II SA/Lu 333/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski, Sędziowie Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz (sprawozdawca),, Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska, Protokolant Referent Bartłomiej Maciak, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 9 grudnia 2015 r. sprawy ze skargi J.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym oddala skargę. Postanowieniem z dnia 11 marca 2015 r., znak: [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: Kolegium), po rozpoznaniu zażalenia J. M. na postanowienie Zarządu Województwa L. z dnia 18 listopada 2014 r., znak: [...], wyrażające stanowisko wierzyciela co do uznania za nieuzasadnione zarzutu przedawnienia egzekwowanego obowiązku zgłoszonego przez zobowiązanego J. M. w postępowaniu egzekucyjnym w administracji prowadzonym w oparciu o tytuł wykonawczy nr [...] - na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 144 K.p.a. - orzekło: 1. uchylić zaskarżone postanowienie w zakresie uznania zarzutu przedawnienia za nieuzasadniony w odniesieniu do odsetek od należności głównej naliczonych za okres od dnia 24 lutego 2004 roku do dnia 8 października 2011 r.; 2. uznać zarzut przedawnienia za uzasadniony w odniesieniu do odsetek od należności głównej naliczonych za okres od dnia 24 lutego 2004 roku do dnia 8 października 2011 r.; 3. w pozostałej części zaskarżone postanowienie utrzymać w mocy. W uzasadnieniu postanowienia Kolegium wyjaśniło, że Starosta [...] decyzją z dnia 16 stycznia 2004 r., [...], orzekł o zwrocie części wywłaszczonej uprzednio nieruchomości położonej w [...] L. oznaczonej byłymi numerami działek [...] oraz [...] w części obecnie oznaczonej numerem [...] o pow. 764 m2 na rzecz: M. J. M. w 2/6 częściach W. J. M. w 2/6 częściach, A. J. M. w 1/6 części, J. B. M. w 1/6 części oraz zobowiązano do zwrotu odszkodowania łącznie [...] zł w sposób następujący: M. J. M. - [...] zł, W. J. M. - [...] zł, A. J. M. - [...] zł, J. B. M. - [...] zł. Orzeczono że wpłat powyższych kwot należy dokonać na konto wskazane przez Zarząd Województwa L.. Podstawą prawną orzeczenia obowiązku zwrotu odszkodowania za wywłaszczoną uprzednio część nieruchomości był art. 140 ustawy dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami; Dz. U. z 2010 r. nr 102, poz. 651; dalej: u.g.n.). Umową z dnia 29 sierpnia 2004 roku zniesiono współwłasność wspomnianej nieruchomości w ten sposób, że udział 5/6 części we własności działki nabyła M. M.. Umową z dnia 14 października 2004 roku zniesiono współwłasność tej nieruchomości w ten sposób, że własność nieruchomości nabył w całości J. B. M.. W dniu 9 października 2014 r. wszczęto egzekucję administracyjną dotyczącą należności z tytułu zwaloryzowanego odszkodowania, wynikającego z wskazanej decyzji Starosty z dnia 16 stycznia 2004 r., poprzez doręczenie zobowiązanemu J. M. odpisu tytułu wykonawczego nr [...]. W dniu 16 października 2014 r. zobowiązany złożył pismo, w którym podniósł zarzut przedawnienia z powołaniem na art. 33 pkt 1 u.p.e.a. uzasadniając, że upłynął pięcioletni termin przedawnienia zobowiązania regulowany przepisem art. 70 § 1 i 2 ordynacji podatkowej. Zobowiązany powołał wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013 r., SK 40/12, wskazując, że ustanowienie hipoteki przymusowej nie doprowadziło do przerwania biegu przedawnienia. Opisanym wyżej postanowieniem z dnia 18 listopada 2014 r. Zarząd Województwa L. uznał za nieuzasadnione zarzuty wniesione przez zobowiązanego. W zażaleniu na to postanowienie zobowiązany wniósł o jego uchylenie oraz o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Rozpatrując złożone zażalenie Kolegium stwierdziło, że prawo zobowiązanego do wnioskowania o rozłożenie na raty nie zostało zrealizowane w decyzji z dnia 16 stycznia 2004 r. Jakkolwiek więc decyzja z 16 stycznia 2004 r. jest ostateczna, to do czasu wydania decyzji ostatecznej w przedmiocie rozłożenia odszkodowania na raty, pozostaje nie rozstrzygnięty element istotny decyzji, o jakim mowa w art. 141 ust. 1 u.g.n. Przy czym w postępowaniu z zażalenia na postanowienie wierzyciela w sprawie zarzutów złożonych przez zobowiązanego w postępowaniu egzekucyjnym, Kolegium nie ma kompetencji do oceny prawnej zagadnienia będącego przedmiotem odrębnego postępowania o zmianę decyzji, które to postępowanie prowadzi Starosta [...]. Kolegium podkreśliło, że odpowiedzialność zobowiązanego ma charakter odpowiedzialności rzeczowej. Dla opisanej wyżej nieruchomości prowadzona jest bowiem księga wieczysta, w której wpisano hipotekę przymusową zwykłą w kwocie [...]zł, w celu zabezpieczenia roszczenia Województwa L.. W konsekwencji, zgodnie z art. 77 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2013 r. poz. 707 ze zm.; dalej także: u.k.w.h.), w niniejszej sprawie egzekucji podlega należność główna w kwocie [...]zł określona w tytule wykonawczym, zgodna co do wysokości z należnością stwierdzoną w decyzji z dnia 16 stycznia 2004 roku, i mieszcząca się w granicach zabezpieczenia rzeczowego na nieruchomości. W zakresie zarzutu przedawnienia dotyczącego odsetek od należności głównej, Kolegium wyjaśniło, iż z uwagi na treść art. 77 zd. 2 u.k.w.h., zabezpieczenie rzeczowe na nieruchomości nie obejmuje roszczeń o świadczenia uboczne, to jest o odsetki, które przedawniają się na zasadach ogólnych. Kolegium stwierdziło, że do roszczeń o odsetki w rozstrzyganej sprawie zastosować należało 3-letni termin przedawnienia. Zdaniem organu, wszczęcie egzekucji w dniu 9 października 2014 r. spowodowało, że za przedawnione uznać należy odsetki za okres od dnia 24 lutego 2004 r. do dnia 8 października 2011 r., zaś przerwa biegu terminu przedawnienia nastąpiła wobec odsetek naliczanych za okres począwszy od dnia 9 października 2011 r. Jednocześnie Kolegium wskazało, że istnieje konieczność prawidłowego zaliczenia wpłaty w kwocie [...]zł dokonanej przez zobowiązanego w dniu 18 kwietnia 2014 r., ponieważ zawiadomieniem z dnia 8 maja 2014 roku skierowanym do jego pełnomocnika, na podstawie art. 451 § 1 k.c., powiadomiono o zaliczeniu wpłaty na poczet należności z tytułu odsetek, nie uwzględniając przedawnienia części roszczenia o odsetki. Skargę na postanowienie organu odwoławczego w części dotyczącej utrzymania w mocy postanowienia organu pierwszej instancji złożył J. M., wnosząc o jego uchylenie w tej części. Skarżący przywołując argumentację zawartą w zażaleniu na postanowienie organu pierwszej instancji, zarzucił dodatkowo, że Kolegium nie odniosło się do przywołanego w toku postępowania orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, który potwierdził, że skutki przedawnienia obejmują też wierzytelności zabezpieczone hipoteką. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z art. 33 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2012 r. poz. 1015 ze zm.; dalej: u.p.e.a.) podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być przedawnienie obowiązku podlegającego egzekucji. W świetle art. 34 § 1 u.p.e.a. zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 § 1 pkt 1-7, 9 i 10, a przy egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym - także na podstawie art. 33 § 1 pkt 8, organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, z tym że w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 § 1 pkt 1-5 i 7, stanowisko wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążące. W rozpoznawanej sprawie jest poza sporem, że Starosta [...] decyzją z dnia 16 stycznia 2004 r., [...], orzekł o zwrocie części wywłaszczonej uprzednio nieruchomości w [...] L. oznaczonej jako dawne działki nr [...] i nr [...], w części obecnej działki nr [...] o pow. 764 m2 na rzecz byłych współwłaścicieli oraz spadkobierców jednego z byłych właścicieli, w tym na rzecz skarżącego w 1/6 części. Jednocześnie Starosta zobowiązał wskazane osoby do zwrotu na rzecz Województwa L. zwaloryzowanego odszkodowania w kwocie [...]zł, proporcjonalnie do udziałów tych osób we własności zwracanej nieruchomości, w tym na skarżącego nałożył obowiązek zwrotu kwoty [...]zł. Bezspornym jest także, iż dla opisanych nieruchomości księga wieczysta prowadzona jest przez Sąd Rejonowy w [...] L. IV Wydział Ksiąg Wieczystych nr [...], z której wynika, że nieruchomość posiada pow. 764 m2, nr ewid. działki [...], w dziale II księgi wieczystej jako właściciel nieruchomości obecnie wpisany jest skarżący, na podstawie umowy zniesienia współwłasności z dnia 14 października 2004 r. W dziale IV księgi wieczystej wpisano obciążenie hipoteką przymusową zwykłą na rzecz Województwa L. w kwocie [...]wraz z odsetkami od dnia 24 lutego 2004 r. z tytułu zapłaty zwaloryzowanego odszkodowania należnego za zwrot nieruchomości - na podstawie decyzji z dnia 16 stycznia 2004 r., znak: [...]. W orzecznictwie sądowym utrwalone jest stanowisko, że egzekwowana w postępowaniu egzekucyjnym w niniejszej sprawie należność ma charakter cywilnoprawny. Podkreśla się bowiem, że roszczenie pieniężne o wypłatę odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość stanowi roszczenie cywilnoprawne, przy czym z woli ustawodawcy o roszczeniu tym, orzeka się w drodze decyzji administracyjnej. Oczywistym jest też, że opisana należność została stwierdzona decyzją wydaną przez właściwy organ, która w chwili wydania zaskarżonego postanowienia pozostawała w obrocie prawnym, a Województwo L., będące wierzycielem, nie było pozbawione możliwości egzekwowania tej należności. Sąd podziela stanowisko Kolegium, iż w rozpoznawanej sprawie odpowiedzialność skarżącego ma charakter odpowiedzialności rzeczowej. Przesądza o tym fakt, że dla nieruchomości, o której zwrocie orzeczono w opisanej decyzji Starosty z dnia 16 stycznia 2004 r., prowadzona jest księga wieczysta, w której wpisano w dniu 20 czerwca 2005 r. hipotekę przymusową zwykłą w kwocie [...]zł, w celu zabezpieczenia roszczenia Województwa L.. W myśl zaś art. 77 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, przedawnienie wierzytelności zabezpieczonej hipoteką nie narusza uprawnienia wierzyciela hipotecznego do uzyskania zaspokojenia z nieruchomości obciążonej. Przepisu tego nie stosuje się do roszczeń o świadczenia uboczne. Niezależnie od tego podkreślenia wymaga, że w orzecznictwie sądów powszechnych wyrażony został pogląd, który skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela, że zgodnie z art. 77 u.k.w.h. przedawnienie wierzytelności zabezpieczonej hipoteką pociąga za sobą tylko skutki w sferze obligacyjnej. Nie pozbawia natomiast wierzyciela hipotecznego uprawnienia do zaspokojenia się z nieruchomości, co oznacza, że właścicielowi nieruchomości obciążonej nie przysługuje zarzut przedawnienia, i to niezależnie od tego, czy jest też dłużnikiem osobistym, czy tylko rzeczowym. Odpowiedzialność rzeczowa jest wyłączna i wzmacnia pozycję prawną wierzyciela hipotecznego w stosunku do właściciela obciążonej nieruchomości (wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 29 maja 2015 r., I ACa 151/15, LEX nr 1770669). Z powyższego wynika, że prawidłowy jest pogląd Kolegium, co do tego, że w niniejszej sprawie egzekucji administracyjnej podlega należność główna w kwocie [...]zł określona w tytule wykonawczym, zgodna co do wysokości z należnością stwierdzoną w decyzji z dnia 16 stycznia 2004 r., która mieści się w granicach zabezpieczenia rzeczowego na nieruchomości. Niezasadne są również pozostałe zarzuty skarżącego. W wyroku z dnia 8 października 2013 r., SK 40/12 (OTK-A 2013, nr [...], poz. 97) Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 70 § 6 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r., poz. 749 ze zm.; dalej także: o.p.) w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2002 r. jest niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP. Wskazać trzeba, że stanowisko wyrażone w tym wyroku nie może mieć zastosowania w niniejszej sprawie, albowiem, jak zasadnie podniosło Kolegium w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, do egzekwowana w niniejszej sprawie wierzytelności nie stosuje się przepisów działu III Ordynacji podatkowej. Opisana należność nie stanowi bowiem należności, o jakiej mowa w art. 2 § 2 o.p., gdyż nie jest należnością budżetu państwa ani nie wynika ze stosunku publicznoprawnego. W myśl powołanego przepisu art. 2 § 2 o.p., jeżeli odrębne przepisy nie stanowią inaczej, przepisy działu III (ordynacji podatkowej) stosuje się również do opłat oraz niepodatkowych należności budżetu państwa, do których ustalenia lub określenia uprawnione są inne niż wymienione w § 1 pkt 1 organy. Trafnie podniosło Kolegium, powołując się na poglądy wyrażone w doktrynie, że wierzytelność podlegająca egzekucji w sprawie stanowi należność jednostki samorządu terytorialnego, jaką jest Województwo L., nie zaś należność budżetu państwa. Niepodatkowe należności budżetu państwa wynikające ze stosunków publicznoprawnych (art. 3 pkt 8 o.p.), stanowią świadczenia nie będące podatkami lub opłatami, lecz mające charakter związany z realizowaniem zadań z zakresu gromadzenia i rozdysponowania środków publicznych, oraz zadań publicznych wykonywanych na podstawie przepisów prawa. Oznacza to, jak wskazało Kolegium, że należności określone art. 2 § 2 o.p. stanowią wpłaty mające charakter sankcji finansowych za nieprzestrzeganie prawa publicznego, a nie stanowią podatków, opłat, świadczeń pieniężnych wynikających ze stosunków cywilnoprawnych. O tym, czy w danej sprawie można zastosować przepisy ordynacji podatkowej, przesądza łączne spełnienie przesłanek: czy sprawa ma charakter sprawy z zakresu prawa podatkowego oraz czy sprawa leży we właściwości organu podatkowego. Takie zaś okoliczności w rozpoznawanej sprawie nie miały miejsca. Z tych wszystkich względów, wobec braku podstaw do uwzględnienia skargi, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) skargę oddalił.