II SA/Lu 342/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Dudek, Sędziowie Sędzia WSA Marta Laskowska-Pietrzak, Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski (sprawozdawca), Protokolant Referent Bartłomiej Maciak, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 26 listopada 2015 r. sprawy ze skargi A. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie dodatku do zasiłku rodzinnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy z dnia [...] r., nr [...]. Decyzją z dnia [...]. Wójt Gminy L. K. odmówił przyznania A. T. dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania syna na okres od [...]. do dnia [...]. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że stosownie do art. 11a ustawy z dnia [...]. o świadczeniach rodzinnych dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnie wychowywania dziecka przysługuje samotnie wychowującym dziecko matce lub ojcu, jeżeli nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka od drugiego z rodziców, ponieważ drugi z rodziców nie żyje, ojciec dziecka jest nieznany, powództwo o ustalenie świadczenia alimentacyjnego od drugiego z rodziców zostało oddalone. W tym przypadku wnioskodawca nie może przedstawić żadnego dokumentu dotyczącego statusu żony, a zarazem matki jego syna. Po rozpoznaniu odwołania wnioskodawcy Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzję organu I Instancji utrzymało w mocy. Według Kolegium, wprawdzie należy uznać go za osobę samotnie wychowującą dziecko, zgodnie bowiem z art. 3 pkt 17a powołanej ustawy jest nią panna, kawaler, wdowiec, wdowa, osoba pozostająca w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osoba rozwiedziona, chyba, że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem, to jednak nie zostało bezspornie ustalone, że matka dziecka nie żyje. Ponadto wnioskodawca nie ma zasądzonych alimentów od byłej żony, ani też powództwo o ustalenie od niej świadczenia alimentacyjnego nie zostało oddalone. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego A. T. zarzucił decyzji nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy. Zwrócił przede wszystkim uwagę, że posiada status ochrony uzupełniającej, przysługują mu zatem wszelkie świadczenia socjalne, w tym świadczenia rodzinne. Zaznaczył, że Kolegium rozpoznając wcześniej sprawę odmowy przyznania mu zasiłku rodzinnego wskazało, że obywatelowi polskiemu ubiegającemu się o zasiłek łatwiej uzyskać wymagane świadczenia, niż uchodźcom. Zdaniem organu brak zatem takiego dokumentu nie powinien automatycznie dyskwalifikować cudzoziemca, o ile spełnia pozostałe warunki niezbędne do otrzymania pomocy społecznej. Skarżący przekonywał, że nie jest w stanie dostarczyć żadnych innych dokumentów, poza znajdującymi się w aktach sprawy. Z [...] wyjechał ze względu na represje, powrót zaś po dokumenty może narażać go na niebezpieczeństwo. Wyjaśnił, że nie pobiera alimentów, gdyż nigdy o nie, nie występował. Z matką dziecka od wielu lat nie ma kontaktu. Ponadto z uwagi na uwarunkowania religijne i kulturowe w [...] nie ma praktyki występowania z roszczeniami alimentacyjnymi na dzieci, mimo istnienia takiego prawa w [...]. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko i wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przede wszystkim organy rozpoznające sprawę słusznie zwróciły uwagę, że skarżący jest uprawniony do ubiegania się o świadczenie rodzinne wraz z dodatkami. Z karty pobytu skarżącego wynika, że ma on status osoby objętej ochroną uzupełniającą. Stosownie natomiast do art. 1 ust.2 lit.c ) ustawy z dnia [...]. o świadczeniach rodzinnych ( tekst jedn. Dz. U z 2015r. poz. 114 ) świadczenie rodzinne przysługuje przebywającym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie zezwolenia na pobyt stały, zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej, zezwolenia na pobyt czasowy udzielonego w związku z okolicznościami, o których mowa w art. 127 lub art. 186 ust. 1 pkt.3 ustawy z dnia [...] r. o cudzoziemcach (Dz.U z 2013r. poz. 1650 oraz z 2014r. poz. 463 i 1004 ) lub w związku z uzyskaniem w Rzeczypospolitej Polskiej statusu uchodźcy lub ochrony uzupełniającej, jeżeli zamieszkują z członkami rodzin na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Według natomiast ust. 3 tego przepisu świadczenia rodzinne przysługują osobom, o których mowa w ust. 2, jeżeli zamieszkują na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres zasiłkowy, w którym otrzymują świadczenia rodzinne, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. Trudno także nie zgodzić się ze stanowiskiem, według którego świadczenia rodzinne nie są oparte na uznaniu administracyjnym, brak zatem odpowiednich dokumentów, wymaganych ustawą uniemożliwia przyznanie świadczenia. Mimo to jednak nie sposób nie zauważyć, że takie stanowisko nie uwzględnia szczególnej sytuacji w jakiej znajduje się skarżący. Bez wątpienia żądanie przedstawienia przez niego dowodów potwierdzających spełnienie warunku uzyskania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka, których nie jest w stanie przedstawić z powodów od niego niezależnych, stawia go w istocie w pozycji gorszej, niż obywateli polskich starających się o tego samego rodzaju świadczenie. Sąd rozpoznający niniejszą sprawę podziela pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyrok z dnia [...]., I OSK 793/10 opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych) wyrażony jeszcze na tle przepisów rozporządzenia Ministra P. Społecznej z dnia [...] r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne, zgodnie z którym przepisy rozporządzenia mimo nałożenia na stronę szeregu obowiązków o charakterze dowodowym, nie podważają podstawowych zasad postępowania administracyjnego, w tym zasady ustalania prawdy obiektywnej. Zdaniem sądu kwestię samotnego wychowania dziecka można dokładnie ustalić środkami dowodowymi możliwymi do przeprowadzenia w sprawie zgodnie z obowiązującymi przepisami. Zasadą jest bowiem (art. 75 § 1 zd. 1 k.p.a.), że jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Dowodami najczęściej wyjaśniającymi sytuację rodzin starających się o różnego rodzaju świadczenia są, oprócz dokumentów, wywiady środowiskowe. Kwestie niewyjaśnione innymi środkami dowodowymi mogą być, w ostatniej kolejności, wyjaśnione dowodem z przesłuchania strony (art. 86 k.p.a.). Zdaniem sądu żądanie, by strona wykazała swój stan cywilny wyłącznie w sposób określony przepisami wspomnianego rozporządzenia bez uwzględnienia sytuacji w jakiej się ona znajduje, jest wyrazem nadmiernego formalizmu prawnego prowadzącego do następstw sprzecznych z podstawowymi zasadami polskiego porządku prawnego. Przepis art. 32 Konstytucji RP zawiera zasadę równości i zakaz dyskryminacji w życiu społecznym, politycznym lub gospodarczym z jakiejkolwiek przyczyny. Trybunał Konstytucyjny wielokrotnie wyjaśniał, że z zasady tej wynika nakaz jednakowego traktowania podmiotów prawa w obrębie określonej klasy (kategorii). Wszystkie więc podmioty prawa charakteryzujące się w równym stopniu daną cechą istotną (relewantną) powinny być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez zróżnicowań, zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących. Trybunał Konstytucyjny zwrócił też uwagę na związek, jaki zachodzi między zasadą równości wobec prawa a zasadą sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP). W wyrokach z dnia [...] r. (K 10/96) i z dnia [...] r. (K 37/97) stwierdził, że obie wymienione zasady w znacznym stopniu nakładają się na siebie. Zasada sprawiedliwości nakazuje w szczególności równe traktowanie podmiotów prawa charakteryzujących się daną, istotną cechą. Różnicowanie podmiotów prawa jest dopuszczalne na gruncie zasady równości, jeżeli jest zgodne z zasadą sprawiedliwości, a także innymi zasadami konstytucyjnymi. Powyższy wyrok zachowuje swoją aktualność także w świetle obowiązującego rozporządzenia Ministra Pracy i P. Społecznej z dnia [...]. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne ( Dz. U z 2013r. poz. 3 ) w podobny sposób regulującego sposoby udokumentowania stanu cywilnego osoby ubiegającej się oświadczenie rodzinne i dodatki do niego ( § 2 ust.8 i 10 ). Rozpoznając wniosek organy powinny zatem uwzględnić również złożone przez skarżącego świadectwo rozwodu potwierdzające rozwiązanie jego związku małżeńskiego w dniu [...]. oraz złożone podczas wywiadu rodzinnego wyjaśnienie o nieutrzymywaniu kontaktów z byłą małżonką. Z powyższych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt.1 lit. c) oraz art. 135 ustawy z dnia [...]. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( tekst jedn. Dz. U z 2012r. poz. 270 ze zmianami ) należało uchylić, zarówno zaskarżoną decyzję, jak i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy L. K..