II SA/Lu 34/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Witold Falczyński – sprawozdawca, Sędziowie Asesor WSA Wiesława Achrymowicz, Asesor WSA Wojciech Kręcisz, Protokolant Stażysta Monika Kowalik, po rozpoznaniu w dniu 18 lutego 2005 r. sprawy ze skargi S. S. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...]. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz S. S. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2004 r. wydaną z upoważnienia Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówiono S.S. przyznania uprawnień kombatanckich z tytułu pobytu w obozie przejściowym w Z. (decyzja omyłkowo wskazuje obóz w .) w czerwcu 1943r. W uzasadnieniu decyzji podano, że strona nie przedstawiła dostatecznych dowodów, iż zachodzą w jej sprawie przesłanki z art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002r. Nr 42, poz. 371 ze zm.). Z akt sprawy wynika bowiem, że wnioskodawca urodził się 4 sierpnia 1943r. , a więc nie mógł przebywać w obozie w czerwcu 1943r. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy S.S. przypomniał, że domagał się przyznania uprawnień kombatanckich z tytułu pobytu w obozie przejściowym w Z. w czerwcu i lipcu 1943r. jego matki będącej wówczas w ciąży. Do złożonego wniosku dołączył oświadczenia dwóch wiarygodnych świadków, którzy wraz z matką przebywali w jednym czasie i miejscu. Zarzucił organowi administracji dowolną interpretację przepisów prawnych oraz podniósł, że wiele osób w takiej samej sytuacji jak on uzyskało uprawnienia kombatanckie, co świadczy o nierównym traktowaniu strony i co jest niezgodne z prawem. Decyzją z dnia [...] listopada 2004r. organ administracji na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 1-4 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego – utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] kwietnia 2004r. W uzasadnieniu decyzji zwrócono uwagę na fakt, że przepis art. 8 § 2 Kodeksu cywilnego (zdolność prawną ma również dziecko poczęte, jednakże prawa i obowiązki majątkowe uzyskuje ono pod warunkiem, że urodzi się żywe) został skreślony przez art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 1996r. o zmianie ustawy o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 139, poz. 646). Podnoszona przez stronę okoliczność pobytu jej ciężarnej matki w obozie przesiedleńczym w Z. nie ma zatem – zdaniem organu – wpływu na przyznanie uprawnień kombatanckich stronie. Końcowo wskazano, że w podobnej sprawie powyższe stanowisko Kierownika Urzędu zostało podzielone przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 16 września 2004r. sygn. akt V SA/Wa 1053/00. S.S. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie na powyższe rozstrzygnięcie domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa i zasądzenia na jego rzecz kosztów postępowania. Zarzucił organowi powzięcie rozstrzygnięcia sprzecznego z obowiązującym porządkiem prawnym w rozważanej materii. Powołał się przy tym na wyrok Sądu Najwyższego, sygn. akt III ARN 96/95. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wnosił o jej oddalenie, podtrzymując ocenę prawną wraz z leżącą u jej podstaw argumentacją, wyrażone w zaskarżonej decyzji. Akcentował okoliczność, iż stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w przywoływanym w skardze wyroku, zostało powzięte na gruncie stanu prawnego sprzed 4 stycznia 1997 r., gdy obowiązywał jeszcze art. 8 § 2 k.c. oraz inne brzmienie art. 1 ustawy z dnia 7 stycznia 1993 r., o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży, to jest sprzed nowelizacji wprowadzonej ustawą z dnia 30 sierpnia 1996 r. W konkluzji powyższemu orzeczeniu Sądu Najwyższego odmówił przymiotu wskazówki, dyrektywy interpretacyjnej dla administracyjnego rozstrzygnięcia wniosku skarżącego o przyznanie uprawnień kombatanckich, podlegającego przesądzeniu na gruncie aktualnie obowiązującego porządku prawnego, obligującego do przyjęcia za wiążącą generalną zasadę, stanowioną w art. 8 § 1 k.c. Przepis ten przyznaje zdolność prawną osobie fizycznej od chwili urodzenia. Wszelkie odstępstwa od tej zasady winny znajdować uzasadnienie w przepisach szczególnych rangi ustawowej, jako wyjątki od reguły. Wojewódzki Sąd Administracyjny, rozpoznając skargę zważył, co następuje: Zgodnie z dyspozycją art. 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) i art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), kognicji sądowoadministracyjnej została poddana kontrola działalności organów administracji publicznej w aspekcie legalności. Badana decyzja objęta skargą w niniejszym postępowaniu sądowoadministracyjnym tego rozstrzygającego wymogu nie realizuje, jako wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego, wpływającym na wynik sprawy, w rozumieniu hipotezy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wbrew stanowisku organu administracji, pogląd prawny Sądu Najwyższego, wyrażony w wyroku z dnia 29 maja 1996 r. w sprawie III ARN 96/95 (OSNP 1996/24/366) w pełni zachował aktualność na gruncie porządku prawnego obowiązującego w dacie podejmowania zaskarżonej decyzji. Wbrew stanowisku organu administracji, pojęcie osoby podlegającej represjom w hitlerowskich obozach koncentracyjnych, na gruncie także art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, (Dz. U. z 2002r. Nr 42, poz. 371 ze zm.) w związku z art. 1 ustawy z dnia 7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży (Dz. U. Nr 17, poz.78) dodatkowo zważywszy odpowiednie stosowanie unormowań cywilnoprawnych, w szczególności art. 4461 k.c., w pełni należy odnieść także do dziecka poczętego, jeżeli urodziło się żywe. Hipoteza art. 4 ust. 1 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego posługuje się pojęciem osoby, jako podmiotu podlegającego represjom tam wymienionym w kolejnych punktach, nie przewidując cezury w postaci momentu urodzenia także w kontekście uzyskania przymiotu zdolności prawnej, gdy z kolei przepis art. 1 ustawy z dnia 7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży, stanowi zasadę ochrony prawa do życia, w tym również w fazie prenatalnej w granicach określonych w ustawie. Przytoczone unormowanie, w kontekście dyrektyw wykładni systemowej należy wykładać, jako ustawowe przyznanie statusu osoby represjonowanej dziecku nienarodzonemu. Wbrew wywodom przedstawionym w uzasadnieniu kontrolowanej decyzji, zmiana art. 1 ustawy z dnia 7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży, wprowadzona mocą ustawy nowelizującej z dnia 30 sierpnia 1996 r., poczynając od 4 stycznia 1997 r., nie wykluczyła dziecka nienarodzonego z podmiotowego zakresu, określonego mianem osoby, wyznaczonego brzmieniem unormowania art. 4 ust. 1 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. W dalszej kolejności należy zwrócić uwagę, iż w istocie wskazana zmiana brzmienia art. 1 ustawy z dnia 7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży, przeciwnie niż to wywodzi organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, w sposób dalej idący od uprzedniego brzmienia określa granice prawnej ochrony, odnosząc ją do życia w fazie prenatalnej, rezygnując z posługiwania się pojęciem istoty ludzkiej, budzącym kontrowersje przy próbach naukowego definiowania w kontekście wiedzy medycznej o rozstrzygającym znaczeniu dla wykładni obowiązujących instytucji prawnych. We wskazanym w toku powyższych rozważań wyroku Sądu Najwyższego, jego uzasadnienie zawiera nadal aktualne wywody dla przesądzenia jurydycznego charakteru uprawnień kombatanckich, kwalifikując je jako specyficzną kategorię społecznego odszkodowania, jakkolwiek odrębną od odszkodowań stanowionych regulacjami prawa pracy, prawa cywilnego, a podlegającej zaliczeniu do instytucji szeroko rozumianego prawa socjalnego, dla wykładni i stosowania których, przy braku szczególnych unormowań, należy uznać zasadnym posiłkowe sięganie do uregulowań z innych dziedzin prawa w sposób odpowiedni, gdy zważyć dyrektywy wykładni systemowej. Najbardziej adekwatnym, gdy oceniać jurydyczną istotę przedmiotu postępowania w kontekście pojęcia represji, będzie reżim cywilnoprawny stanowiony dla odpowiedzialności deliktowej. W tym stanie rzeczy, skreślenie art. 8 § 2 k.c. poczynając od 4 stycznia 1997 r., nie pozbawia racji stanowiska, iż pojęcie osoby represjonowanej obejmuje dziecko poczęte a nienarodzone. Należy przy tym zważyć wprowadzenie właśnie ustawą z dnia 7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży w art. 6, nowego unormowania w postaci art. 4461 k.c., przyznającego dziecku z chwilą urodzenia materialnoprawną legitymację dla wystąpienia z roszczeniem z tytułu szkód doznanych przed urodzeniem. Odpowiednikiem jego na gruncie unormowań ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego jest pojęcie represji, stanowione mocą hipotezy jej art. 4 ust. 1. Uprawnienia należne z tego tytułu podlegają jurydycznej kwalifikacji, jako forma społecznego odszkodowania, jak to wywiódł Sąd Najwyższy w przywołanym wyroku. W kontekście założenia racjonalności ustawodawcy, tworzącego obowiązujący porządek prawny, wypełniającego jego systemowe ramy wyznaczone konstytucyjnie, brak jest podstaw do podzielenia stanowiska, wynikającego z argumentacji organu przytoczonej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, by miało podlegać nierównemu traktowaniu dziecko nienarodzone z już urodzonym na gruncie reżimu prawnego stanowionego dla odpowiedzialności deliktowej i tego przewidzianego dla nabycia uprawnień z tytułu represji, o których mowa w art. 4 ust. 1 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Pogląd taki należy ocenić jako nieuprawniony i sprzeczny z konstytucyjną zasadą równości wobec prawa. Konkludując, stanowisko organu administracji, zawężające pojęcie osoby represjonowanej jedynie do dziecka już narodzonego o przymiocie zdolności prawnej, nie jest zgodne z obowiązującym prawem, jako poczynione przy błędnej wykładni art. 1 ustawy z dnia 7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży, pominięciu pozycji ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, w obowiązującym porządku prawnym, w szczególności w aspekcie jej aksjologicznych założeń, rozstrzygających dla wykładni zawartych w niej pojęć. Sąd nie może się odnieść do argumentacji leżącej u podstaw rozstrzygnięcia zawartego w wyroku WSA w Warszawie z dnia 16 września 2004r. sygn. akt V SA/Wa 1053/04 (przywołanego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji częściowo błędną sygnaturą), gdyż wyrok ten (oddalający skargę ) nie posiada uzasadnienia pisemnego. Z tych względów, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w pkt I sentencji. Obowiązek zwrotu kosztów postępowania sądowoadministracyjnego od organu na rzecz skarżącego uzasadnia dyspozycja art. 200 tej ustawy.