II SA/Lu 331/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk Asesor sądowy Anna Ostrowska (sprawozdawca) Protokolant Specjalista Agnieszka Wojtas po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 lipca 2024 r. sprawy ze skargi H. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białej Podlaskiej z dnia 15 lutego 2024 r. znak: SKO.4005.DW/1442/23/24 w przedmiocie dodatku węglowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy Ł. z dnia 16 listopada 2023 r. znak: [...] Decyzją z 15 lutego 2024 r., znak: SKO.4005.DW/1442/23/24, wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 oraz art. 2 ust. 1 i 2 ustawy z 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1630), po rozpoznaniu odwołania H. S., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Białej Podlaskiej utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy Ł. z 16 listopada 2023 r., znak: [...] odmawiającą przyznania H. S. dodatku węglowego. Decyzja ta zakończyła ponowne postępowanie – po decyzji kasacyjnej Kolegium z 17 października 2023 r., znak: SKO.4005.DW/1171/22/23, w której organ odwoławczy uznał, że sprawa przyznania H. S. dodatku węglowego wymaga przeprowadzenia ponownego dokładnego postępowania wyjaśniającego, bowiem H. S. korygowała pierwotną deklarację złożoną w Centralnej Ewidencji Emisyjności Budynków (CEEB), gdzie pierwotnie podała, że ma kocioł na paliwo stałe, a używanym paliwem jest drewno kawałkowe, a korygując tę deklarację, dodała, że używanym przez nią paliwem jest węgiel i paliwa węglopochodne, a ponadto złożyła zarówno wniosek o przyznanie dodatku węglowego, jak i wniosek o przyznanie dodatku dla gospodarstw domowych, o czym organ I instancji poinformował pismem z dnia 8 grudnia 2022 r. Kolegium uznało, że skoro deklaracje składane do bazy CEEB i wnioski o przyznanie każdego z dodatków ustawodawca uwarunkował odpowiedzialnością karną za składanie fałszywych oświadczeń, to wszystkie te środki dowodowe mają równą rangę procesową, a jednocześnie zawierają przeciwstawne informacje w odniesieniu do rodzaju używanego paliwa. Te właśnie kwestie Kolegium uznało za mogące w sposób istotny rzutować na wynik sprawy, bowiem zarówno ustawa o dodatku węglowym, jak i ustawa z dnia 15 września 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw (Dz. U. z 2023 r. poz. 1772 ze zm.) przewidywały analogiczne rozwiązania zakazujące możliwości przyznania obydwu świadczeń (art. 2 ust. 5a i art. 24 ust. 7). Po ponownym rozpoznaniu sprawy organ I instancji decyzją z 16 listopada 2023 r. odmówił H. S. przyznania dodatku węglowego, stwierdzając, że paliwem używanym przez nią jest drewno, którego ma duży zapas, natomiast węgla nie ma, natomiast wydaną dzień później (17 listopada 2023 r.) "Informacją" nr GOPS.092.D.14.2023.DS przyznał H. S. dodatek dla gospodarstw domowych z tytułu wykorzystywania niektórych źródeł ciepła w wysokości 1000 zł. Wobec stwierdzenia, że w dacie rozpatrywania odwołania H. S. od decyzji organu I instancji z dnia 16 listopada 2023 r. nastąpiła istotna zmiana w stanie faktycznym sprawy odpowiadająca przesłance negatywnej z art. 2 ust. 5a ustawy o dodatku węglowym, Kolegium - powołaną na wstępie decyzją z 15 lutego 2024 r. utrzymało w całości w mocy decyzję organu I instancji z 16 listopada 2023 r., tyle że z innych powodów niż podniesione w uzasadnieniu decyzji pierwszoinstancyjnej. Kolegium uznało mianowicie, że wiążące jest to, że H. S. otrzymała dodatek dla gospodarstw domowych z tytułu wykorzystywania niektórych źródeł ciepła (w tym wypadku drewna kawałkowego), co w świetle uregulowania wynikającego z art. 2 ust. 5a ustawy o dodatku węglowym wyklucza dopuszczalność przyznania dodatku węglowego niezależnie od jakichkolwiek innych okoliczności. H. S. wniosła skargę na decyzję Kolegium, żądając jej uchylenia oraz uchylenia decyzji pierwszoinstancyjnej z 16 listopada 2023 r. jako podjętych z naruszeniem prawa. Argumentację uzasadnienia skargi H. S. skoncentrowała na zagadnieniu dopuszczalności korygowania - po 11 sierpnia 2022 r. - deklaracji składanej do Centralnej Ewidencji Emisyjności Budynków, powołując się w tej mierze na wyroki wojewódzkich sądów administracyjnych. Podniosła, że w styczniu 2022 r. złożyła niekompletną deklarację, gdyż zaznaczyła wówczas tylko jeden rodzaj paliwa (drewno kawałkowe), ale deklarację tę skorygowała w dniu 1 września 2023 r., dostosowując jej treść do stanu faktycznego, ponieważ w kotle będącym źródłem ogrzewania jej domu można palić i drewnem i węglem i ona używa tych dwóch rodzajów paliwa. Jej zdaniem korekta deklaracji CEEB była dopuszczalna po dniu 11 sierpnia 2022 r., a powinnością organów administracji publicznej było wyjaśnić wszystkie okoliczności sprawy, również sprzeczności pomiędzy oświadczeniami a ewidencją. Powołała się też na swoją sytuację życiową podając, że ma 92 lata, ma trudności z chodzeniem, jej dom jest nieocieplony, ma własny las, stąd też ma zapas drewna, ale nie znaczy to, że nie używa węgla. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podnosząc, że opiera się o przesłankę negatywną przyznania dodatku węglowego, która jest niezależna od przesłanek i okoliczności stanowiących trzon skargi. Odmawiając przyznania skarżącej dodatku węglowego, Kolegium było bowiem związane okolicznością uregulowaną w art. 2 ust. 5a ustawy o dodatku węglowym, a mianowicie faktem, że Wójt Gminy Ł. przyznał skarżącej dodatek z tytułu wykorzystywania innych źródeł ciepła. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga jest zasadna. Zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. Przedmiotem sporu jest odmowa przyznania skarżącej dodatku węglowego. Podstawą odmowy przyznania tego dodatku przez organ pierwszej instancji było uznanie, że w pierwszej deklaracji CEEB skarżąca podała jako paliwo drewno kawałkowe, co stanowi obiektywne źródło obrazujące faktycznie używane przez stronę paliwo do ogrzewania domu. Z kolei Kolegium podstawy do odmowy dopatrzyło się w fakcie, że dzień po wydaniu decyzji odmawiającej przyznania dodatku węglowego skarżącej przyznano dodatek z tytułu wykorzystywania innych źródeł ciepła, w tym wypadku – drewna kawałkowego. Organ odwoławczy dostrzegł, że wprawdzie przyznanie tego dodatku nastąpiło dzień po wydaniu decyzji organu pierwszej instancji o odmowie przyznania dodatku węglowego, jednak uznał, że nie mógł nie uwzględnić zaistnienia tej okoliczności zgodnie z zasadą dwuinstancyjności postępowania administracyjnego. Oczywiście Sąd podziela stanowisko organu, że art. 2 ust. 5a ustawy o dodatku węglowym przesądza, że pozytywne rozpatrzenie wniosku o wypłatę dodatku, o którym mowa w art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 15 września 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw, wyklucza zasadniczo przyznanie dodatku węglowego. Jednak w niniejszej sprawie zachodzi szczególna okoliczność, która czyni zastosowanie tego przepisu przedwczesnym. Tą szczególną okolicznością jest fakt, że dodatek z tytułu wykorzystywania innych źródeł ciepła został skarżącej przyznany zanim decyzja o odmowie przyznania dodatku węglowego stała się ostateczna (dzień po wydaniu decyzji pierwszoinstancyjnej). Gdyby przyjąć argumentację Kolegium, to należałoby zaakceptować sytuację, w której, przyznając stronie dodatek z tytułu wykorzystywania innych źródeł ciepła dzień po wydaniu decyzji odmawiającej przyznania dodatku węglowego, uniemożliwiałoby się jej skuteczne zakwestionowanie tej odmowy przed organem drugiej instancji, a tym samym "zamykałoby" się drogę do realizacji zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego. Takie działanie jest w świetle prawa niedopuszczalne. W niniejszej sprawie Kolegium, uchylając decyzją z 17 października 2023 r. uprzednio wydaną decyzję organu pierwszej instancji z 5 października 2022 r. o odmowie przyznania skarżącej dodatku węglowego i przekazując sprawę organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia, zobowiązało ten organ do zweryfikowania zebranych w sprawie dowodów oraz do ewentualnego uzupełnienia materiału dowodowego sprawy, w tym rozważenia przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, w celu jednoznacznego ustalenia rodzaju paliwa używanego przez skarżącą. W wykonaniu tych wytycznych organ pierwszej instancji przeprowadził w dniu 2 listopada 2023 r. wywiad środowiskowy oraz wezwał skarżącą do pisemnych wyjaśnień, które zostały złożone w piśmie z 20 października 2023 r., a następnie ponownie wydał decyzję odmawiającą przyznania skarżącej dodatku węglowego, po czym dzień później przyznał dodatek z tytułu wykorzystywania innych źródeł ciepła. Tym samym pozbawił skarżącą możliwości skutecznego odwołania się od decyzji odmownej i podważenia argumentacji wskazanej w uzasadnieniu tej decyzji. Organ drugiej instancji powinien był ponownie rozpoznać sprawę i ocenić materiał dowodowy zgromadzony przez organ pierwszej instancji, w tym deklarację CEEB z 17 stycznia 2022 r., deklarację CEEB z 5 września 2022 r., wywiad środowiskowy oraz pisemne wyjaśnienia skarżącej. Gdyby zaś w wyniku ponownej oceny tych dowodów uznał, że istnieje podstawa do przyznania skarżącej dodatku węglowego, powinien był uchylić decyzję organu pierwszej instancji i przekazać sprawę temu organowi do ponownego rozpatrzenia. Uchylenie następnie przez organ pierwszej instancji przyznania skarżącej dodatku z tytułu wykorzystywania innych źródeł ciepła w drodze decyzji administracyjnej na podstawie art. 24 ust. 26 z ustawy z 15 września 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw otwierałoby drogę do przyznania dodatku węglowego. Kolegium postępowania w tym zakresie nie przeprowadziło, uznając, że przyznanie dodatku z tytułu wykorzystywania innych źródeł ciepła czyni niedopuszczalnym przyznanie skarżącej dodatku węglowego. Z kolei organ pierwszej instancji nie ocenił zgromadzonego w sprawie materiału w sposób wszechstronny i nie uzasadnił przekonująco podjętego rozstrzygnięcia. Organ nie odniósł się do pisemnych wyjaśnień skarżącej, do których ją wezwał, zaś analizując wywiad środowiskowy, pominął tę jego część, w której jest mowa o paleniu również węglem, który w dacie przeprowadzania wywiadu został już zużyty (k. 36). Organ arbitralnie uznał, że miarodajna jest jedynie deklaracja podpisana po raz pierwszy 17 stycznia 2022 r. jako źródło obiektywizmu, gdyż nie służyła innym celom. Tym samym nie wykonał w pełni wytycznych Kolegium zawartych w uzasadnieniu decyzji kasacyjnej z 17 października 2023 r. Tym samym organy obu instancji dopuściły się naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, a organ odwoławczy dodatkowo – naruszenia prawa materialnego, tj. art. 2 ust. 5a ustawy o dodatku węglowym poprzez jego przedwczesne zastosowanie. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ i c/ w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku. Sąd nie przyznał skarżącej od organu zwrotu kosztów postępowania, na które, według skarżącej, składały się: przesyłki pocztowe – 50 zł, papier, toner – 50 zł oraz robocizna pełnomocnika – 400 zł. Skarżąca nie miała ustanowionego w sprawie pełnomocnika. Nie uiściła również wpisu od skargi, gdyż w sprawie o dodatek węglowy jako w sprawie z zakresu pomocy społecznej strona jest ustawowo zwolniona z obowiązku ponoszenia opłat sądowych (art. 239 § 1 pkt 1 lit. a/ p.p.s.a.). Jeżeli zaś chodzi o wydatki, to skarżąca w żaden sposób nie udokumentowała ich poniesienia, co jest konieczne dla uzyskania ich zwrotu, a ponadto wykaz tych wydatków zamieściła już po wydaniu wyroku w sprawie (wniosek o zwrot wydatków został nadany 11 lipca 2024 r. i doręczony Sądowi 12 lipca 2024 r. już po zamknięciu rozprawy poprzedzającej wydanie wyroku – art. 210 § 1 p.p.s.a.). Ponownie rozpoznając sprawę, organ pierwszej instancji oceni zgromadzony materiał dowodowy i – jeżeli w wyniku dokonanej analizy stwierdzi, że istnieją podstawy do przyznania dodatku węglowego, uchyli decyzją "informację" o przyznaniu dodatku z tytułu wykorzystywania innych źródeł ciepła i przyzna skarżącej dodatek węglowy, natomiast w sytuacji stwierdzenia braku podstaw do przyznania dodatku węglowego, odmówi jego przyznania, przekonująco uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie. Mając na uwadze powyższe, Sąd orzekł jak w sentencji.