II SA/Lu 343/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec,, Sędzia NSA Krystyna Sidor, Protokolant Starszy referent Agnieszka Wojtas, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 22 maja 2012 sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Wnioskiem z dnia [...]2011 r. A. S. zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad ojcem J.R. Decyzją z dnia [...]r. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w B., działając z upoważnienia Burmistrza Miasta B., odmówił przyznania A. S. żądanego świadczenia. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż wnioskodawczyni jest osobą bezrobotną, niezarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy oraz, że nie podejmuje zatrudnienia ze względu na sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym ojcem – J. R. Z orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] sierpnia 2011 r. wynika, iż J. R. jest osobą niepełnosprawna w stopniu znacznym, całkowicie niezdolną do pracy oraz do samodzielnej egzystencji. Ojciec wnioskodawczyni pozostaje w związku małżeńskim, jednak – jak podniosła strona w oświadczeniu z dnia [...]grudnia 2011 r. – jego żona J. R. nie może się nim opiekować ze względu na zły stan zdrowia, który został potwierdzony zaświadczeniem lekarskim oraz orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym. Organ uznał jednakowoż, iż w niniejszej sprawie zachodzi negatywna przesłanka do przyznania świadczenia wnioskodawczyni, tj. osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Po rozpatrzeniu odwołania A. S. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Z. decyzja z dnia [...]r. – zaskarżoną w niniejszej sprawie – utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Kolegium podkreśliło, że zgodnie z art. art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. "a" ustawy o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu obowiązującym od dnia 14 października 2011 r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ odwoławczy podzielił zatem stanowisko organu I instancji, że skoro ojciec A. S. pozostaje w związku małżeńskim, zaś jego zona legitymuje się orzeczeniem o jedynie umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, odwołującej nie przysługuje wnioskowane świadczenie. A. S. wniosła na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, domagając się zmiany decyzji organów obu instancji, ewentualnie o ich uchylenie. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzuciła: - mającą istotny wpływ na wynik sprawy błędną ocenę stanu faktycznego, polegającą na nie uwzględnieniu przez organy faktu, że pomimo, iż J. R. pozostaje w związku małżeńskim, to jego żona nie jest w stanie się nim opiekować ze względu na zły stan zdrowia, zaś w związku z tą sytuacji skarżąca w rzeczywistości opiekuje się dwojgiem rodziców; - naruszenie przepisu prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez niezastosowanie tego przepisu w sytuacji, gdy małżonek osoby wymagającej opieki nie jest w stanie tej opieki sprawować; - naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 par. 1, art. 80 i art. 136 k.p.a., poprzez zaniechanie wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy oraz ustalenia stanu faktycznego zgodnego z rzeczywistością. W ocenie skarżącej organy administracji orzekając w niniejszej sprawie, skupiły się jedynie na tym, iż jej matka J. R. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, pomijając jednocześnie, że ze względu na liczne schorzenia i problemy z poruszaniem, nie jest ona w stanie sprawować opieki nad mężem. Skarżąca – powołując się na pogląd obecny w orzecznictwie sądów administracyjnych – podniosła, iż prokonstytucyjna wykładnia art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych, pozwala uznać, iż ustawa przyznaje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego także osobie, która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad pełnoletnim członkiem jej rodziny legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wobec którego osoby tej nie obciąża obowiązek alimentacyjny, a jednocześnie jest ona jedynym członkiem rodziny osoby niepełnosprawnej , który może się tą osobą opiekować. Wskazała również, iż przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych dotyczące świadczenia pielęgnacyjnego były przedmiotem oceny Trybunału Konstytucyjnego, który wielokrotnie podkreślał, że przedmiotowe świadczenie stanowi formę wsparcia rodziny w trudnej sytuacji nie tylko materialnej ,ale i faktycznej, a choć nominalnie przysługuje ono opiekunowi, to realnie korzyść odnosi z niego nie tylko podopieczny, który w ten sposób ma zapewnioną opiekę osoby bliskiej, ale i Państwo, bo zapewniając potrzebującemu pomocy opiekę członka rodziny, nie musi organizować tejże opieki w innych formach (wyrok z dnia 18 lipca 2007 r., sygn. akt P.27/07 i z dnia 22 lipca 2008 r., sygn. akt P 41/07). Skarżąca przywołała ponadto treść wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 czerwca 2011 r., sygn. akt I OSK 311/11, w którym Sąd stwierdził, że sam fakt pozostawania w małżeństwie nie może stanowić przesłanki negatywnej do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a także, że należy zawsze zbadać, czy małżonek może sprawować opiekę, a jeśli nie to dlaczego. Zdaniem skarżącej w niniejszej sprawie organu zaniechały wyjaśnienia tej kwestii, opierając swe decyzje jedynie na braku orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności J. R. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W ocenie organu II instancji w niniejszej sprawie nie doszło od naruszenia przepisów postępowania, zaś materiał dowodowy zebrany przez organ I instancji był pełny i pozwalał na rozpoznanie sprawy przez organ odwoławczy bez konieczności przeprowadzenie dodatkowego postępowania wyjaśniającego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przeprowadzona ocena zgodności z prawem podjętych w sprawie rozstrzygnięć wykazała bowiem, iż nie naruszają one przepisów prawa materialnego, ani też przepisów prawa procesowego w sposób, który mógłby mieć istotny wpływ na jej wynik. Przedmiotem żądania skarżącej było przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad ojcem. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ( Dz. U. z 2006 r., nr 139, poz. 992 ze zm.), powoływanej w dalszej części uzasadnienia jako "ustawa", świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu; 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisem ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 53 ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznej niepełnosprawności; 3) opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pracy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współdziałania na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W ust. 5 powołanego unormowania określone zostały przesłanki, które wykluczają możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z pkt 2 lit. "a" tego ustępu świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Należy wyjaśnić, iż aktualne brzmienie powyższego przepisu zostało mu nadane w dniu 14 października 2011 r. na mocy art. 1 pkt 6 lit. "b" tiret trzecie ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. Nr 205, poz. 1212). Przed dniem 14 października 2011 r. unormowanie to stanowiło, iż świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Dokonana przez ustawodawcę zmiana stanowiła konsekwencję wydania przez Trybunał Konstytucyjny w dniu 1 czerwca 2010 r. postanowienia sygnalizacyjnego (sygn. akt S 1/10), w którym zwrócono Marszałkowi Sejmu uwagę na konieczność podjęcia działań ustawodawczych w celu zapewnienia spójności zasad przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu tego orzeczenia Trybunał wskazał na potrzebę rozważenia, "czy nie należy wprost wprowadzić do tej ustawy zasady (formułowanej obecnie w orzeczeniach większości sądów administracyjnych, omówionych w postanowieniu o sygn. P 38/09), że pozostawanie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim nie stanowi negatywnej przesłanki dostępu do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy małżonek tej osoby również jest osobą niepełnosprawną, a opiekunami obojga jest ich dziecko". Należy zatem zauważyć, iż w obecnym brzmieniu przepis ten nie wyklucza w sposób bezwzględny możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad osobą, która pozostaje w związku małżeńskim. Dopuszcza on bowiem możliwość przyznania przedmiotowego świadczenia dziecku, które ubiega się o nie w związku z rezygnacją z zatrudnienia z powodu sprawowania opieki nad jednym z niepełnosprawnych w stopniu znacznym rodziców. Taka sytuacja nie zachodzi jednak w niniejszej sprawie. Z niewadliwych ustaleń organów administracji wynika, iż ojciec skarżącej legitymuje się orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia 23 sierpnia 2011 r., w którym wskazano, iż jest on osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji, co zgodnie z art. 3 pkt 21 lit. "e" ustawy oznacza znaczny stopień niepełnosprawności. J. R. pozostaje jednak w związku małżeńskim, zaś jego żona – J. R., nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (posiada jedynie orzeczenie z dnia 28 listopada 2011 r. o niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym). Okoliczność ta – zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. "a" - wyklucza zatem możliwość przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia, co prawidłowo orzekły w niniejszej sprawie organy administracji obu instancji. Wobec jednoznacznego – w obecnym stanie prawnym – brzmienia zastosowanego unormowania, brak po stronie J. R. orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, przesądzał o negatywnym rozpatrzeniu wniosku A. S., zaś na treść wydanych decyzji nie mogły mieć wpływu powoływane przez skarżącą zaświadczenia lekarskie wskazujące na zły stan zdrowia jej matki. Podkreślić należy, że w niniejszej sprawie nie może mieć zastosowania powołany przez skarżącą wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 czerwca 2011 r., sygn. akt I OSK 311/11. Orzeczenie to odnosi się bowiem do brzmienia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. "a" ustawy obowiązującego przed dniem 14 października 2011 r., a zatem przed dokonaniem przez ustawodawcę zmiany polegającej na sprecyzowaniu, iż przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad osobą pozostająca w związku małżeńskim jest dopuszczalne jedynie wtedy, gdy współmałżonek tej osoby również legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym. Na gruncie rozpatrywanej sprawy nie znajdują również zastosowania powołane w skardze wyroki Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2007 r., sygn. akt P 27/07 i z dnia 22 lipca 2008 r., sygn. akt P 41/07. Orzeczenia te odnosiły się bowiem do brzmienia przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych dotyczących świadczenia pielęgnacyjnego, obowiązującego przed dniem 2 stycznia 2009 r. Należy wyjaśnić, iż wówczas przepis art. 17 ust. 1 ustawy pomijał możliwość nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przez osoby rezygnujące z aktywności zawodowej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, wobec którego obciążone są obowiązkiem alimentacyjnym. Konsekwencją przytoczonych wyroków było zaś poszerzenie, mocą ustawy z dnia 17 października 2008 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 223, poz. 1456), kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Wbrew twierdzeniom skarżącej, na gruncie niniejszej sprawy nie znajdował zastosowania ust. 1a art. 17 ustawy, który stanowi, iż osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1. Podkreślić należy, iż skarżąca, jako córka osoby, w związku z opieką nad którą domagała się przyznania świadczenia, jest z nią spokrewniona w pierwszym stopniu. Powołany przepis stosowany jest natomiast w sytuacjach, w których przyznania świadczenia pielęgnacyjnego domaga się osoba na której ciąży obowiązek alimentacyjny wobec osoby wymagającej opieki, lecz nie są one ze sobą spokrewnione w pierwszym stopniu. Wówczas przedmiotowe świadczenie może być przyznane wnioskodawcy, gdy brak jest osób spokrewnionych z osobą wymagającą opieki w pierwszym stopniu, lub gdy osoby takie - z obiektywnych przyczyn - nie są w stanie tej opieki wykonywać. Należy jednak zaznaczyć, że również w takiej sytuacji przyznanie świadczenia będzie niemożliwe, jeśli osoba wymagająca opieki będzie pozostawać w związku małżeńskim z osobą nielegitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, lub też, gdy zachodzić będzie którakolwiek z pozostałych przesłanek negatywnych określonych w art. 17 ust. 5 ustawy. Z tych wszystkich względów Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270) orzekł, jak w sentencji wyroku.