustawa o gospodarce nieruchomościami można bowiem orzec tylko wtedy o przedawnieniu jeżeli stanowi o tym konkretny przepis materialnego prawa administracyjnego. Natomiast organ II instancji powinien przeprowadzić uzupełniające postępowanie wyjaśniające - czego nie może przeprowadzić Sąd – pod kątem ewentualnego wystąpienia przeszkody w dochodzeniu przedmiotowego roszczenia, które wynika z dyspozycji art. 7 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464 ze zm.). Stanowił on, że niewypłacone do dnia wejścia w życie ustawy części odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości wypłaca się jednorazowo po ich zrewaloryzowaniu w terminie nie dłuższym niż 6 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy. Oznacza to, że nowela weszła w życie w dniu 5grudnia 1990 r. czyli obowiązywał 6 miesięczny termin do złożenia wniosku o wypłatę zrewaloryzowanego odszkodowania. Ponadto powyższy przepis stanowił o niewypłaconych częściach odszkodowania, lecz w orzecznictwie przyjmowano, że miał zastosowanie również do sytuacji, gdy nie wypłacono całej kwoty odszkodowania. Potwierdza to również, że ustawodawca roszczeń o odszkodowanie nie traktował jako roszczeń cywilnoprawnych (a więc uznał je jako "nieprzedawnialne"). Natomiast wyznaczenie terminu 6 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy spowodowało, że po tej dacie roszczenia o zaległe a niewypłacone odszkodowania nie mogą być realizowane przez osoby, którym decyzją ustalono – przed wejściem w życie noweli – odszkodowanie i nie wypłacono ich. Oznacza to, że art. 7 noweli wprowadził termin do skutecznego dochodzenia roszczeń o wypłatę zaległych odszkodowań. Ubocznie należy także stwierdzić, że klauzula zgodności z zasadami współżycia społecznego nie może być stosowana w ocenie uprawnień lub obowiązków powstających w zakresie normowanym przepisami materialnego prawa administracyjnego, w których jej odpowiednik nie występuje. Dlatego też w tej sprawie nastąpiło zarówno naruszenie przepisów prawa materialnego w stopniu, który miał wpływ na wynik sprawy jak i naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Z tych względów i na podstawie art.145 § 1 pkt1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, pozy. 1270) Sąd orzekł jak sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 tejże ustawy.