II SA/Lu 361/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Laskowska-Pietrzak, Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec (sprawozdawca), Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski, Protokolant Starszy asystent sędziego Agnieszka Wąsikowska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 21 czerwca 2016 r. sprawy ze skargi M. J. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] 2016 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego stypendium oddala skargę. Sygn. akt II SA/Lu 361/ 16 Uzasadnienie Zaskarżoną decyzją z [...] stycznia 2016 r., nr [...] Wojewoda utrzymał w mocy decyzję Starosty [...] z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...] orzekającą o zwrocie nienależnie pobranego stypendium za okres od [...] sierpnia 2013 r. do [...] listopada 2013 r., w kwocie brutto [...] zł. W uzasadnieniu decyzji Wojewoda wskazał, że decyzją z [...] września 2012 r. Starosta uznał M. J. za osobę bezrobotną bez prawa do zasiłku. W okresie od [...] sierpnia 2013 r. do [...] listopada 2013 r. bezrobotny odbył staż, na który został skierowany przez Powiatowy Urząd Pracy (PUP). Za powyższy okres odbywania stażu skarżący pobrał stypendium. Po zakończeniu stażu, z dniem [...] listopada 2013 r. skarżący podjął zatrudnienie w tej samej firmie, tj. "Omega Kancelarie Prawne". W dniu [...] marca 2015 r. do PUP wpłynęło pismo Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wzywające do sprawdzenia stanu konta ubezpieczonego M. J., z uwagi na stwierdzony zbieg tytułów ubezpieczeń. ZUS poinformował, że z danych zgromadzonych na koncie ubezpieczonego wynika, że w okresie od [...] listopada 2012 r. do [...] grudnia 2012 r. skarżący posiadał tytuł do podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym – umowa zlecenia. Po analizie zgromadzonego materiału dowodowego w sprawie, organ I instancji ustalił, iż w okresie posiadania statusu osoby bezrobotnej , skarżący jednocześnie wykonywał inną pracę zarobkową (umowa zlecenie) , o czym nie zawiadomił PUP, mimo pouczenia podczas rejestracji jako osoba bezrobotna, że jest obowiązany zawiadomić w ciągu 7 dni powiatowy urząd pracy o podjęciu zatrudnienia, innej pracy zarobkowej lub pozarolniczej działalności oraz o zaistnieniu innych okoliczności powodujących utratę statusu bezrobotnego albo utratę prawa do zasiłku. Ze względu na powyższe okoliczności, organ I instancji postanowieniem z dnia [...] marca 2015 r. wznowił z urzędu postępowanie na podstawie art. 145 par. 1 pkt 5 k.p.a. w stosunku do własnej decyzji z dnia [...] listopada 2013 r. Następnie w wyniku wznowienia postępowania decyzją z dnia [...] kwietnia 2015 r. organ ten orzekł o uchyleniu własnej decyzji ostatecznej z dnia [...] listopada 2013 r. orzekającej o utracie statusu bezrobotnego z dniem [...] listopada 2013 r. Jednocześnie tą samą decyzją organ orzekł na nowo o utracie statusu osoby bezrobotnej z dniem [...] listopada 2013 r. z powodu wykonywania pracy w ramach umowy zlecenia. Skarżący nie wniósł odwołania od tej decyzji. Następnie decyzją z dnia [...] maja 2015 r., także podjętą w wyniku wznowienia postępowania, organ I instancji orzekł o uchyleniu decyzji własnej z dnia [...] sierpnia 2013 r. przyznającej skarżącemu prawo do stypendium w okresie odbywania stażu od [...] sierpnia 2013 r. do [...] listopada 2013 r. Również od tej decyzji M. J. nie wniósł odwołania. W dniu [...] czerwca 2015 r. organ wszczął postępowanie w sprawie obowiązku zwrotu kwoty [...]zł nienależnie pobranego stypendium. Decyzję tą uchylił Wojewoda na skutek wniesionego odwołania. Po ponownym rozpoznaniu sprawy Starosta decyzją z [...] listopada 2015 r. na podstawie art. 76 ust. 1, ust. 2 pkt 2 i art. 9 ust. 1 pkt 14 lit c. ustawy z dnia [...] kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2015 r. poz. 149 z późn. zm., dalej w skrócie: " u.p.z.i.r.p.") orzekł o zwrocie nienależnie pobranego stypendium za okres od [...] sierpnia 2013 r. do [...] listopada 2013 r. Od opisanej wyżej decyzji Starosty, skarżący wniósł odwołanie zarzucając naruszenie art. 76 ust. 1 i 2 pkt 2 u.p.z.i.r.p. poprzez błędne przyjęcie,że pobrane stypendium jest nienależnie pobranym świadczeniem pieniężnym, pomimo, że pobierający to świadczenie nie był prawidłowo pouczony o okolicznościach. uzasadniających zwrot świadczenia. Ponadto wskazał, że warunkiem ustalenia obowiązku zwrotu nienależnego świadczenia jest wymóg świadomości i premedytacji w pobieraniu świadczenia nienależnego, a więc działanie bezrobotnego w formie umyślności. Świadome wprowadzenie w błąd organu nie może polegać na zaniechaniu, w bierności informacyjnej na etapie wypłaty stypendium, poniewaą powyższa okoliczność nie jest wprowadzeniem w błąd organu, ale naruszeniem obowiązku informacyjnego. Decyzją opisaną na wstępie Wojewoda, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 2 ust. 1 pkt 2 i art. 76 ust 1 i ust. 2 u.p.z.i.r.p. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W motywach uzasadnienia organ II instancji, stwierdził, że zasadnie orzeczono o obowiązku zwrotu wobec skarżącego nienależnie pobranego stypendium za okres od [...] sierpnia 2013 r. do [...] listopada 2013 r. w kwocie brutto [...] zł. Wojewoda, po przywołaniu treści art. 76 ust. 1 i 2 u.p.z.i.r.p. wskazał, że PUP przeprowadził postępowanie wyjaśniające w sprawie i wykazał, iż skarżący w okresie od [...] listopada 2012 r. do [...] grudnia 2012 r. wykonywał pracę na umowę zlecenia. Okoliczności tej skarżący nie kwestionował. Organ odwoławczy wskazał, że M. J. został prawidłowo pouczony o obowiązkach związanych ze statusem osoby bezrobotnej oraz o ustawowych przesłankach warunkujących uzyskanie , a następnie posiadanie statusu osoby bezrobotnej. Skarżący złożył także oświadczenie, że jest osobą niezatrudnioną i niewykonującą innej pracy zarobkowej oraz zobowiązał się do bezzwłocznego informowania urzędu o wszelkich zmianach danych zawartych w karcie rejestracyjnej oraz do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w przypadku niespełnienia warunków wymienionych w ustawie. Mimo prawidłowego pouczenia skarżący nie zgłosił faktu podjęcia pracy na podstawie umowy zlecenia, cały czas podczas wykonywania pracy posiadając status osoby bezrobotnej. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie na opisaną na wstępie decyzję Wojewody, skarżący zarzucił naruszenie: 1) art. 76 ust. 2 pkt 2 ust. 1 u.p.z.i.r.p. poprzez błędne przyjęcie, że w sprawie zaistniały wszelkie konieczne przesłanki do wydania rozstrzygnięcia o obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia – stypendium za odbyty staż za okres od [...] sierpnia 2013 r. do [...] listopada 2013 r.; 2) art. 8, art. 9 i art. 81 poprzez błędną, wybiórczą ocenę zebranego materiału dowodowego w sprawie oraz art. 107 § 1 k.p.a. w zakresie lakoniczności uzasadnienia podjętego w sprawie rozstrzygnięcia w zakresie spełnienia po stronie skarżącej wszystkich koniecznych warunków do zastosowania obowiązku zwrotu nienależnie pobranego stypendium. Podniósł, że w sprawie nie występuje przesłanka wypłacenia świadczenia na podstawie nieprawdziwych oświadczeń, sfałszowanych dokumentów ani też świadomego wprowadzenia w błąd powiatowego urzędu pracy przez osoby pobierające świadczenie. Formuła świadomego wprowadzenia w błąd PUP oznacza, że organ powinien wykazać winę bezrobotnego w doprowadzeniu do pobierania nienależnego świadczenia. Ponadto, w ocenie skarżącego organy administracji powinny w pierwszej kolejności orzec o uznaniu świadczenia za nienależnie pobrane, a dopiero po uprawomocnieniu się tej decyzji orzec nakazanie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. W związku z tak opisanymi zarzutami skarżący wniósł o uchylenie decyzji Wojewody oraz poprzedzającej ją decyzji Starosty [...]. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty podniesione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej stanowiły przepisy ustawy z [...] kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Zgodnie z art. 76 ust. 1 u.p.z.i.r.p. osoba, która pobrała nienależne świadczenie pieniężne, jest obowiązana do zwrotu, w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji, kwoty otrzymanego świadczenia wraz z przekazaną od tego świadczenia zaliczką na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składką na ubezpieczenie zdrowotne. Za nienależnie pobrane świadczenie pieniężne uważa się m.in. (art. 76 ust. 2 ustawy) świadczenie pieniężne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do jego pobierania, jeżeli pobierający to świadczenie był pouczony o tych okolicznościach. Z treści powyższej regulacji wynika, iż decyzja nakładająca obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia (w niniejszej sprawie stypendium) nie jest decyzją uznaniową, lecz ma charakter związany. Organ w prowadzonym postępowaniu zobowiązany jest jedynie ustalić czy zaistniały okoliczności powodujące ustanie prawa do pobierania świadczenia, czy zostały wypłacone świadczenia za okres po zaistnieniu tych okoliczności oraz czy pobierający to świadczenie był pouczony o tych okolicznościach, zaś w razie poczynienia w tym zakresie pozytywnych ustaleń ma obowiązek wydać decyzję nakazującą zwrot nienależnie pobranych świadczeń. Przechodząc na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, że zostały spełnione przesłanki ustawowe, na podstawie których powstał po stronie skarżącego obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w postaci stypendium. W pierwszej kolejności podkreślić należy, że ostateczną decyzją z [...] kwietnia 2015 r. Starosta orzekł m.in. o utracie przez skarżącego statusu osoby bezrobotnej z dniem [...] listopada 2012 r. z powodu wykonywania innej pracy zarobkowej (umowy zlecenia). Następnie uchylił decyzję Starosty przyznającą skarżącemu prawo do stypendium oraz orzekł o odmowie przyznania prawa do stypendium, Z akt niniejszej sprawy wynika w sposób nie budzący wątpliwości, iż organy administracji prawidłowo ustaliły, że skarżący posiadając status bezrobotnego, mimo prawidłowego pouczenia w dniu rejestracji, podjął pracę na umowę zlecenia w okresie od [...] listopada 2012 r. do [...] grudnia 2012 r. Następnie w 2013 r. został skierowany na staż, w związku z czym przyznano mu stypendium. Skarżący był pouczony o okolicznościach powodujących ustanie prawa do jego pobierania, co potwierdził własnoręcznym podpisem. Udzielone w tym zakresie skarżącemu pouczenie było zrozumiałe i jednoznacznie wynikało z niego, że winien on zawiadomić w ciągu 7 dni powiatowy urząd pracy o podjęciu jakiegokolwiek zatrudnienia bądź innej pracy zarobkowej. Dodatkowo wskazać należy, że skarżący jest z wykształcenia prawnikiem, a zatem zrozumienie treści obszernego pouczenia nie powinno sprawiać mu trudności. Podkreślić należy, że za osobę bezrobotną może być uznana wyłącznie osoba spełniająca wymogi określone w art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia, a zatem musi być to osoba niezatrudniona i niewykonująca innej pracy zarobkowej, zdolna i gotowa do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym w danym zawodzie lub służbie albo innej pracy zarobkowej. Przy czym zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 43 ustawy o promocji zatrudnienia przez zatrudnienie rozumie się wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego oraz umowy o pracę nakładczą, zaś stosownie do art. 2 ust. 1 pkt 11 ustawy o promocji zatrudnienia inną pracą zarobkową jest wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umów cywilnoprawnych, w tym umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych. Nie ulega zatem wątpliwości, że wykonywanie pracy na podstawie umowy zlecenia uniemożliwia nabycie statusu osoby bezrobotnej oraz nabycia prawa do świadczeń z tym statusem związanych. Powyższe oznacza, że ze statusu osoby bezrobotnej mogą korzystać tylko osoby poza zatrudnieniem lub niewykonujące innej pracy zarobkowej. Zatem jakakolwiek aktywność mająca na celu uzyskiwanie zarobków, mieszcząca się w ramach tego, co uznawane jest w ustawie jako zatrudnienie, lub inna praca zarobkowa stanowi przesłankę utraty tego statusu i to niezależnie od jej wymiaru czasowego czy też wysokości uzyskiwanych dochodów. Odnosząc się do zarzutów zawartych w skardze Sąd uznał, że nie zasługują one na uwzględnienie. Z uzasadnienia zaskarżonych decyzji bezspornie wynika, że organy nie miały wątpliwości, że w sprawie nie miało miejsca pobranie nienależnego świadczenia na podstawie nieprawdziwych oświadczeń lub sfałszowanych dokumentów. Nastąpiło to natomiast na skutek świadomego wprowadzenia w błąd PUP. W tym zakresie Sąd podziela pogląd wyrażony w zacytowanym przez organ odwoławczy orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia [...] czerwca 2009 r. sygn.. akt I OSK 1034/08, że "świadomego wprowadzenia w błąd organu, o jakim mowa w art. 76 ust. 2 pkt 2 ustawy, nie można ograniczać jedynie do tzw. zamiaru bezpośredniego, ale również należy uwzględnić działania realizowane z zamiarem pośrednim, który przejawia się tym, że działający nie ma bezpośredniego zamiaru wprowadzenia organu w błąd co do danej okoliczności, ale według wszelkiego prawdopodobieństwa mógł się spodziewać, że skutek taki nastąpi". Niezasadny jest także zarzut skargi, że decyzja o obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia powinna zostać poprzedzona wydaniem decyzji uznaniu świadczenia za nienależne. Obowiązek taki nie wynika z przepisów ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Brak jest także podstaw do stosowania w tym zakresie przez analogię orzecznictwa dotyczącego ustawy o świadczeniach rodzinnych. W rozpoznawanej sprawie ustalono, ponad wszelką wątpliwość, że skarżący decyzją z dnia [...] września 2012 r. uznany został z tym dniem za osobę bezrobotną, a w okresie od [...] sierpnia 2013 r. do [...] listopada 2013 r. skierowany został przez PUP na staż, za który pobierał stypendium. W okresie posiadania statusu osoby bezrobotnej wykonywał pracę na umowę zlecenia od [...] listopada 2012 r. do [...] grudnia 2012 r., czego skarżący nie kwestionował. Zatem w świetle całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie i wskazanych okoliczności należało uznać podjęte w sprawie rozstrzygnięcie za prawidłowe. Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd, na podstawie art.151 p.p.s.a., skargę oddalił .