II SA/Lu 352/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Marta Laskowska-Pietrzak,, Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska, Protokolant Sekretarz sądowy Agnieszka Wojtas, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 13 września 2016 r. sprawy ze skargi R. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wysokości świadczeń nienależnie pobranych uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] r. [...]. Decyzją z dnia [...] r. Prezydent Miasta L. przyznał R. Z. zasiłek okresowy od dnia [...]. do dnia [...]. w kwocie [...]złotych miesięcznie. W uzasadnieniu organ podał, że dochód rodziny wnioskodawcy w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku wyniósł [...] złotych, natomiast kryterium dochodowe wynosi [...] złotych. Organ podał, że zgodnie z art. 38 ust.2 ustawy o pomocy społecznej zasiłek okresowy w przypadku rodziny ustala się do wysokości różnicy miedzy kryterium dochodowym, a dochodem rodziny. Nie może być jednak niższy, niż 50% różnicy. Następnie kolejną decyzją z dnia [...]. organ przyznał świadczeniobiorcy kolejny zasiłek okresowy na okres od [...]. do dnia [...]. w kwocie [...]złotych miesięcznie. Tym razem podano, że dochód rodziny wyniósł [...] złotych i stosownie do tego obliczono wysokość zasiłku. Ten sam organ decyzją z dnia [...]. ustalił, że wypłacone za okres od 1 kwietnia do [...]. świadczenia z tytułu zasiłku w łącznej kwocie [...]złotych oraz za miesiąc sierpień 2015r. w kwocie [...]złotych są świadczeniami nienależnie pobranymi. Zdaniem Prezydenta wnioskodawca nie ujawnił dochodu za wynajem mieszkania w kwocie [...]złotych, który otrzymał już w miesiącu marcu 2015r. Po doliczeniu zasiłku rodzinnego w wysokości [...] zł, stypendium socjalnego córki A. Z. w kwocie [...]zł, stypendium socjalnego córki K. Z. w wysokości [...] zł, okazało się, że dochód rodziny za marzec 2015r. wyniósł [...] złotych i przekroczył kryterium ustawowe wynoszące [...] złotych. Podobna sytuacja miała miejsce w przypadku dochodu za miesiąc lipiec 2015r., który po zliczeniu dochodu za wynajem w kwocie [...]złotych, zasiłku rodzinnego w kwocie [...]złotych, dodatku mieszkaniowego w kwocie [...]złotych i dochodu z działalności gospodarczej w wysokości [...] złotych ustalono go na kwotę [...]złotych, także zatem przekroczył kryterium [...] złotych. Świadczenie zatem nie powinno zostać przyznane. Po rozpoznaniu odwołania R. Z. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją w dniu [...]. rozstrzygnięcie organu I instancji utrzymało w mocy. Także zdaniem organu odwoławczego w świetle art. 8 ust.3 ustawy dochód z tytułu wynajmu nieruchomości dolicza się do dochodu rodziny. W aktach sprawy znajduje się umowa najmu lokalu mieszkalnego, z której wynika, że została zawarta na czas nieokreślony od dnia [...] r., zaś czynsz najmu wynosi [...] zł miesięcznie (k. 152). O tej okoliczności nie poinformowano jednak organu, mimo stosownego pouczenia zawartego w treści decyzji. Odnosząc się do zarzutu jakoby dochód z wynajmu mieszkania jest jedynie teoretyczny, ponieważ z kwoty najmu oddawana jest pożyczka, jakiej udzielono świadczeniobiorcy na remont mieszkania, Kolegium wyjaśniło, że dochodem są również pożyczki udzielone osobom korzystającym z pomocy społecznej. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego R. Z. zarzucił decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego wadliwe ustalenie dochodu rodziny, naruszające dyspozycję art. 8 pkt 5 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z tym przepisem za dochód w stosunku do osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą opodatkowaną podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach określonych w przepisach o podatku dochodowym od osób fizycznych przyjmuje się przychód z tej działalności pomniejszony o koszty uzyskania przychodu, obciążenie podatkiem należnym określonym w przepisach o podatku dochodowym od osób fizycznych i składkami na ubezpieczenie zdrowotne określonymi w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, związane z prowadzeniem tej działalności oraz odliczonymi od dochodu składkami na ubezpieczenia społeczne niezaliczonymi do kosztów uzyskania przychodów, określonymi w odrębnych przepisach, z tym, że dochód ustala się, dzieląc kwotę dochodu z działalności gospodarczej wykazanego w zeznaniu podatkowym złożonym za poprzedni rok kalendarzowy przez liczbę miesięcy, w których podatnik prowadził działalność, a jeżeli nie prowadził działalności, za dochód przyjmuje się kwotę zadeklarowaną w oświadczeniu tej osoby" (koniec cytatu). Organy przyjęły w tym przypadku kwotę [...]zł, podczas, gdy przy jego obliczeniu powinno się uwzględnić dochód za 2014r. ujawniony w złożonym w dniu [...]. zeznaniu podatkowym [...] w Pierwszym Urzędzie Skarbowym w L., w kwocie [...]złotych, który należało podzielić przez 12 miesięcy. Zatem dochód, który winien być brany do obliczeń dochodów rodziny wyniósł: [...] zł. miesięcznie. Odnosząc się natomiast do kwoty pożyczek skarżący powołał się na wyrok NSA z dnia [...]. ( I OSK [...] ), ten sam, który wskazało również Kolegium i uznał, że zostało ono błędnie zinterpretowane przez organ. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoją argumentację i wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 6 pkt 16 ustawy z dnia [...].o pomocy społecznej ( tekst jedn. Dz. U z 2016r. poz. 930 ) świadczenie nienależnie pobrane uznaje się świadczenie pieniężne uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej. Z kolei według art. 8 ust. 3 ustawy za dochód należy uznać sumę wszystkich miesięcznych dochodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku, które otrzymuje dana osoba bez względu na źródło ich uzyskania. Oznacza to, że dochodem jest każde otrzymane, poza sytuacjami określonymi w pkt 1-3 art. 8 ust. 3 ustawy pomocy społecznej, świadczenie. Dochodem są świadczenia otrzymywane w sposób sformalizowany (np. wynagrodzenie za pracę, sprzedaż rzeczy, emerytury lub renty), jak i nieformalne (np. pomoc rodziny, przyjaciół). W sprawie jest oczywiste, że skarżący nie zawiadomił organu o zawarciu [...]. umowy najmu lokalu mieszkalnego z czynszem wynoszącym [...] złotych miesięcznie, mimo, że taki obowiązek wynikał wprost z decyzji z dnia [...]. W pouczeniu wprost wskazano na treść art. 109 ustawy, stosownie do którego osoby i rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej są obowiązane niezwłocznie poinformować organ, który przyznał świadczenie, o każdej zmianie w ich sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej, która wiąże się z podstawą do przyznania świadczeń. Jeśli zatem skarżący uzyskał dodatkowe dochody z najmu mieszkania był zobowiązany do poinformowania o tym fakcie organy decydujące o przyznaniu zasiłku. Bez znaczenia pozostają zatem wyjaśnienia skarżącego dotyczące przekazywaniu dochodu z najmu na spłatę zaciągniętej pożyczki związanej z remontem mieszkania. Nie tylko są one całkowicie gołosłowne, ale nie mają żadnego odzwierciedlenia we wspomnianym już art. 8 ust.3 ustawy. Bez wątpienia natomiast uzyskane świadczenie miało wpływ na ustalenie dochodu rodziny skarżącego, na co słusznie zwrócono uwagę w decyzji. Mimo to jednak skargę należy uznać za uzasadnioną. Treść zaskarżonej decyzji podobnie, jak i decyzji Prezydenta miasta L. wskazują, że podstawą uznania świadczeń za nienależnie pobrane jest niepoinformowanie przez skarżącego o zmianie sytuacji dochodowej. Jest jednak oczywiste, że ustalając w zaskarżonej decyzji dochód rodziny uwzględniono nie tylko dochód z najmu lokalu mieszkalnego, ale również obliczono go w odmienny sposób, niż w decyzji z dnia [...]., gdzie dochód rodziny wyliczono na kwotę [...]złotych i decyzji z dnia [...]. z dochodem rodziny w wysokości [...] złotych. W pierwszym wypadku nie doliczono dochodu z pozarolniczej działalności gospodarczej w wysokości [...] złotych, mimo to dochód wyniósł [...] złotych, w związku z czym i tak przekroczył kryterium [...] złotych, w drugim natomiast doliczono dochód z tego tytułu w kwocie [...]złotych, co dało dochód w kwocie [...]złotych. W wywiadzie rodzinnym z dnia [...]5r. wskazano jednak, że dochód z tytułu działalności gospodarczej wynosi [...] złotych. Kwota ta została podana w oświadczeniu skarżącego z dnia [...]. Trzeba zauważyć, że w ten sam sposób, na podstawie oświadczenia skarżącego ustalano jego dochód z działalności gospodarczej jeszcze przed decyzjami z kwietnia 2015r. i września 2015r, np. z dnia [...]., [...], [...]., [...]., a także po tej dacie np. oświadczenie z dnia [...]., które bezproblemowo potwierdzano w wywiadach rodzinnych i na ich podstawie udzielano kolejnych świadczeń. Takie postępowanie organu musi zdumiewać, jeśli zważyć, że skarżący deklarował prowadzenie działalności na zasadach określonych w przepisach o podatku dochodowym od osób fizycznych. W takim jednak wypadku zgodnie z art. 8 ust.7 wysokość dochodu z pozarolniczej działalności gospodarczej w przypadku prowadzenia działalności opodatkowanej na zasadach określonych w przepisach o podatku dochodowym od osób fizycznych ustala się na podstawie zaświadczenia wydanego przez naczelnika właściwego urzędu skarbowego, zawierającego informację o wysokości: 1) przychodu; 2) kosztów uzyskania przychodu; 3) różnicy pomiędzy przychodem a kosztami jego uzyskania; 4) dochodów z innych źródeł niż pozarolnicza działalność gospodarcza w przypadkach, o których mowa w ust. 6; 5) odliczonych od dochodu składek na ubezpieczenia społeczne; 6) należnego podatku; 7) odliczonych od podatku składek na ubezpieczenie zdrowotne związanych z prowadzeniem pozarolniczej działalności gospodarczej. Co więcej, sam skarżący właśnie w skardze wskazał na zeznania podatkowe PIT 36, jako podstawę wyliczenia dochodu z pozarolniczej działalności gospodarczej. Mimo to organ nie zadbał, aby stosowne zaświadczenia znalazły się w aktach sprawy. O ile w wypadku zasiłku wypłaconego za okres od 1 kwietnia do [...]. wspomniana okoliczność nie ma znaczenia, skoro jak już wspomniano, do dochodu w dacie ustalenia świadczenia za nienależnie pobrane nie wliczono nawet kwoty [...]złotych z tytułu działalności gospodarczej , zaliczonego do dochodu przy decyzji z [...]., czego w skardze nie zauważono, to istotne znaczenia ma dochód z działalności gospodarczej wykazany w decyzji z dnia [...]. ( [...] zł ) i [...]. ( [...] zł), miał on bowiem wpływ na ustalenie wysokości dochodu rodziny skarżącego i rozmiar zasiłku, a konsekwencji na określenie kwoty świadczenia nienależnie pobranego. Organ nie wyjaśnił jednak, dlaczego przyjmował różną jego wysokość. Ponownie rozpatrując sprawę organ zajmie się powyższą kwestią, wskaże ponadto dlaczego oparł się na złożonym przez skarżącego oświadczeniu, zamiast na zaświadczeniu naczelnika urzędu skarbowego, ewentualnie dochód ten ponownie obliczy, a następnie rozważy, czy są podstawy do uznania wypłaconych świadczeń za nienależnie pobrane w rozumieniu powołanego wcześniej przepisu ustawy. Z tych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt.1 lit. a) i c) oraz art. 135 ustawy z dnia [...]. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( tekst jedn. Dz. U z 2016r. poz. 718 ze zm.) należało uchylić, zarówno zaskarżoną decyzję, jak i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta L..