II SA/Lu 362/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza (sprawozdawca) Asesor sądowy Marcin Małek Protokolant Sekretarz sądowy Marzena Okoń po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 listopada 2021 r. sprawy ze skargi I. Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego I. oddala skargę, II. przyznaje [...] od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wynagrodzenie tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w kwocie 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy), w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) należnego podatku od towarów i usług. Samorządowe Kolegium Odwoławczego decyzją z dnia [...] lutego 2021 roku, znak: [...], po rozpatrzeniu odwołania I. Ś. (dalej jako: "skarżący"), uchyliło decyzję Wójta Gminy N. z dnia [...] grudnia 2020r., orzekającą o odmowie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z zaliczki alimentacyjnej osobom uprawnionym: M. Ś. , S. Ś., D. Ś., P. Ś. i umorzyło postępowanie pierwszej instancji w całości. Rozstrzygnięcie organu zostało wydane w oparciu o następujący stan faktyczny i prawny. Decyzją z dnia [...] czerwca 2020 r. Wójt Gminy N. odmówił umorzenia skarżącemu należności w łącznej wysokości [...] zł z tytułu wypłaconych świadczeń z zaliczki alimentacyjnej (należność główna + powiększona o 5%) osobom uprawnionym: M. Ś., S. Ś., D. Ś. i P. Ś.. Po rozpatrzeniu odwołania skarżącego, Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] sierpnia 2020 r., znak: SKO. [...] uchyliło powyższą decyzję, wskazując, że organ I instancji nie ustalił sytuacji dochodowej oraz rodzinnej skarżącego w kontekście art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.jedn. Dz.U. z 2020 poz. 808 ze zm.; dalej jako: "u.p.o.u.a." lub "ustawa"). Kolegium zwróciło uwagę, że organ I instancji nie określił, czy na tle rozpatrywanej sprawy zachodzą przesłanki uzasadniające umorzenie wypłaconych świadczeń z zaliczki alimentacyjnej, bądź odroczenie terminu ich płatności albo rozłożenie na raty. Ponownie przeprowadzając postępowanie, organ I instancji, po dokonaniu analizy sytuacji osobistej oraz dochodowej skarżącego w świetle art. 30 ust. 2 ustawy, decyzją z dnia 15 września 2020 r. odmówił umorzenia zaległości alimentacyjnych. Uzasadniając swoje stanowisko, organ I instancji wskazał, że w znajdującym się w aktach sprawy orzeczeniu lekarza orzecznika ZUS potwierdzono, że skarżący jest częściowo niezdolny do pracy do dnia 31 marca 2021r. Z tego powodu organ uznał, że skarżący rokuje w zakresie powrotu do pełnej sprawności, a jego sytuacja życiowa w dalszej perspektywie może się poprawić. W konsekwencji, na tle rozpatrywanego stanu faktycznego zaistniały warunki, umożliwiające spłatę przez skarżącego zadłużenia wynikającego z wypłaconych zaliczek alimentacyjnych. Przedmiotowa decyzja z dnia [...] września 2020 r., stała się ostateczna. W dniu [...] listopada 2020 r. skarżący złożył do organu I instancji ponowny wniosek o umorzenie należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych w łącznej wysokości [...] zł. W treści swojego pisma wskazał, że jest osobą bezrobotną, a ponadto niepełnosprawną, utrzymującą się wyłączenie z zasiłku stałego w wysokości [...] zł, która średnio wydaje kwotę w wysokości od [...] zł do [...] zł miesięcznie na leki. Po przeprowadzeniu w dniu [...] listopada 2020 r., przez organ wywiadu środowiskowego ze skarżącym, ustalono, że wnioskodawca jest osobą samotnie gospodarującą oraz legitymującą się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wydanym do dnia [...] listopada 2022 r. przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności. Z treści orzeczenia wynika, że skarżący jest częściowo niezdolny do pracy do dnia 31 marca 2021 r. Na podstawie powyższych ustaleń, organ I instancji uznał, że wnioskodawca rokuje w zakresie powrotu do pełnej sprawności, a jego sytuacja życiowa w dalszej perspektywie może się poprawić. W ocenie organu, na tle rozpatrywanego stanu faktycznego zaistniały warunki, umożliwiające spłatę przez wnioskodawcę zadłużenia wynikającego z wypłaconych zaliczek alimentacyjnych, w związku z czym decyzją z dnia [...] grudnia 2020 r., odmówił umorzenia skarżącemu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z zaliczki alimentacyjnej. W odwołaniu od powyższej decyzji, skarżący podkreślił, że jego sytuacja życiowa jest bardzo ciężka, gdyż jest osobą niepełnosprawną, a dodatkowo bezrobotną, bez perspektyw na znalezienie pracy. W wyniku rozpatrzenia odwołania, decyzją z dnia [...] lutego 2021 r., znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło zaskarżoną decyzję i umorzyło postępowanie przed organem I instancji. W treści rozstrzygnięcia organ odwoławczy powołał się na art. 61a § 1 k.p.a. oraz wykładnię art. 61 § 5 k.p.a., zaczerpniętą z orzecznictwa sądów administracyjnych wskazując jednocześnie, że zarówno w sprawie zakończonej ostateczną decyzją z dnia [...] września 2020 r., znak: [...], jak i w sprawie, w której wydana została decyzja z dnia [...] grudnia 2020 r. występuje ta sama strona. Ponadto ww. sprawy dotyczyły tego samego przedmiotu (umorzenia zadłużenia skarżącego z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych za lata od 2005 roku do 2008 roku w łącznej wysokości [...] zł) i były rozpatrywane na tle niezmienionego stanu faktycznego. W związku z powyższym, organ uznał, że w rozpatrywanej sprawie zachodziła tożsamość podmiotowa oraz przedmiotowa ze sprawą zakończoną uprzednio ostateczną decyzją z dnia [...] września 2020 r., znak: [...], a zatem brak było podstaw do wszczęcia postępowania zakończonego decyzją z dnia [...] grudnia 2020 r. W skardze, skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, skarżący ponownie podkreślił, że jest osobą niepełnosprawną i znajdującą się w bardzo trudnej sytuacji materialnej. Wskazał, że od dnia [...] stycznia 2021 r. ma przyznane świadczenie emerytalne w wysokości [...] zł. Po potrąceniach komorniczych, do dyspozycji w skali miesiąca pozostaje mu kwota [...]zł, z czego od [...] zł do [...] zł musi wydatkować na leki, niezbędne w jego codziennym funkcjonowaniu. Skarżący stwierdził, że umorzenie bądź rozłożenie na raty jego zaległości alimentacyjnej w sposób znaczący poprawiłoby jego sytuację materialną. W odpowiedzi na zarzuty podniesione w skardze, organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2016 r., poz. 1647 ze zm. 1066) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz.2325 ze zm.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontrolę zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Oceniając w świetle przedstawionych kryteriów legalność zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Skarżący domagał się umorzenia należności powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobom uprawnionym powołując się na art. 30 ust 2 ustawy, zgodnie z którym organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Również na podstawie art. 30 ust. 2 udzielenie ulgi w spłacie przez organ nie jest obligatoryjne, o czym świadczy sformułowanie "może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć". Należy zauważyć, że ustawodawca w art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. upoważnia organ do udzielenia ulgi w spłacie jedynie odnośnie "należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego", a więc należności wymienionych w art. 28 ust. 1 pkt 1 ustawy. Dłużnik alimentacyjny jest bowiem zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy. Uprawnienie dłużnika do ubiegania się o ulgę w spłacie z art. 30 ust. 2 ustawy koresponduje z jego obowiązkiem z art. 27 ust. 1 ustawy. Zasadniczą kwestią wymagającą rozstrzygnięcia w sprawie niniejszej była odpowiedź na pytanie, czy Samorządowe Kolegium Odwoławcze miało uzasadnione podstawy, by uchylić decyzję organu I instancji i umorzyć postępowanie jako bezprzedmiotowe, czy też powinno wydać decyzję merytoryczną. W pierwszej kolejności, wskazać należy, że stosownie do treści art. 60 § 1 k.p.a. postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Jednocześnie, art. 61a § 1 k.p.a. określa, że gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Ostatnio powołany przepis stanowi podstawę prawną do odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego m.in. w sytuacji, gdy kierowane do organu administracji publicznej żądanie dotyczy sprawy już wcześniej rozstrzygniętej (tożsamość sprawy). Z kolei zgodnie z art. 105 § 1 k.p.a., gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyn stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania w odpowiednio w całości albo w części. Zważyć jednak należy, że o tożsamości sprawy można mówić wyłącznie wówczas, gdy w sprawie występują te same podmioty, dotyczy ona tego samego przedmiotu i tego samego stanu prawnego w niezmienionym stanie faktycznym sprawy (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 4 kwietnia 2013 r., II SA/Lu 1036/12, Lex nr 1310579). Na sprawę w znaczeniu materialnym składają się elementy podmiotowe i przedmiotowe, a zatem przy ustalaniu tożsamości sprawy należy badać te właśnie elementy. Tożsamość elementów podmiotowych to tożsamość podmiotu będącego adresatem praw lub obowiązków, a tożsamość przedmiotowa to tożsamość treści tych praw i obowiązków oraz ich podstawy prawnej i faktycznej (por. wyrok NSA z dnia 28 lutego 2012 r., II OSK 2242/11, dostępny na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Należy zatem uznać, że w sytuacji, gdy organ przyjmując żądanie strony stwierdzi, że obejmuje ono sprawę tożsamą podmiotowo i przedmiotowo do sprawy już wszczętej winien na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. odmówić wszczęcia postępowania. W przeciwnym wypadku doszłoby bowiem do sytuacji, że w tej samej sprawie administracyjnej w rozumieniu art. 1 pkt 1 k.p.a. prowadzone byłyby dwa odrębne postępowania administracyjne, a ich zakończenia w drodze osobnych decyzji administracyjnej prowadziłoby do zaistnienia, w postępowaniu zakończonym później, wady kwalifikowanej - wydania decyzji w sprawie już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną (art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a.). Gdyby jednak w tych okolicznościach doszło do wszczęcia postępowania, organ byłby zobligowany do umorzenia postępowania na podstawie art.105 § 1 k.p.a. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy Sąd stwierdził, iż stanowisko Kolegium zawarte w zaskarżonej decyzji jest zgodne z prawem. Analiza akt sprawy wskazuje, że w istocie pomiędzy postępowaniem zakończonym decyzją Wójta Gminy N. z [...] września 2020r., a postępowaniem zainicjowanym przez skarżącego wnioskiem z dnia [...] listopada 2020 r. zachodzi tożsamość spraw. Po pierwsze, zarówno w postępowaniu administracyjnym podlegającym kontroli w niniejszej sprawie, jak i w postępowaniu zakończonym decyzją organu z [...] września 2020r., stroną domagającą się umorzenia należności alimentacyjnych był skarżący. Również ten sam był organ administracji publicznej właściwy do rozpoznania w obu sprawach. Jeżeli chodzi o podstawę prawną żądania skarżącego wskazać należy, że zarówno w dacie złożenia pierwszego wniosku o umorzenie należności alimentacyjnych - [...] grudnia 2019 r., jak i wniosku z dnia [...] listopada 2020 r. dotyczącego tego samego zakresu rozpoznania – umorzenia należności alimentacyjnych, obowiązywały te same regulacje prawne, o jednakowej treści, a mianowicie art. 30 ust. 2 ustawy. Świadczy to o tożsamości stanu prawnego istotnego dla rozstrzygnięcia w obu porównywanych sprawach. Sąd uznał, że także w zakresie stanu faktycznego w obu analizowanych sprawach zachodzi pełna zbieżność. Zwrócenia uwagi wymaga, że wniosek skarżącego z [...] listopada 2020 r., złożony w terminie dwóch miesięcy po wydaniu decyzji z dnia [...] września 2020 r., nie zawierał żadnych nowych okoliczności, które uzasadniałyby ponowne procedowanie w sprawie. W złożonym wniosku skarżący podniósł, że ma 64 lata, nie posiada żadnego majątku, utrzymuje się z zasiłku stałego w kwocie [...]zł przyznanego decyzją z dnia [...] listopada 2020 r. przez Wójta Gminy N. na okres od dnia [...] listopada 2020 r., do [...] listopada 2022r. Ponadto skarżący wskazał, że posiada orzeczenie ustalające umiarkowany stopień niepełnosprawności z dnia [...] listopada 2020 r. (k. 58 akt adm.). Z przedstawionego dokumentu wynika, że orzeczenie zostało wydane do dnia [...] listopada 2022 r., oraz że skarżący jest zdolny do pracy w warunkach pracy chronionej. Dalej we wniosku skarżący wyjaśnił, że leczy się na serce i dyskopatię, a na leki wydaje miesięcznie kwotę [...]-[...] zł. Wspomniał także, że "wszystkie zaświadczenia lekarskie znajdują się w GOPS w N. ." Dokonując analizy stanu faktycznego przedstawionego w procedowanej sprawie, Sąd doszedł do przekonania, że jest on w pełni tożsamy ze stanem faktycznym będącym podstawą ustaleń przy wydawaniu decyzji z dnia [...] września 2020 r. Stwierdzenie takie wynika nie tylko ze zbieżności treści z uprzednio złożonym wnioskiem skarżącego z dnia [...] grudnia 2019 r., ale przede wszystkim z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie. Poddając ocenie i konfrontacji twierdzenia skarżącego zawarte we wniosku wszczynającym postępowanie, ustalenia wywiadu środowiskowego przeprowadzonego przez organ w dniu [...] listopada 2020 r. oraz ustalenia organu z postępowania zakończonego decyzją z dnia [...] września 2020 r., wynika, że sytuacja rodzinna i zdrowotna skarżącego nie pogorszyła się, a dochodowa utrzymuje się na tym samym poziomie. Wobec powyższego, Sąd stwierdził, że stany faktyczne sprawy niniejszej i sprawy zakończonej decyzją z [...] września 2020 r. o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego są tożsame. W ocenie Sądu, organ odwoławczy dochował należytej staranności i wnikliwości w porównaniu stanu faktycznego sprawy niniejszej i rozstrzygniętej decyzją z dnia [...] września 2020 r., uważając je za identyczne. Pomijając kwestie oceny zbieżności spraw, w tym również tożsamości stanu faktycznego, Sąd zważa na treść art. 30 ust. 2 ustawy, który nie ogranicza dłużnikom alimentacyjnym możliwości wielokrotnego występowania z wnioskiem o umorzenie należności alimentacyjnych. A żeby jednak dokonać weryfikacji takiego wniosku i rozpatrzeć go merytorycznie, wnioskodawca powinien wskazać, czy od ostatniego postępowania w przedmiocie umorzenia należności alimentacyjnych zaszły jakiekolwiek zmiany w jego sytuacji osobistej, rodzinnej, zdrowotnej czy też finansowej, które wprowadzałyby konieczność ponownego przeprowadzenia postępowania w tym przedmiocie. W rozpatrywanej sprawie skarżący na poparcie zasadności swojego wniosku nie przedłożył żadnych dokumentów jak również nie podniósł żadnych nowych okoliczności prowadzących do zmiany sytuacji rodzinnej, zdrowotnej czy dochodowej, która uzasadniałaby wszczęcie postępowania i rozważenie umorzenia zaległości alimentacyjnej. Przedstawienie dowodu na zmianę sytuacji dochodowej, rodzinnej czy zdrowotnej skarżącego nie może być postrzegane jako obowiązek urzędowy organu. Odnosząc się do wniosku skarżącego o rozłożenie na raty przedmiotowej zaległości alimentacyjnej zawartego w skardze, Sąd wyjaśnia, że wniosek w tym zakresie powinien zostać złożony do właściwego organu administracji. W pismach skierowanych do organu wszczynających postępowanie skarżący zwracał się jedynie o umorzenie zaległości, natomiast nie zawarł wniosku o rozłożenie na raty przedmiotowej zaległości. Rzeczą Sądu jest kontrolowanie prawidłowości i legalności zaskarżonych rozstrzygnięć pod względem zgodności z prawem, natomiast procedowanie w zakresie merytorycznym i ewentualne rozłożenie na raty należy do właściwości organu. Mając na uwadze powyższe, bez wątpienia można stwierdzić całkowitą tożsamość podmiotową i przedmiotową spraw, co potwierdza prawidłowość i zgodność z prawem zaskarżonej decyzji. Dlatego też należało zaakceptować ustalenie organu odwoławczego, że niniejsza sprawa została już prawomocnie rozstrzygnięta, co powodowało konieczność umorzenia przez organ I instancji postępowania w niniejszej sprawie na podstawie art. 105 § 1 K.p.a. W tym stanie rzeczy, nie znajdując podstaw do zakwestionowania zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a. O wynagrodzeniu adwokata, świadczącego pomoc prawną z urzędu, Sąd orzekł na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. oraz § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c) w zw. z § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U z 2019 r. poz. 18).