II SA/Lu 341/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Dudek, Sędziowie Sędzia NSA Witold Falczyński, Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz (sprawozdawca), Protokolant Stażysta Paulina Gąsławska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 28 października 2010 r. sprawy ze skargi A. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [..] r. nr [...] w przedmiocie świadczeń z funduszu alimentacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy z [...] r nr [...] II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej A. O. 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. decyzją z dnia 22 marca 2010 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, po rozpatrzeniu odwołania A. O. od decyzji Wójta Gminy N. z dnia 27 stycznia 2010 r., nr [...], odmawiającej uchylenia decyzji Wójta Gminy N. z dnia 26 czerwca 2009 r., nr [...], uchylającej w całości decyzję z dnia 22 czerwca 2009 r., nr [...], przyznającą świadczenie z funduszu alimentacyjnego na A. G. na okres od dnia 1 października 2008 r. do dnia 30 września 2009 r. i odmawiającej przyznania tego świadczenia – utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze wyjaśniło, że A. O. podaniem z dnia 26 sierpnia 2009 r. wniosła o wznowienie postępowania zakończonego decyzją Wójta Gminy N. z dnia 22 czerwca 2009 r. Jako przesłankę wznowienia postępowania wskazała naruszenie art. 10 § 1 kpa poprzez nieprzesłuchanie jej w charakterze strony, powierzchowne prowadzenie postępowania, a także niepouczenie jej przez organ o możliwości składania wniosków i dowodów istotnych w sprawie. Po wezwaniu jej przez organ do wskazania podstawy wznowieniowej z art. 145 § 1 kpa, pismem z dnia 26 sierpnia 2009 r. wyjaśniła, że z powodu nieprzesłuchania jej jako strony dopiero z uzasadnień czterech decyzji Wójta Gminy N. z dnia 20 lipca 2009 r., tj. nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...], dowiedziała się o konieczności skorzystania z nowych dowodów. W dniu 17 grudnia 2009 r., organ wznowił postępowanie zakończone decyzją ostateczną nr [...] z dnia 22 czerwca 2009 r. W dniu 28 grudnia 2009 r. sporządzono protokół przesłuchania strony, do którego A. O. oświadczyła, że nie wiedziała o śmierci E. G., z którym nie utrzymywała kontaktu od 12 lat, a od którego alimenty zasądzone zostały wyrokiem zaocznym. Zaliczki alimentacyjne wypłacane były przez organ na podstawie decyzji zgodnie z zaświadczeniami komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w L. o bezskuteczności egzekucji. O śmierci dłużnika dowiedziała się w maju 2009 r. i złożyła wówczas dobrowolne oświadczenie o wstrzymaniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Świadczenia pobierała zgodnie z decyzjami i wyrokiem sądu przyznającym alimenty. Nie należało do jej obowiązków ustalanie, czy dłużnik żyje. Znajduje się w trudnej sytuacji zdrowotnej i finansowej. W ocenie organu pierwszej instancji, strona nie wskazała nowych okoliczności ani dowodów, istniejących w dniu wydania decyzji, nieznanych organowi, a zatem brak jest podstaw do uchylenia decyzji z 22 czerwca 2009 r., gdyż nie zachodzi żadna z przyczyn wznowienia postępowania wymienionych w art. 145 § 1 kpa. Samorządowe Kolegium Odwoławcze za prawidłowe uznało stanowisko organu pierwszej instancji, co do braku w sprawie podstaw wznowieniowych wskazanych w art. 145 § 1 kpa. Oświadczenie, że A. O. nie wiedziała o śmierci dłużnika alimentacyjnego uznane było za wiarygodne, ale z faktu tego nie wynika posiadanie uprawnień do pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od 1 października 2008 r. do 30 kwietnia 2009 r. Dowody i fakty zgłaszane jako przyczyna wznowieniowa muszą być nowe, to znaczy nieznane organowi, przed którym toczyło się postępowanie. Nową okolicznością nie jest sama ocena materiału dowodowego dokonana przez organ ani też zastosowanie w danym stanie faktycznym określonych przepisów prawa lub ich interpretacja. Podnoszona w odwołaniu okoliczność, iż istotą problemu jest uznanie w decyzji z dnia 22 czerwca 2009 r. pobranego świadczenia za nienależne w sytuacji braku wiedzy o śmierci dłużnika alimentacyjnego i nie pouczenia przez organ o bezprawności pobierania zasiłku, nie jest z uwagi na powyższe ustawową przesłanką wznowienia postępowania. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wniosła A. O., domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji. Podniosła w skardze, że kwestionowana przez nią decyzja z dnia 22 czerwca 2009 r. nr [...] bezpodstawnie wskazuje w uzasadnieniu, iż wypłacona jej zaliczka alimentacyjna była świadczeniem pobranym nienależnie. Ma ona zatem interes prawny do żądania rozpoznania jej odwołania od tej decyzji. Konsekwencją uznania świadczenia za nienależne było wydanie kolejnych decyzji nakazujących zwrot pobranych świadczeń, co nie powinno mieć miejsca w sytuacji, gdy nie miała ona wiedzy o śmierci dłużnika alimentacyjnego i nie udzielała organom pomocy społecznej błędnych informacji. Zaskarżona decyzja, w ocenie strony skarżącej, wydana została z naruszeniem art. 151 § 2 kpa w zw. z art. 146 § 2 kpa. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sąd administracyjny sprawuje kontrolę w zakresie zgodności zaskarżonego rozstrzygnięcia z obowiązującym prawem, co czego jest uprawniony w świetle art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.). Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że Sąd z urzędu dokonuje oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem obowiązującego prawa z przyczyn w skardze nie podniesionych. Organ odwoławczy, wydając zaskarżoną decyzję, nie wyjaśnił należycie wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności, przez co naruszył przepisy art. art. 7, 77 § 1 i 80 kpa. Jak wynika z analizy akt administracyjnych sprawy, skarżąca A. O. co najmniej od 2005 r. korzystała ze świadczeń przyznawanych jej przez Ośrodek Pomocy Społecznej w N. jako przedstawicielce ustawowej małoletniego syna A. G. Z uwagi na fakt, że ojciec dziecka skarżącej E. G. nie wywiązywał się z nałożonego wyrokiem Sądu Rejonowego w L. obowiązku płacenia alimentów, Wójt Gminy N. przyznawał A. O. szeregiem decyzji na różne okresy zaliczki alimentacyjne oraz świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Bezskuteczność egzekucji świadczeń alimentacyjnych potwierdzana była zaświadczeniami komornika sądowego. Po uzyskaniu w kwietniu 2009 r. przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w N. informacji od Burmistrza Miasta Z., że dłużnik alimentacyjny E. G. zmarł 31 marca 2006 r. Wójt Gminy N. wydał w czerwcu i lipcu 2009 r. szereg decyzji uchylających swe poprzednie decyzje przyznające A. O. świadczenia z funduszu alimentacyjnego oraz zaliczki alimentacyjne i odmawiających przyznania świadczeń bądź zmieniających czasokres, na który świadczenia zostały przyznane. Następnie kilkoma decyzjami zobowiązał A. O. do zwrotu pobranych w różnych okresach świadczeń, które uznane zostały za nienależne. W okresie od sierpnia 2009 r. do stycznia 2010 r. wskutek wszczęcia postępowania wznowieniowego w kilku sprawach zakończonych powyższymi decyzjami Wójt Gminy N. wydał następne decyzje. W powyższej sytuacji organy obu instancji powinny ze szczególną wnikliwością sprawdzać daty i numery decyzji, których dotyczyły postępowania wznowieniowe w poszczególnych sprawach, aby nie było wątpliwości, która z decyzji jest przedmiotem konkretnego rozstrzygnięcia. W sprawie niniejszej przedmiotem postępowania odwoławczego była decyzja Wójta Gminy N. z dnia 27 stycznia 2010 r. nr [...]. Decyzją tą organ pierwszej instancji odmówił uchylenia decyzji własnej z dnia 26 czerwca 2009 r., uchylającej w całości decyzję z dnia 22 czerwca 2009 r., nr [...], przyznającą świadczenie z funduszu alimentacyjnego na A. G. na okres od dnia 1 października 2008 r. do dnia 30 września 2009 r. i odmawiającej przyznania tego świadczenia (k. 45 akt administracyjnych). W aktach administracyjnych sprawy brak jest decyzji Wójt Gminy N. z dnia 26 czerwca 2009 r. o wskazanym numerze i jakiejkolwiek innej decyzji z tej daty. Znajduje się w nich decyzja z dnia 22 czerwca 2009 r., która – w świetle treści decyzji Wójta z dnia 27 stycznia 2010 r. – miałaby być uchylona decyzją z dnia 26 czerwca 2009 r., ale decyzja ta opatrzona jest numerem [...] (czyli takim, jaki przypisano powołanej decyzji z dnia 26 czerwca 2009 r.) i w swej treści nie przyznaje ona świadczenia z funduszu alimentacyjnego, lecz uchyla decyzję Wójta Gminy N. z dnia 21 października 2008 r., przyznającą takie świadczenie na A. G. (k. 26 akt administracyjnych). W sytuacji, gdy budzi ogromne wątpliwości, których decyzji dotyczą zarówno decyzja zaskarżona, jak i decyzja pierwszoinstancyjna, niemożliwa jest kontrola Sądu, co do merytorycznej treści rozstrzygnięcia. Organ odwoławczy wydając zaskarżoną decyzję, po rozpatrzeniu odwołania od decyzji organu pierwszej instancji, podzielił w całości stanowisko decyzji organu pierwszej instancji zarówno w zakresie samego rozstrzygnięcia, jak i motywów uzasadnienia. Zgodnie z zasadą dwuinstancyjności postępowania administracyjnego organ odwoławczy obowiązany jest ponownie rozpoznać i rozstrzygnąć sprawę merytorycznie w jej całokształcie. W sytuacji, gdy Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie dostrzegło rozbieżności w datach, numerach i treści decyzji objętych zaskarżoną decyzją Wójta Gminy N. nasuwają się wątpliwości, czy kolegium dokonywało analizy zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego. Należy mieć także na uwadze, że zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji wydane zostały w postępowaniu wznowieniowym. Wznowienie postępowania jest instytucją procesową stwarzającą możliwość prawną ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy zakończonej decyzją ostateczną. Jest to tryb nadzwyczajny, który może być uruchomiony przy zaistnieniu ustawowych przesłanek z art. 145 kpa, a wnioskując o wznowienie postępowania strona musi dochować terminów określonych w art. 148 kpa. W sytuacji, gdy zaskarżona decyzja nie wskazuje jednoznacznie, której decyzji zastosowany tryb wznowieniowy dotyczy, Sąd nie może również dokonać kontroli, co do prawidłowości zastosowania tego trybu. Budzą jednakże wątpliwości zawarte w uzasadnieniach decyzji obu instancji stwierdzenia, że skarżąca A. O. wniosła o wznowienie postępowania podaniem z dnia 26 sierpnia 2009 r. W aktach administracyjnych sprawy brak jest takiego wniosku z takiej daty. Mając powyższe na względzie Sąd uznał za niezbędne przeprowadzenie postępowania administracyjnego od podstaw, tj. od ustalenia przedmiotu rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji i z tych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" w związku z art. 135 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną przez nią w mocy decyzję Wójta Gminy N. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 tejże ustawy.