II SA/Lu 353/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Marta Laskowska-Pietrzak,, Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska, Protokolant Sekretarz sądowy Agnieszka Wojtas, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 13 września 2016 r. sprawy ze skargi R.Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wysokości świadczeń nienależnie pobranych uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] r. nr [...]. Sygn. akt II SA/Lu [...] Uzasadnienie Decyzjami z dnia [...] r. Prezydent Miasta L. przyznał R. Z. zasiłek celowy na zakup posiłku lub żywności w miesiącu maju 2015 r. w kwocie [...]zł oraz w miesiącu lipcu 2015 r. w kwocie [...]zł. Następnie ten sam organ decyzją z dnia [...]. ustalił, że wspomniane kwoty są świadczeniami nienależnie pobranymi. Zdaniem Prezydenta wnioskodawca nie ujawnił dochodu za wynajem mieszkania w kwocie [...]złotych, który otrzymał już w miesiącu marcu 2015r. Po doliczeniu zasiłku rodzinnego w wysokości [...] zł, stypendium socjalnego córki A. Z. w kwocie [...]zł, stypendium socjalnego córki K. Z. w wysokości [...] zł, dodatku mieszkaniowego w wysokości [...] zł oraz dochodu z działalności gospodarczej w kwocie [...]zł, okazało się, że dochód rodziny za kwiecień 2015r. wyniósł [...] złotych i przekroczył kryterium ustawowe wynoszące [...] złotych. Podobna sytuacja miała miejsce w przypadku dochodu za miesiąc czerwiec 2015r., który po zliczeniu tych samych pozycji, z tym, że dochód z działalności gospodarczej ustalono na kwotę [...]złotych, wyniósł [...] złotych, także zatem przekroczył kryterium [...] złotych. Świadczenie zatem nie powinno zostać przyznane. Organ wskazał, że zgodnie z art. 6 pkt 16 ustawy o pomocy społecznej świadczenie nienależnie pobrane to świadczenie, pieniężne uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub nie poinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej. Zgodnie natomiast z art. 98 ustawy zaświadczenia nienależnie pobrane podlegają zwrotowi od osoby lub rodziny korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej. Po rozpoznaniu odwołania R. Z. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją w dniu [...]. rozstrzygnięcie organu I instancji utrzymało w mocy. Także zdaniem organu odwoławczego w świetle art. 8 ust.3 ustawy dochód z tytułu wynajmu nieruchomości dolicza się do dochodu rodziny. W aktach sprawy znajduje się umowa najmu lokalu mieszkalnego, z której wynika, że została zawarta na czas nieokreślony od dnia [...] r., zaś czynsz najmu wynosi [...] zł miesięcznie (k. 152). O tej okoliczności nie poinformowano jednak organu, mimo stosownego pouczenia zawartego w treści decyzji. Odnosząc się do zarzutu jakoby dochód z wynajmu mieszkania jest jedynie teoretyczny, ponieważ z kwoty najmu oddawana jest pożyczka, jakiej udzielono świadczeniobiorcy na remont mieszkania, Kolegium wyjaśniło, że dochodem są również pożyczki udzielone osobom korzystającym z pomocy społecznej. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego R. Z. zarzucił decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego wadliwe ustalenie dochodu rodziny, naruszające dyspozycję art. 8 pkt 5 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z tym przepisem za dochód w stosunku do osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą opodatkowaną podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach określonych w przepisach o podatku dochodowym od osób fizycznych przyjmuje się przychód z tej działalności pomniejszony o koszty uzyskania przychodu, obciążenie podatkiem należnym określonym w przepisach o podatku dochodowym od osób fizycznych i składkami na ubezpieczenie zdrowotne określonymi w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, związane z prowadzeniem tej działalności oraz odliczonymi od dochodu składkami na ubezpieczenia społeczne niezaliczonymi do kosztów uzyskania przychodów, określonymi w odrębnych przepisach, z tym, że dochód ustala się, dzieląc kwotę dochodu z działalności gospodarczej wykazanego w zeznaniu podatkowym złożonym za poprzedni rok kalendarzowy przez liczbę miesięcy, w których podatnik prowadził działalność, a jeżeli nie prowadził działalności, za dochód przyjmuje się kwotę zadeklarowaną w oświadczeniu tej osoby". Organy przyjęły w tym przypadku kwotę [...]zł, podczas, gdy przy jego obliczeniu powinno się uwzględnić dochód za 2014r. ujawniony w złożonym w dniu [...]. zeznaniu podatkowym [...] w Pierwszym Urzędzie Skarbowym w L., w kwocie [...]złotych, który należało podzielić przez 12 miesięcy. Zatem dochód, który winien być brany do obliczeń dochodów rodziny wyniósł: [...] zł. miesięcznie. Odnosząc się natomiast do kwoty pożyczek skarżący powołał się na wyrok NSA z dnia [...]. ( I OSK [...] ), ten sam, który wskazało również Kolegium i uznał, że zostało ono błędnie zinterpretowane przez organ. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoją argumentację i wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 6 pkt 16 ustawy z dnia [...].o pomocy społecznej ( tekst jedn. Dz. U z 2016r. poz. 930 ) za świadczenie nienależnie pobrane uznaje się świadczenie pieniężne uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej. Z kolei według art. w art. 8 ust. 3 ustawy za dochód należy uznać sumę wszystkich miesięcznych dochodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku, które otrzymuje dana osoba bez względu na źródło ich uzyskania. Oznacza to, że dochodem jest każde otrzymane, poza sytuacjami określonymi w pkt 1-3 art. 8 ust. 3 ustawy pomocy społecznej, świadczenie. Dochodem są świadczenia otrzymywane w sposób sformalizowany (np. wynagrodzenie za pracę, sprzedaż rzeczy, emerytury lub renty), jak i nieformalne (np. pomoc rodziny, przyjaciół). W sprawie jest oczywiste, że skarżący nie zawiadomił organu o zawarciu [...]. umowy najmu lokalu mieszkalnego z czynszem wynoszącym [...] złotych miesięcznie, mimo, że taki obowiązek wynikał wprost z decyzji z dnia [...]. W pouczeniu wskazano na treść art. 109 ustawy, stosownie do którego osoby i rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej są obowiązane niezwłocznie poinformować organ, który przyznał świadczenie, o każdej zmianie w ich sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej, która wiąże się z podstawą do przyznania świadczeń. Jeśli zatem skarżący uzyskał dodatkowe dochody z najmu mieszkania był zobowiązany do poinformowania o tym fakcie organy decydujące o przyznaniu zasiłku. Bez znaczenia pozostają zatem wyjaśnienia skarżącego dotyczące przekazywaniu dochodu z najmu na spłatę zaciągniętej pożyczki związanej z remontem mieszkania. Nie tylko są one całkowicie gołosłowne, ale nie mają żadnego odzwierciedlenia we wspomnianym już art. 8 ust.3 ustawy. Bez wątpienia natomiast uzyskane świadczenie miało wpływ na ustalenie dochodu rodziny skarżącego, na co słusznie zwrócono uwagę w decyzji. Mimo to jednak skargę należy uznać za uzasadnioną. Treść zaskarżonej decyzji podobnie, jak i decyzji Prezydenta Miasta L. wskazują, że podstawą uznania świadczeń za nienależnie pobrane jest niepoinformowanie przez skarżącego o zmianie sytuacji dochodowej, polegające na zyskaniu dochodu z tytułu wynajmu mieszkania. Jest jednak oczywiste, że ustalając w zaskarżonej decyzji dochód rodziny uwzględniono nie tylko dochód z najmu lokalu mieszkalnego, ale również obliczono go w odmienny sposób, niż w decyzjach z dnia [...]., gdzie dochód rodziny i dochód na członka rodziny wyliczono na kwotę [...]złotych. Decyzje nie zawierają wprawdzie żadnej informacji, jakie dochody brano wówczas pod uwagę, ale z wywiadu rodzinnego, na który się powołano wynika, że chodzi o stypendia córek skarżącego, zasiłek rodzinny i dochód z działalności gospodarczej w kwocie [...]złotych. Zupełnie w tej sytuacji nie wiadomo, na jakiej podstawie obecnie, przy decyzji o uznaniu świadczenia za nienależnie pobrane, dochód z działalności gospodarczej ustalono na kwotę [...]złotych oraz doliczono kwotę dodatku mieszkaniowego, który przyznano decyzją z dnia [...]., nieujawnionego zatem we wniosku złożonym [...]. Co więcej, według art. 8 ust.3 ustawy uwzględnia się dochody z miesiąca poprzedzającego wniosek, lub przypadku utraty dochodu z miesiąca w którym wniosek został złożony, a nie miesiąca poprzedzającego świadczenie. Z decyzji nie wynika natomiast, aby skarżącemu zarzucono nie poinformowanie organu również o uzyskaniu dodatku mieszkaniowego. Jeśli ponownie odnieść się do definicji świadczenia nienależnie pobranego, ponowne obliczenie dochodu skarżącego w sposób wskazany w zaskarżonej decyzji nie mogło prowadzić do uznania wypłaconego świadczenia za nienależnie pobrane. Przecież to sam organ ustalał dochód rodziny skarżącego, w tym także z działalności gospodarczej w oparciu o składane przez niego oświadczenia znajdujące się w aktach sprawy. Nie ma w nich jakichkolwiek informacji, pozwalających sądzić, aby były kiedykolwiek poddawane w wątpliwość. Pomijając już wielkość wskazanego przychodu za 2014r. w kwocie [...]złotych, wielkość kosztów uzyskania w wysokości [...] złotych, składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne, co w świetle znajdujących się w aktach sprawy liczby wniosków o pomoc i rozmiaru udzielonych świadczeń zmusza do refleksji, czy organ właściwie rozumie cele pomocy społecznej i zasadę subsydiarności, nie wykazano, aby podane informacje były nieprawdziwe. Jeśli natomiast organ, do którego należy ustalenie rzeczywistej sytuacji rodzinnej i dochodowej osób i rodzin ubiegających się o pomoc w żaden sposób ich nie weryfikował i przyjmował w wersji podanej przez skarżącego, nie ma podstaw do uznania świadczenia za nienależnie pobrane, także z tego powodu, że nie zarzucono mu, aby cokolwiek w tym zakresie ukrywał, poza oczywiście dochodami z najmu. Warto przy tym zauważyć, że w ten sam sposób, na podstawie oświadczenia skarżącego ustalano jego dochód z działalności gospodarczej jeszcze przed decyzjami z kwietnia 2015r., np. z dnia [...]., [...], [...]., [...]., a także po tej dacie np. oświadczenie z dnia [...]., które bezproblemowo potwierdzano w wywiadach rodzinnych i na ich podstawie udzielano kolejnych świadczeń. Takie postępowanie organu musi zdumiewać, jeśli zważyć, że skarżący deklarował prowadzenie działalności na zasadach określonych w przepisach o podatku dochodowym od osób fizycznych. W takim wypadku zgodnie z art. 8 ust.7 wysokość dochodu z pozarolniczej działalności gospodarczej w przypadku prowadzenia działalności opodatkowanej na zasadach określonych w przepisach o podatku dochodowym od osób fizycznych ustala się na podstawie zaświadczenia wydanego przez naczelnika właściwego urzędu skarbowego, zawierającego informację o wysokości: 1) przychodu; 2) kosztów uzyskania przychodu; 3) różnicy pomiędzy przychodem a kosztami jego uzyskania; 4) dochodów z innych źródeł niż pozarolnicza działalność gospodarcza w przypadkach, o których mowa w ust. 6; 5) odliczonych od dochodu składek na ubezpieczenia społeczne; 6) należnego podatku; 7) odliczonych od podatku składek na ubezpieczenie zdrowotne związanych z prowadzeniem pozarolniczej działalności gospodarczej. Co więcej, sam skarżący właśnie w skardze wskazał na zeznania podatkowe PIT 36, jako podstawę wyliczenia dochodu z pozarolniczej działalności gospodarczej. Mimo to organ nie zadbał jednak, aby stosowne zaświadczenia znalazły się w aktach sprawy. Warto natomiast zauważyć, że jeśli w dacie składania wniosku tj. [...]. łączny dochód rodziny wyliczono na [...] zł przy dochodzie na członka rodziny [...] złote, to nawet doliczenie [...] złotych nie powoduje, że skarżący przekroczył kryterium dochodowe. W takim bowiem przypadku dochód na członka rodziny wynosi [...] złotych, nie przekracza zatem podwyższonego do 150 % kryterium dochodowego ustalonego w powołanej w decyzji uchwale Rady Miasta L. nr [...] wynoszącego [...] złote. Rozpatrując ponownie sprawę organy uwzględnią powyższe uwagi. Z tych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.a) i c) oraz art. 135 ustawy z dnia [...]. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( tekst jedn. Dz. U z 2016r. poz. 718 ze zm.) należało uchylić, zarówno zaskarżoną decyzję, jak i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta L..