II SA/Lu 35/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Dudek (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec, Sędzia WSA Jacek Czaja, Protokolant Starszy asystent sędziego Agnieszka Wąsikowska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 12 maja 2016 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego uchyla zaskarżoną decyzję Decyzją z dnia [...] listopada 2015 r., znak: [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 16a ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2015 r. poz. 144 ze zm., dalej u.ś.r.) oraz art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 ze zm., dalej k.p.a.), Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Z. utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy S. z dnia [...] września 2014 r., znak: [...] o odmowie przyznania J. S. specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad niepełnosprawną Z. S.. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy podzielił w całości stanowisko organu pierwszej instancji, że wnioskodawca – jako pasierb Z. S., nie jest obciążony wobec niej obowiązkiem alimentacyjnym w rozumieniu art. 128 k.r.o. w związku z art. 16a ust. 1 u.ś.r. Według organu, stanowi to samodzielną, wystarczającą przesłankę odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia. Skargę na powyższą decyzję wniósł J. S., żądając jej uchylenia. Podniósł, że jest jedyna osobą, która może sprawować opiekę nad Z. S., gdyż nie ma ona własnych dzieci, a jej mąż, a jego ojciec, zmarł. Skarżący wyjaśnił, że stan zdrowia jego macochy systematycznie się pogarsza do tego stopnia, że już aktualnie wymaga ona całodobowej opieki. Wskazał ponadto, że Z. S. mieszka z nim i jego rodziną. W odpowiedzi na skargę organ drugiej instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga jest zasadna. Zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa uzasadniającym jej uchylenie. W myśl art. 16a ust. 1 u.ś.r., który stanowi materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji, specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, jeżeli: 1) nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub 2) rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej - w celu sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z przepisu tego jednoznacznie wynika, że do uzyskania tego świadczenia uprawnione są – oprócz małżonka osoby wymagającej opieki – jedynie osoby, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny. W niniejsze sprawie organ odwoławczy uznał, że na skarżącym nie ciąży obowiązek alimentacyjny wobec Z. S. będącej jego macochą, co skutkowało odmową przyznania mu tego świadczenia. Stanowisko to jest błędne. W myśl art. 128 k.r.o., który organ przyjął za podstawę rozstrzygnięcia, obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Nie ulega wątpliwości, że z powołanej normy prawnej nie wynika istnienie obowiązku alimentacyjnego pasierba wobec żony jego ojca. Organy pominęły jednak kluczowy w okolicznościach niniejszej sprawy art. 144 § 2 k.r.o., zgodnie z którym mąż matki dziecka, niebędący jego ojcem, może żądać od dziecka świadczeń alimentacyjnych, jeżeli przyczyniał się do wychowania i utrzymania dziecka, a żądanie jego odpowiada zasadom współżycia społecznego. Takie samo uprawnienie przysługuje żonie ojca dziecka, niebędącej matką dziecka. Stosownie do treści art. 144 § 3 k.r.o., do obowiązku świadczeń przewidzianych w § 2 stosuje się odpowiednio przepisy o obowiązku alimentacyjnym między krewnymi. Odsyłając w art. 16a ust. 1 u.ś.r. do regulacji Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w zakresie obowiązku alimentacyjnego, ustawodawca nie dokonał rozróżnienia pomiędzy tzw. obowiązkiem alimentacyjnym z art. 128 k.r.o. oraz z art. 144 tej ustawy. Obowiązek alimentacyjny uregulowany przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, to zobowiązanie polegające na dostarczaniu środków utrzymania, a w miarę potrzeby środków wychowania, które obciąża krewnych w linii prostej i rodzeństwo. Może jednak dotyczyć także innych osób bliskich, niepołączonych więzami krwi. Taką sytuację przewiduje art. 144 k.r.o., który stanowi podstawę do żądania świadczeń alimentacyjnych od powinowatych, czyli od osób nie związanych węzłem pokrewieństwa. Jest to zatem uregulowanie, które poszerza przewidziany w art. 128 k.r.o. krąg osób uprawnionych i zobowiązanych do alimentacji. Jak podkreślił Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 4 kwietnia 1968 r., (III CZP 27/68, ONSC 1969, nr 1, s. 6) obowiązek alimentacyjny ojczyma (macochy) winien być traktowany na równi z obowiązkiem rodziców dziecka, nie może jednak wyprzedzać obowiązku alimentacyjnego rodziców dziecka. Jedyny warunek, który musi być spełniony, aby powstał obowiązek alimentacyjny ojczyma lub macochy w rozumieniu art. 144 § 1 k.r.o., to sytuacja, gdy roszczenie alimentacyjne pasierba odpowiada ogólnemu poczuciu słuszności, znajdującemu uzasadnienie w istniejących regułach moralności i dobrych obyczajach społeczeństwa, czyli zasadom współżycia społecznego (por. także wyrok NSA z dnia 9 marca 2012 r., I OSK 1982/11, Lex nr 1125345 oraz wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 9 października 2012 r., II SA/Bd 853/12, Lex nr 1248638). Powyższe stanowisko znajduje w pełni zastosowanie w okolicznościach niniejszej sprawy do wykładni przepisów kształtujących analogicznie skonstruowany w art. 144 § 2 k.r.o. obowiązek alimentacyjny pasierba wobec macochy, jeżeli przyczyniała się ona do wychowania i utrzymania pasierba. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że Z. S. legitymuje się orzeczeniem lekarza rzeczoznawcy KRUS stwierdzającym, że jest całkowicie trwale niezdolna do pracy i całkowicie trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji oraz wymaga opieki innych osób (k. 3 akt adm.). Jest ona wdową, nie ma własnych dzieci i zamieszkuje w domu wnioskodawcy J. S., który jest synem jej zmarłego męża (k. 43 akt adm.). Te okoliczności nie były kwestionowane. Organy w niniejszej sprawie powinny były zatem zbadać, czy Z. S. jako żona ojca J. S., niebędąca jego matką, przyczyniała się do wychowania i utrzymania pasierba. Rodziłoby to bowiem obowiązek alimentacyjny J. S. względem niej w rozumieniu art. 144 § 2 k.r.o., a tym samym czyniłoby go uprawnionym do ubiegania się o specjalny zasiłek opiekuńczy na podstawie art. 16a ust. 1 u.ś.r. Błędna wykładnia powyższych przepisów prawa materialnego, która doprowadziła do uznania, że skarżącemu nie należy się specjalny zasiłek opiekuńczy tylko dlatego, że nie ciąży na nim obowiązek alimentacyjny wobec Z. S., skutkuje uchyleniem zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.). Rozpoznając sprawę ponownie, organ odwoławczy uwzględni powyższe wnioski. Oceni, czy skarżący spełnia przesłanki uzyskania specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad Z. S. w świetle dyspozycji art. 16a u.ś.r. i art. 144 § 2 k.r.o.