II SA/Lu 358/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Jacek Czaja Asesor sądowy Bartłomiej Pastucha Protokolant Sekretarz sądowy Kinga Kościejewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 sierpnia 2025 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Chełmie z dnia 8 maja 2025 r., znak: SKO.II.41/514/ŚR/2025 w przedmiocie zwrotu świadczeń nienależnie pobranych oddala skargę. Decyzją z dnia 5 lutego 2025 r., znak: OPS.530.2.32.2022 wydaną z upoważnienia Wójta Gminy [...], Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] skierowaną do skarżącego A. B., orzekł o: 1) uznaniu za nienależnie pobrane świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz osób uprawnionych [...] B. i O. B. w okresie od 1 lipca 2023 r. do 30 września 2023 r. w łącznej kwocie 452,94 zł; i 2) nakazaniu jego zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi oraz 3) naliczeniu odsetek za opóźnienie na dzień wydania decyzji w kwocie 73,33 zł (...). Decyzją z dnia 8 maja 2025 r., znak: SKO.II.41/514/ŚR/2025 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Chełmie po rozpatrzeniu odwołania A. B., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 2 pkt 7 lit. a, pkt 18 lit. c, art. 9 ust.4a, art. 23 ust. 1, ust. 1a, ust.7 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2025 r., poz. 438, dalej jako "p.o.u.a.") w pkt I uchyliło powyższą decyzję w części dotyczącej wysokości nienależnie pobranego świadczenia oraz kwoty odsetek i orzekło, że wysokość nienależnie pobranych świadczeń wynosi 435,42 zł, zaś kwota odsetek na dzień wydania decyzji przez organ I instancji 70,50 zł; w pozostałej części utrzymało ją w mocy. Organy dokonały następujących ustaleń stanu faktycznego i prawnego. Wskazane świadczenia zostały przyznane skarżącemu decyzją z dnia 19 października 2022 r. na okres zasiłkowy 2022/2023 (1 października 2022r. – 30 września 2023r.) na dzieci skarżącego [...] B. i O. B.. Wydając decyzję organ ustalił, że miesięczny dochód za 2021r. siedmioosobowej rodziny skarżącego (obejmującej poza nim i jego synami, dwoje dzieci jego żony oraz jedno ich wspólne dziecko) wynosił 3715,01 zł, a w przeliczeniu na osobę – 530,72 zł i był mniejszy, niż kryterium dochodowe wynoszące 900 zł. Podczas weryfikacji wniosku żony skarżącego o przyznanie świadczeń rodzinnych na okres zasiłkowy 2024/2025. organ powziął informację, że od czerwca 2023 r. uzyskiwała ona dochody z tytułu kolejno wykonywanych umów zlecenia zawartych z [...] Sp. z o.o., o czym skarżący nie poinformował niezwłocznie organu. Pierwsza umowa została zawarta w dniu 21 marca 2023 r. z terminem wykonania 9 maja 2023 r., zaś kolejne: 22 czerwca 2023 r., 13 lipca 2023 r., 22 sierpnia 2023 r., 16 listopada 2023 r., 28 grudnia 2023 r., 16 stycznia 2024 r., 6 lutego 2024 r., 29 lutego 2024 r., 11 marca 2024 r., 25 kwietnia 2024 r., 14 czerwca 2024 r., 15 lipca 2024 r. W każdej umowie znajduje się adnotacja "płatne w ciągu 21 dni od przeprowadzenia szkolenia", a z wydruków z konta bankowego wynika, że żona skarżącego faktycznie otrzymała wynagrodzenia zgodnie z umowami (tj. za 5/2023, 6/2023, 7/2023, 8/2023, 11/2023, 12/2023, 1/2024, 2/2024, 3/2024, 4/2024, 6/2024, 7/2024, 8/2024, 10/2024). A. S.-B. złożyła oświadczenie, że za czerwiec 2023 r. uzyskała dochód z tytułu umowy zlecenia w kwocie 3 113,42 zł. Zawiadomieniem z dnia 5 września 2024 r. organ wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie weryfikacji prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego przyznanego decyzją z 19 października 2022 r. Organ stwierdził, że nastąpiło uzyskanie dochodu w rozumieniu art. 2 pkt 18 lit. "c" p.o.u.a., bowiem stosownie do art. 2 pkt 15 a p.o.u.a. - zatrudnienie oznacza wykonanie pracy na umowę zlecenie, zaś w myśl art. 9 ust. 4a p.o.u.a. - w przypadku uzyskania dochodu (...) po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy dochód ustala się na podstawie dochodu członka rodziny powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na który ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Organ stwierdził, że pierwszym miesiącem wykonania pracy przez żonę skarżącego był maj 2023 r., a "miesiącem następującym" - czerwiec 2023 r. W wyniku weryfikacji dochodu, polegającej na doliczeniu do miesięcznego dochodu rodziny skarżącego uzyskiwanego w roku bazowym 2021r. tj. 3715,01 zł, dochodu uzyskanego za czerwiec 2023r. w kwocie 3 113,42 zł, wskazanego przez żonę skarżącego, uzyskano kwotę 6828,43 zł, czyli na osobę w rodzinie 975,49 zł. Dochód ten przekraczał wprawdzie kryterium dochodowe, ale jednocześnie dawał podstawę do przyznania świadczenia na podstawie przepisu art. 9 ust. 2a p.o.u.a.. Przepis ten stanowi, że w przypadku, gdy dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie przekracza kwotę, o której mowa w ust. 2, o kwotę nie wyższą niż kwota świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługującego danej osobie uprawnionej w okresie świadczeniowym, na który jest ustalane prawo do tego świadczenia, świadczenie z funduszu alimentacyjnego przysługuje w wysokości różnicy między kwotą świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługującego danej osobie uprawnionej a kwotą, o którą został przekroczony dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie. Organ I instancji stwierdził, że biorąc pod uwagę wysokość uzyskanego dochodu, w świetle tego przepisu skarżącemu w spornym okresie przysługiwały świadczenia z funduszu alimentacyjnego w mniejszej wysokości, niż przyznane decyzją z 19 października 2022r., a zatem świadczenia wypłacone ponad kwotę świadczeń, które mu przysługiwały, są świadczeniami nienależnie pobranymi i podlegają zwrotowi. Wyjaśnił, że kwota przekroczenia kryterium dochodowego obliczona zgodnie z art. 9 ust. 2a p.o.u.a. wynosi 75,49 zł (975,49 zł miesięczny dochód rodziny - 900 zł kryterium dochodowe rodziny = 75.49 zł), a nie jest wyższa, niż kwota świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługującego pełnoletniej osobie uprawnionej, która wynosi po 500 zł miesięcznie dla [...] B. i O. B.. Różnica między kwotą świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługującego osobom uprawnionym (tj. 2 x 500 zł miesięcznie) a kwotą, o którą został przekroczony dochód rodziny (tj. 75,49 zł x 2 =150,98) wynosi 849,02 zł (1000 zł — 150,98 zł = 849,02 zł), a więc taka kwota powinna była być wypłacana skarżącemu miesięcznie zgodnie z art. 9 ust. 2b p.o.u.a. Z akt natomiast wynika, że faktycznie wypłacono skarżącemu za sporny okres tj. od 1 lipca do 30 września 2023r. kwotę 3000 zł, zamiast przysługującej mu kwoty 2547, 06 zł (849,02 zł x 3 miesiące). w związku z tym różnica wynosząca 452, 94 zł była nienależna, co wynika z art. 18 ust. 5 p.o.u.a., który przewiduje, że w przypadku gdy uzyskanie dochodu powoduje utratę prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego lub obniżenie ich wysokości, świadczenia nie przysługują lub przysługują w niższej wysokości od miesiąca następującego po pierwszym miesiącu od miesiąca, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu (od lipca do końca okresu zasiłkowego, a więc za trzy miesiące). Organ ocenił jednocześnie, że wskazana kwota świadczeń została nienależnie pobrana i podlega zwrotowi wraz z odsetkami ustawowymi zgodnie z art. 23 ust. 1 pkt 1, 1a p.o.u.a. Skarżący wypełniając wniosek o przyznanie świadczenia zapoznał się z treścią pouczenia o obowiązku informacyjnym związanym z uzyskaniem dochodu oraz skutkach jego niedopełnienia w postaci ustalenia i konieczności zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Organ I instancji dodał, że żona skarżącego A. S. - B. korzysta ze świadczeń z funduszu alimentacyjnego od okresu zasiłkowego 2014/2015. W okresie świadczeniowym 2020/2021 miało miejsce uzyskanie przez nią dochodu, o czym niezwłocznie poinformowała organ, co zdaniem organów oznacza, że miała świadomość, że każdą zmianę mającą wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, a w szczególności uzyskanie dochodu należy zgłosić, aby nie doprowadzić do powstania nienależnie pobranych świadczeń. Zwrotowi podlega zatem łącznie kwota 452,94zł wraz z odsetkami ustawowymi, które na dzień wydania decyzji przez organ I instancji wynoszą 77,33 zł. W odwołaniu A. B. podnosił, że organ błędnie przyjął, że nie nastąpiła utrata dochodu, gdyż żona nie świadczyła pracy we wrześniu i październiku 2023 r. oraz w maju, wrześniu, listopadzie i grudniu 2024 r. W decyzji przyjęto, że zawarła umowę w maju 2023 r. ze spółką [...] z siedzibą w W. i liczono dochód za miesiąc następny, czyli czerwiec 2023 r. Według strony organ powinien przyjąć rzeczywistą wypłatę wynagrodzenia na konto. Organ II instancji zasadniczo podzielił ustalenia i stanowisko organu I instancji, jednak dostrzegł, że dochód uzyskany przez żonę skarżącego za czerwiec 2023r. wyniósł 3093 zł, a nie 3113,42 zł i w konsekwencji skorygował obliczenia organu I instancji. W wyniku dokonanych obliczeń organ odwoławczy stwierdził, że kwota nienależnie pobranych świadczeń wynosi 435,42 zł, a odsetki na dzień wydania decyzji organu I instancji - 70,50 zł; w związku z tym organ uchylił w części decyzję organu I instancji i orzekł o zwrocie tych kwot. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie A. B. domagał się uchylenia decyzji organów obu instancji, zarzucając organom błędne ustalenia faktyczne i nieuzasadnione orzeczenie zwrotu pobranych świadczeń. Po pierwsze skarżący podniósł, że miesiącem podjęcia przez żonę pracy na umowę zlecenia był marzec 2023 r., a więc organ powinien brać pod uwagę kwiecień. Tymczasem żona ani w marcu ani w kwietniu nie uzyskała dochodu z tytułu umowy zlecenia, natomiast w czerwcu otrzymała dochód najwyższy od rozpoczęcia współpracy ze spółką [...]. Po drugie – wbrew stanowisku organów - skarżący nie wiedział, że żona podjęła dodatkowe zatrudnienie na umowę zlecenia, ponieważ nie mają wspólnego budżetu; ponadto żona poinformowała o tym organ, składając wniosek o kolejne świadczenia; nie zrobiła tego wcześniej, ponieważ była to forma umowy zlecenia. Po trzecie organ błędnie przyjął, że nastąpiła ciągłość wypłaty wynagrodzeń, ponieważ we wrześniu i październiku 2023r. oraz w maju i we wrześniu 2024r. nie otrzymała wynagrodzeń; poza tym ich wysokości były różne. Po czwarte - organ I instancji błędnie wymagał wskazania we wniosku zsumowanych dochodów skarżącego i jego żony, ponieważ tworzą oni "rodzinę patchworkową", mają po dwoje dzieci z poprzednich związków, których wzajemnie nie przysposobili, oraz wspólną córkę. Nie są wzajemnie zobowiązani prawnie do prowadzenia wspólnych finansów i utrzymywania dzieci współmałżonka; żona nie wie jakie świadczenia i w jakiej wysokości pobiera skarżący na synów, nie ingeruje w jego budżet. Ich dochód powinien być brany pod uwagę oddzielnie, pomimo tego, że są małżeństwem. Poza tym skarżący nie pracuje, bowiem sprawuje opiekę nad swoim niepełnosprawnym synem. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Sprawa dotyczy stwierdzenia nienależnie pobranych przez skarżącego świadczeń z funduszu alimentacyjnego przyznanych mu na okres świadczeniowy 2022/2023, wypłaconych w okresie 1 lipca 2023r. – 30 września 2023r. i obowiązku ich zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi. Powodem wydania decyzji było powzięcie przez organ we wrześniu 2024r. wiadomości, że żona skarżącego od maja 2023r. uzyskiwała dochody z kolejnych umów zlecenia, w tym również w okresie, na który przyznano skarżącemu sporne świadczenia (ostatnia umowa zlecenia została zawarta w październiku 2024r.) O uzyskaniu tego dochodu skarżący nie poinformował organu, pomimo tego, że formularz wniosku, który składał domagając się spornych świadczeń, zawierał pouczenie o obowiązku informowania organu o zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń, w tym o uzyskaniu dochodu. Organy stwierdziły, że w związku z uzyskaniem dodatkowego dochodu w 2023r. rodzina skarżącego przekroczyła ustawowe kryterium dochodowe warunkujące przyznanie świadczeń, a zatem świadczenia się nie należały w pełnej wysokości i obecnie podlegają zwrotowi jako świadczenia nienależnie pobrane. Dla porządku Sąd poniżej przedstawia i omawia regulacje prawne mające zastosowanie w sprawie. Zgodnie z art. 23 ust. 1 i 2 p.o.u.a. osoba, która pobrała nienależnie świadczenia z funduszu alimentacyjnego, jest zobowiązana do ich zwrotu. Od kwot nienależnie pobranego świadczenia (...) naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie. Z kolei w myśl art. 2 pkt 7 lit. "a" p.o.u.a. - nienależnie pobranym świadczeniem jest świadczenie z funduszu alimentacyjnego wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części. Najczęstszą sytuacją powodującą ustanie prawa do świadczeń jest uzyskanie dochodu, o czym mowa w art. 2 pkt 18 lit. "c" p.o.u.a. Zgodnie z tym przepisem - uzyskanie dochodu to uzyskanie dochodu spowodowane (...) uzyskaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W pojęciu "innej pracy zarobkowej" mieści się umowa zlecenia, co wprost wynika z art. 2 pkt 15a p.o.u.a. Zasadą jest, że dla potrzeb ustalania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego dochód ustalany jest na podstawie przeciętnych dochodów osiąganych w roku poprzedzającym okres świadczeniowy. Jednocześnie ustawodawca zmodyfikował tę zasadę w art. 9 ust. 4a p.o.u.a. w odniesieniu do dochodów uzyskanych, o których mowa w art. art. 2 pkt 18 p.o.u.a.: w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, na który przyznawane są świadczenia (art. 9 ust. 4) i po tym roku (art. 9 ust. 4a). Zgodnie z nimi - w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, ustalając dochód członka rodziny, osiągnięty w tym roku dochód dzieli się przez liczbę miesięcy, w których dochód był uzyskiwany, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na który ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (ust. 4). Z kolei w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny po roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy jego dochód ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na który ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (ust. 4a). Celem wprowadzenia tych przepisów było to, by prawo do świadczeń alimentacyjnych ustalane było na podstawie dochodu zbliżonego do dochodu faktycznie uzyskiwanego przez rodzinę w okresie pobierania świadczeń, a nie przeciętnego dochodu uzyskiwanego w roku poprzednim, chyba że od poprzedniego roku nie zaszły zasadnicze zmiany w sytuacji dochodowej rodziny. Takie stanowisko wyrażone zostało obszernie w odniesieniu do analogicznych rozwiązań prawnych dotyczących świadczeń rodzinnych m.in. w wyrokach NSA z 24 lipca 2015r., sygn. akt I OSK 242/14 i I OSK 268/14, z 18 października 2016 r., sygn. akt I OSK 416/15, czy w wyroku z 23 czerwca 2016 r., sygn. akt I OSK 2447/14. W orzecznictwie wyjaśniono, że wprowadzenie pojęć dochodu uzyskanego, jak i dochodu utraconego służyć miało urealnieniu dochodu rodziny w dacie przyznawania świadczeń, ale także w okresie faktycznego ich pobierania. Poza dochodem z roku bazowego, tj. roku poprzedzającego rok świadczeniowy, ustawodawca przy ustalaniu kryterium dochodowego uznał, że z uwagi na możliwą dynamikę sytuacji dochodowej w rodzinach, niezbędne jest ustalenie, czy na dzień orzekania przez organy nie doszło do takich istotnych zmian, które nakazują zastosowanie instytucji dochodu utraconego i uzyskanego. Celem wprowadzenia tych pojęć było umożliwienie weryfikacji, czy już po przyznaniu świadczenia, w trakcie jego pobierania, nie nastąpiły w sytuacji dochodowej rodziny zmiany skutkujące brakiem podstaw do pobierania świadczenia. Celem przepisów określających sposób wyliczania dochodu w przypadku dochodu uzyskanego czy utraconego było ustalenie dochodu na osobę w rodzinie w sposób jak najbardziej odzwierciedlający aktualny poziom tego dochodu (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 24 listopada 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 295/22). Omawiane rozwiązania prawne nie mają na celu, aby organy ograniczały się do uwzględnienia jedynie danych dotyczących sytuacji materialnej strony, odnoszących się do przeszłości, ale to, by brały pod uwagę sytuację faktyczną, jak najbliższą dacie orzekania. Obowiązkiem organu jest ustalenie prawa do świadczeń na podstawie dochodu jak najbardziej zbliżonego do dochodu faktycznie uzyskiwanego przez rodzinę w dacie składania wniosku (por. wyroki NSA z dnia 19 kwietnia 2017 r., sygn. akt I OSK 1914/1 i z dnia 3 marca 2016r., sygn. akt I OSK 1283/14 oraz WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 13 października 2016 r., sygn. akt II SA/Go 713/16). Urealnienie dochodu zostało zapewnione przez ustawodawcę poprzez wprowadzenie w art. 9 ust. 4a u.ś.r. (podobnie zresztą w art. 9 ust. 4) warunku kontynuacji uzyskanego (w roku bazowym i po tym roku) dochodu także w okresie świadczeniowym. Warunek osiągnięcia dochodu w miesiącu następującym po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, nie jest więc jedynym warunkiem doliczenia dochodu uzyskanego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Drugim warunkiem wynikającym z art. 9 ust. 4a p.o.u.a. jest warunek kontynuacji uzyskiwania dochodu także w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń rodzinnych. W orzecznictwie podkreśla się, że spełnienie warunku kontynuacji eliminuje obowiązek doliczania dochodu jednorazowo uzyskanego, który miałby wpływ na prawo do świadczenia, a byłby dochodem epizodycznym, niemającym wpływu w dłuższej perspektywie na ogólną sytuację dochodową rodziny, w przeciwieństwie do dochodu uzyskiwanego nie tylko raz, ale przez okres świadczeniowy, który ma wpływ na sytuację dochodową rodziny w dłuższym przedziale czasowym (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 21 stycznia 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 1280/21). Uzyskanie dodatkowego dochodu przez członka rodziny tylko w jednym miesiącu (jednorazowo) nie wpływa na prawo do świadczenia, gdyż doliczeniu podlega dopiero dochód z miesiąca następującego po miesiącu, w którym dochód został osiągnięty. (por. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 6 lutego 2020 r., sygn. akt II SA/Bk 860/19, wyrok WSA w Olsztynie z dnia 16 stycznia 2020 r., sygn. akt II SA/Ol 909/19, wyrok WSA w Warszawie z dnia 15 stycznia 2020 r., sygn. akt I SA/Wa 1061/19, wyrok WSA w Lublinie z dnia 17 grudnia 2019 r., sygn. akt II SA/Lu 487/19, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 21 listopada 2019 r., sygn. akt II SA/Po 481/19, wyrok WSA w Gdańsku z dnia 24 października 2019 r., sygn. akt III SA/Gd 495/19). Literalne brzmienie przepisu art. 9 ust. 4a p.o.u.a. jednoznacznie wskazuje, że doliczeniu podlega wyłącznie dochód uzyskiwany w okresie, na który ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń (por. podobnie na tle świadczeń rodzinnych wyrok NSA z dnia 16 marca 2023 r., sygn. akt I OSK 1256/22, wyrok WSA w Lublinie z 17 grudnia 2019 r.). Przyjęta przez ustawodawcę zasada kontynuacji eliminuje możliwość powiększania dochodu o dochód uzyskany incydentalnie. Doliczeniu może podlegać tylko dochód obejmujący okres, na który przyznawane jest świadczenie i długotrwale uzyskiwany. W przepisie tym jest mowa o "uzyskiwaniu dochodu", a warunkiem jego zastosowania jest ponadto warunek tożsamości dochodu "uzyskanego" z dochodem uzyskiwanym w trakcie okresu świadczeniowego (por. wyrok NSA z dnia 9 lipca 2020 r., sygn. akt I OSK 3314/19 i cyt. tam orzecznictwo). Należy zauważyć, że – jak wyżej wskazano - ocena sytuacji majątkowej strony następuje co do zasady w ujęciu rocznym – w odniesieniu do dochodu uzyskanego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, a świadczenie jest ustalane na cały okres zasiłkowy. Brak jest przy tym podstaw, by sytuację strony, która już uzyskuje świadczenie, różnicować w stosunku do sytuacji strony, która dopiero stara się o uzyskanie świadczenia. Przyjąć zatem należy, że ocena sytuacji finansowej wnioskodawcy i jego prawa do świadczenia winna być dokonywana przy przyjęciu analogicznych zasad co do warunków finansowych umożliwiających otrzymanie świadczenia, jak i zachowanie prawa do już pobieranego świadczenia. (tak WSA w Gdańsku z 24 listopada 2022r., III SA/Gd 295/22). W związku z tym przepis art. 9 ust. 4 a p.o.u.a.. należy interpretować w ten sposób, że tylko osiąganie długotrwałego dochodu pozwala na weryfikację prawa do świadczenia, chodzi bowiem o trwałą zmianę sytuacji dochodowej rodziny. Mając na uwadze powyższe regulacje prawne należy zgodzić się z organami obu instancji w rozpatrywanej sprawie, że uzyskanie przez żonę skarżącego dochodów z kolejno zawieranych umów zlecenia z firmą [...] Sp. z o.o. począwszy od maja 2023r., a więc po roku 2022, który był rokiem poprzedzającym okres świadczeniowy 2022/2023, przez cały ten okres (a nawet dłużej tj. do grudnia 2024r.), wypełniło definicję "dochodu uzyskanego" w rozumieniu art. 2 pkt 18 lit. "c" p.o.u.a. i art. 9 ust. 4a p.o.u.a. Na tle powyższych regulacji prawnych uzasadniony jest pogląd, że warunek kontynuacji uzyskiwania tego dochodu jest spełniony zarówno wtedy, gdy dochód uzyskiwany jest co miesiąc w równych wysokościach (co zwykle ma miejsce przy umowach o pracę), ale także wtedy, gdy jest uzyskiwany w wysokościach wprawdzie różnych, ale takich, które obliczane odrębnie w sposób określony w art. 9 ust. 4 a p.o.u.a., a więc poprzez dodanie dochodu za dany miesiąc do dochodu miesięcznego za rok bazowy (poprzedzający okres świadczeniowy) powoduje przekroczenie kryterium dochodowego właściwego dla okresu świadczeniowego, czego skutkiem jest utrata prawa do świadczeń bądź co najmniej zmniejszenie wysokości przyznanych świadczeń. Taka sytuacja ma zwykle miejsce m.in. w przypadku zawieranych kolejno umów zlecenia. Kontrolując zaskarżoną decyzję Sąd stwierdza, że organy słusznie zastosowały przepis art. 9 ust. 4a p.o.u.a., dokonując jednocześnie korekty dochodu rodziny skarżącego. Dokonując tej korekty organy do miesięcznego dochodu rodziny skarżącego za 2021r. doliczyły dochód za czerwiec 2023r. uzyskany przez żonę skarżącego w lipcu 2023r. (prawidłowo określił ten dochód organ odwoławczy jako kwotę 3093 zł, czego skarżący nie kwestionuje); w przeliczeniu na członka rodziny dochód wyniósł więc 972,57 zł, czyli był wyższy niż kryterium dochodowe. Biorąc pod uwagę treść art. 18 ust. 5 p.o.u.a. - "W przypadku gdy dochód rodziny powiększony o uzyskany dochód powoduje utratę prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego lub obniżenie ich wysokości, świadczenia nie przysługują lub przysługują w niższej wysokości od miesiąca następującego po pierwszym miesiącu od miesiąca, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu" - organ odwoławczy prawidłowo wyliczył, że za trzy miesiące, począwszy od lipca 2023r. łącznie wysokość przysługujących skarżącemu świadczeń to kwota 2564, 58 zł. W związku z tym, że skarżącemu wypłacono kwotę 3000 zł, nadwyżka w wysokości 435,42 podlegała zwrotowi jako świadczenie nienależnie pobrane. Biorąc pod uwagę, że wysokości dochodów z umów zlecenia były różne w kolejnych miesiącach, w celu dokonania oceny, czy można mówić o stałym, długotrwałym dochodzie, a więc czy zachodzi kontynuacja dochodu uzyskanego, należało przeanalizować dochody w kolejnych miesiącach i ustalić, czy także powodowały przekroczenie kryterium dochodowego. Wprawdzie organy obu instancji nie dokonały takiej analizy, niemniej jednak w aktach znajdują się dokumenty wskazujące na daty i wysokość dochodów z poszczególnych miesięcy uzyskiwanych przez żonę skarżącego. Dokonując na ich podstawie nieskomplikowanych obliczeń matematycznych można z pewnością stwierdzić, że każdy z dochodów otrzymanych przez żonę skarżącego z tytułu umów zlecenia zawieranych z tym samym podmiotem, tj. firmą [...] Sp. z o.o. powodował przekroczenie kryterium dochodowego. Ubocznie tylko można stwierdzić, że nie miało też znaczenia w sprawie to, czy przez uzyskanie dochodu należy rozumieć moment faktycznej wypłaty dochodu, czy z samym faktem zatrudnienia, jakkolwiek Sąd dostrzega, że w powołanym art. 9 pkt 4a p.o.u.a.. ustawodawca posłużył się pojęciem osiągnięcia dochodu, co należy rozumieć jako faktyczne uzyskanie wskazanego dochodu, czyli otrzymanie np. wynagrodzenia. Jak wskazał WSA w Poznaniu w wyroku z 20 września 2018 r. (sygn. akt IV SA/Po 594/18), termin "dochód" używany w u.ś.r. jest terminem zaczerpniętym z prawa podatkowego, na co wskazuje jego definicja zamieszczona w art. 3 pkt 1 u.ś.r., odwołująca się wprost do przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych. Na gruncie tych przepisów jest zaś zasadą, że "przychodem" - a co za tym idzie, także "dochodem" - są pieniądze (wartości pieniężne, wartość otrzymanych świadczeń w naturze, wartość innych nieodpłatnych świadczeń) "otrzymane lub pozostawione do dyspozycji podatnika" (por. art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych). Dlatego też przy identyfikowaniu faktu i momentu uzyskania dochodu podstawowe znaczenie ma, co do zasady, sam moment zyskania możliwości faktycznego dysponowania kwotą danego świadczenia, a nie okres, za jaki formalnie ono przypada. Także w innych orzeczeniach stwierdzono, że dopiero faktyczne uzyskanie dochodu wskutek zatrudnienia ma wpływ na uprawnienie do świadczeń rodzinnych. Związane jest to z pomocową istotą świadczeń rodzinnych. Wpływ na uprawnienie do tych świadczeń mieć mogą jedynie faktycznie uzyskane dochody, a nie wierzytelności czy ekspektatywa uzyskania dochodu" (zob. wyroki WSA: z 20 października 2016 r., III SA/Gd 750/16; z 29 czerwca 2017 r., III SA/Gd 374/17, z 10 marca 2020 r., II SA/Ol 1005/19). Wbrew zarzutom, okoliczność, że rodzina skarżącego to rodzina "patchworkowa", nie zwalniała organu z obowiązku uwzględnienia, przy badaniu kryterium dochodowego skarżącego, także dochodu jego żony. Przez "dochód członka rodziny należy rozumieć "przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, z zastrzeżeniem art. 9 ust. 3 – 4b" , zaś przez "rodzinę" – "następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz pozostające na utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia, a także dziecko, które ukończyło 25. rok życia (...); do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko" (art. 2 pkt 12 p.o.u.a.). Bezspornie żona skarżącego mieści w się w kręgu wskazanych w przytoczonym przepisie osób, a zatem jej dochód podlega uwzględnieniu przy ustalaniu dochodu skarżącego dla potrzeb przyznawania świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Dodatkowo podnieść należy, że sam skarżący wypełniając wniosek o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (i następnie podpisując ten wniosek) wskazał jako członków rodziny żonę oraz dzieci (zarówno własne, żony, jak i wspólne – k. 2 - 4 akt administracyjnych). Ponadto w skardze skarżący zarzucił, że pracownicy organu "zawsze przy obliczaniu dochodu kazali wpisywać dochód jego i żony". Miał zatem świadomość, że konieczne jest wskazanie dochodu uzyskiwanego przez żonę. Wbrew zarzutom, nie było też usprawiedliwionych podstaw do przyjęcia, że skarżący nie wiedział o obowiązku informowania organu o zmianie sytuacji dochodowej rodziny. Pouczenie o takim obowiązku było zawarte we wniosku, który skarżący wypełnił i złożył ubiegając się o świadczenia, zresztą nie po raz pierwszy; pouczenie było jasne i zrozumiałe. Należy ponadto zauważyć, że wniosek zawierał rubryki dotyczące składu rodziny i dochodów jej członków, w tym dochodów utraconych (rubryka 5.3.) i uzyskanych (rubryka 5.4.) oraz wyjaśnienie tych pojęć. Wypełniając rubryki w obu przypadkach skarżący udzielił odpowiedzi przeczących odnoszących się - co należy podkreślić – do "członka Twojej rodziny", a zatem nie do samego tylko wnioskodawcy (k.1 – 2verte akt admin.). Oznacza to, że skarżący wiedział, a co najmniej powinien był się dowiedzieć, na czym polega uzyskanie dochodu, w szczególności, że pojęcie to obejmuje dochody wszystkich osób wchodzących w skład rodziny. Obowiązek wskazania we wniosku o przyznanie świadczeń (w odpowiednich rubrykach) informacji o uzyskanym czy utraconym dochodzie, oznacza, że są to informacji istotne przy przyznawaniu świadczeń rodzinnych. Konieczność udzielenia odpowiedzi na pytania w tym zakresie zamieszczone we wniosku wymagało zrozumienia tych pytań, a w razie wątpliwości, wymagało zasięgnięcia pomocy pracownika organu. Wnioskodawca ubiegając się o świadczenia musi wykazać minimum zaangażowania, by świadczenie uzyskać. Skoro wniosek wymaga podania pewnych informacji, wnioskodawca powinien zadbać o to, by udzielić jej rzetelnie i zgodnie z prawdą. W sytuacji, gdy pytania są dla niego niezrozumiałe, powinien zwrócić się do organu o wyjaśnienie i pomoc. W literaturze prawnej trafnie zwraca się uwagę, że "w kontekście przyjętego przez sądy administracyjne sposobu wykładni art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. należy wskazać, że "dobrą wiarę" uchyla już brak staranności, bowiem w złej wierze jest ten, kto zna rzeczywisty stan prawny albo nawet wprawdzie go nie zna, ale mógł się o nim przy dołożeniu należytych starań dowiedzieć, jak wskazano w literaturze prawniczej i orzecznictwie sądowym. Jako zasadę stosowaną w przypadku braku odmiennej woli ustawodawcy należy przyjąć, że już zwykłe niedbalstwo, czyli brak należytej staranności, wyklucza dobrą wiarę. Co ważne, nie ma przeszkód prawnych, by pobierający świadczenie rodzinne zwrócił się do organu je wypłacającego z pytaniem, czy zaistnienie danej okoliczności ma wpływ na prawo do przyznanego świadczenia rodzinnego, zwłaszcza że na takiej osobie ciąży obowiązek niezwłocznego powiadomienia tego organu o wszelkich zmianach mających wpływ na prawo do świadczenia rodzinnego, w tym na wysokość otrzymywanego świadczenia (stosownie do art. 25 ust. 1 u.ś.r.). (...) Konieczne jest współdziałanie strony z organem i wskazywanie przez stronę na okoliczności faktyczne, w których się ona znajduje, celem udzielenia jej przez organ «niezbędnej dla niej» informacji prawnej (wyrok NSA z 12 października 1987 r., IV SA 334/87, wyrok NSA z 22 grudnia 1999 r., III SA 8330/98)". Błędne zrozumienie przez osobę pobierającą świadczenie informacji zawartych w pouczeniu czy niezapoznanie się z nimi, jak i zgubienie czy zniszczenie dokumentu zawierającego pouczenie obciąża tę osobę, nie stanowiąc tym samym przeszkody do ustalenia, że określone świadczenie rodzinne jest świadczeniem nienależnie pobranym". (zob. Małysa-Sulińska Katarzyna (red.), Świadczenia rodzinne. Komentarz do art. 30, pkt 13, Opublikowano: WKP 2023, sip.lex). Pogląd ten pozostaje aktualny również w przypadku osób ubiegających się o ustalenie prawa do świadczeń alimentacyjnych. Skoro więc skarżący co najmniej powinien był wiedzieć, że uzyskanie dochodu jest istotną okolicznością mającą wpływ na prawo i/lub wysokość tych świadczeń, organy zasadnie stwierdziły, że wobec niepoinformowania ich o dochodach żony, skarżący pobrał świadczenia za wskazany okres nienależnie, co musiało skutkować wydaniem zaskarżonej decyzji. W świetle przedstawionych okoliczności skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, dlatego Sąd oddalił ją na podstawie art. 151 p.p.s.a.