II SA/Lu 363/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Leszek Leszczyński (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia NSA Krystyna Sidor, Sędzia NSA Jerzy Stelmasiak, Protokolant Asystent sędziego Beata Skubis-Kawczyńska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 26 czerwca 2008 r. sprawy ze skargi E. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku oddala skargę. Organ I instancji po rozpatrzeniu wniosku E. K. z dnia 4 września 2007 r., przedmiotem którego było żądanie przyznania na córki J. i A. zasiłku rodzinnego a także dodatków do zasiłku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego oraz z tytułu zamieszkiwania w internacie przez córkę J. i dojazdów do szkoły przez córkę A., decyzją podjętą z upoważnienia Wójta Gminy T. z dnia [...], Nr [...]odmówił E. K. przyznania świadczeń rodzinnych, uzasadniając odmowę niespełnieniem przesłanki dochodowej określonej w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r., nr 139, poz. 992 ze zm.). Decyzja powyższa była podjęta w trybie ponownego rozpatrzenia sprawy, po jej przekazaniu temu organowi decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...], uchylającą wcześniejszą decyzję Wójta Gminy T. z dnia [...]. Organ I instancji stwierdził w decyzji, iż dochód na członka rodziny w roku 2006 z gospodarstwa rolnego o powierzchni przeliczeniowej 18,4685 ha, wyniósł 728, 84 zł. miesięcznie, przyjmując, iż umowa dzierżawy zawarta przez żonę wnioskodawcy H. K. z J. K. z dniu 18 stycznia 2002 r. nie jest umową zawartą stosownie do art. 28 ust. 4 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 1998 r., nr 7, poz. 25 ze zm.). Organ nie stwierdził także możliwości uwzględnienia wyjątków określonych w art. 5 ust. 2 i art. 5 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych. E. K. w odwołaniu wskazał na naruszenie przez organ I instancji ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz.U. nr 105, poz. 881 ze zm.), podnosząc w szczególności, iż umowa dzierżawy, dołączona przez niego do wniosku, spełnia warunki umowy, o której mowa w ustawie o ubezpieczeniu społecznym rolników. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...], Nr [...] utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Orzekając w oparciu o stan faktyczny ustalony przez organ I instancji, przyjęło uwzględnione przez ten organ źródła dochodu, określając poszczególne składniki gospodarstwa rolnego, z których dochód został obliczony oraz samo wyliczenie dochodu przez ten organ. Wskazując na brak posiadania statusu emeryta lub rencisty przez któregokolwiek z małżonków, co w rozumieniu art. 28 ust. 4 pkt 1 lit. a) - d) ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników związane jest z zaprzestaniem prowadzenia działalności rolniczej, Kolegium przyjęło, że umowa dzierżawy, na którą powoływał się odwołujący się, nie może stanowić składnika podstawy do obliczenia dochodu z gospodarstwa rolnego, na gruncie art. 5 ust. 8a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Kolegium wskazało także na brak możliwości odliczenia składek na ubezpieczenie społeczne, niezaliczonych do kosztów uzyskania dochodu oraz na ubezpieczenia zdrowotne na gruncie art. 3 pkt 1 lit. a) i b) ustawy o świadczeniach rodzinnych, odnoszącego się do dochodów podlegających opodatkowaniu na zasadach ogólnych oraz dochodów opodatkowanych na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne. Wynika to także z § 15 powołanego w odwołaniu rozporządzenia. E. K. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie podniósł zarzuty wskazane już wcześniej w odwołaniu, dotyczące charakteru umowy dzierżawy, w jego ocenie spełniającej warunki płynące z treści art. 38 pkt 1 i art. 28 ustawy ubezpieczeniu społecznym rolników oraz braku w decyzji pomniejszenia dochodu o składki na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, odwołując się do argumentów podniesionych w zaskarżonej decyzji oraz wskazując na brak uznaniowości w przyznawaniu zasiłków rodzinnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie rozpatrując skargę stwierdził, iż jest ona niezasadna i nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej przepisu, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kontrola wojewódzkiego sądu administracyjnego stosownie do unormowania art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) oraz art. 1 § 1 i 2 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych obejmuje, mieszczące się w granicach sprawy określonej skargą, kwestie związane ze zgodnością procesu stosowania prawa w postępowaniu administracyjnym z prawem, a więc to, czy organy administracji dokonały prawidłowych ustaleń co do obowiązywania zastosowanych norm prawnych, czy normy te właściwie zinterpretowały i nie naruszyły zasad ustalania określonych faktów za udowodnione. W zakresie tak ustalonej kognicji Sąd nie dopatrzył się uchybień organu odwoławczego w interpretacji prawa materialnego oraz w przestrzeganiu norm prawa procesowego. W ocenie sądu, nie można było stwierdzić jakichkolwiek naruszeń w ustaleniu stanu faktycznego przez organy administracyjne. W kontekście przyjęcia przez organ odwoławczy ustaleń organu I instancji, kwalifikacja powyższa odnosi się w istocie do działań tego organu, który, podejmując decyzje i ustalając w ramach procesu prowadzącego do jej wydania stan faktyczny w warunkach ponownego rozpatrzenia sprawy, dokonał tego zgodnie z regulującymi to działanie przepisami postępowania administracyjnego. Ustawa o świadczeniach rodzinnych określa w art. 3 pkt 1 rodzaje dochodów, uwzględnianych dla celów przyznawania świadczeń rodzinnych. Znajdują się wśród nich dochody uzyskane z gospodarstwa rolnego w rozumieniu przepisów o podatku rolnym (art. 3 pkt 6 ustawy). Powołana wyżej ustawa, która określa zasady i tryb przyznawania świadczeń z systemu świadczeń rodzinnych, w art. 5 ust. 1 przyznaje prawo do zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku rodzicom, jednemu z rodziców albo opiekunowi prawnemu dziecka oraz opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli osoby te spełniają określone w tym przepisie kryterium dochodowe, tj. jeżeli są osobami, których dochód w rodzinie w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 504 zł, a jeżeli członkiem rodziny jest dziecko legitymujące się orzeczeniem o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności – kwoty 583 zł (art. 5 ust. 2 cyt. ustawy). Organy poprawnie na gruncie art. 3 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, wzięły pod uwagę okres 2006 r., dla ustalenia wysokości tego dochodu, który następnie stanowił podstawę wyliczenia kwoty, ustalonej ostatecznie w wysokości 728, 84 zł. miesięcznie na osobę w rodzinie, przyjmując, iż był to dochód z gospodarstwa rolnego o powierzchni 18, 4685 ha. Samo wyliczenie dochodu nie jest zresztą ani bezpośrednio kwestionowane przez skarżącego w skardze ani też nie było kwestionowane w odwołaniu. Zagadnieniem zasadniczym w ocenie skarżącego stanowi natomiast ustalenie podstaw tego wyliczenia, a przede wszystkim uwzględnienie jako negatywnych przesłanek - z jednej strony umowy dzierżawy gruntów o powierzchni 15,62 ha, zawartej między jego żoną a J. K., a z drugiej – płaconych przez niego składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne, co pomniejszałoby podstawę i, w ocenie skarżącego, umożliwiałoby przyznanie świadczenia. W ocenie sądu organy prawidłowo zastosowały obowiązujące w dacie wydawania decyzji przepisy dotyczące obu powyższych przesłanek, dokonując poprawnej ich interpretacji, przy wykorzystaniu przez Kolegium dodatkowo orzecznictwa sądów administracyjnych. Organy poprawnie zastosowały przepis at. 5 ust. 8a pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych do stanu faktycznego ustalonego w sprawie, na gruncie którego umowa dzierżawy stanowi podstawę zmniejszenia dochodu branego pod uwagę przy przyznawaniu świadczeń rodzinnych, jeżeli zawarta jest stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników. To zaś nie miało miejsca w przypadku umowy zawartej w dniu 18 stycznia 2002 r. Na gruncie bowiem art. 28 ust. 4 pkt 1 lit. a) - d) ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników w związku z ustalonym stanem faktycznym, decydujące jest zaprzestanie w efekcie zawartej umowy dzierżawy, prowadzenia działalności rolniczej przez emeryta lub rencistę, co także nie miało miejsca w niniejszej sprawie. W dniu 18 stycznia 2002 r. pomiędzy H. K. a J. K. została zawarta umowa dzierżawy, na podstawie której H. K. wydzierżawiła kontrahentowi grunty o powierzchni 15,62 ha na okres 25 lat, ale ani skarżący ani jego małżonka H. K. nie byli rencistami lub emerytami. Brak tej przesłanki, niekwestionowany zresztą bezpośrednio przez stronę skarżącą, powoduje, że na gruncie art. 5 ust. 8a ustawy o świadczeniach rodzinnych dochód z gospodarstwa rolnego dla celów świadczeń rodzinnych oblicza się od całej powierzchni gospodarstwa rolnego, stanowiącego podstawę wymiaru podatku rolnego, wliczając w nią także grunty oddane w dzierżawę. Nie zmienia tej kwalifikacji treść przepisu art. 38 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, który został powołany w skardze, a który w kontekście rozpatrywanej skargi, określa jedynie domniemanie, iż dzierżawca gruntów, jeżeli dzierżawa jest zarejestrowana w ewidencji gruntów i budynków, prowadzi działalność rolniczą na tych gruntach. W szczególności nie wskazuje on na brak znaczenia przesłanki wydzierżawienia gruntu przez rencistę lub emeryta. Z tego względu organy trafnie przyjęły, że skoro umowa powyższa nie jest umową dzierżawy zawartą stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników (art. 5 ust. 8a ustawy o świadczeniach rodzinnych), grunt nią objęty nie podlega wyłączeniu z powierzchni gospodarstwa rolnego stanowiącego podstawę wymiaru podatku rolnego, od której oblicza się dochód z gospodarstwa rolnego dla celów świadczeń rodzinnych. Nie było zatem podstaw do odliczenia powierzchni gospodarstwa będącego własnością żony wnioskodawcy, oddanego w dzierżawę na mocy umowy z dnia 18 stycznia 2002 r. od powierzchni gospodarstwa, która stanowi podstawę wymiaru podatku rolnego, a dochód z której został wzięty pod uwagę przy ustalaniu przesłanki przyznania świadczenia. Stanowisko powyższe zostało wyprowadzone na gruncie ukształtowanego orzecznictwa sądów administracyjnych, przyjmującego, iż umowa oddająca gospodarstwo na okres 10 lat i zarejestrowana w ewidencji gruntów i budynków będzie zawarta, na gruncie art. 5 ust. 8a pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników tylko wówczas, jeżeli wydzierżawiającym będzie rencista lub emeryt (por. np. wyrok NSA z dnia 17 października 2006 r., I OSK 601/06. Lex 288993). Stanowisko takie jest prezentowane także w orzecznictwie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie (por. wyrok z dnia 29 grudnia 2006 r., II SA/Lu 940/06, podjęty także w sprawie ze skargi E. K.). Organ odwoławczy poprawnie także zinterpretował przepis art. 3 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Na jego mocy bowiem, dochody uzyskane z gospodarstwa rolnego zaliczone są do dochodów niepodlegających opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych (lit. c, tiret 22), co oznacza, że można od takiego dochodu odliczyć jedynie kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Na mocy pkt 1 lit. a) oraz b) tego przepisu, składki na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne podlegają odliczeniu jedynie od tych przychodów, które podlegają opodatkowaniu albo na zasadach ogólnych na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych albo gdy dochód z działalności podlega opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne. Żaden ze wskazanych powyżej przypadków nie zachodzi w ramach kontrolowanego postępowania administracyjnego, w związku z czym brak było podstaw do uwzględnienia powyższego przepisu przy podjęciu zaskarżonej decyzji. Także § 15 powołanego w skardze rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz.U. nr 105, poz. 881 ze zm.) wskazuje na możliwość pomniejszenia dochodu członka rodziny o składki na ubezpieczenie społeczne i ubezpieczenie zdrowotne jedynie wówczas, gdy ten członek rodziny osiąga dochód podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach ogólnych. Wykładnia tego przepisu, niezależnie od tego, że ma ona charakter wykonawczy i winien być interpretowany łącznie z przepisem ustawy upoważniającej do wydania rozporządzenia, w żadnym zakresie nie zmienia stanowiska przyjętego przez organ administracji w zaskarżonej decyzji. Poprawnie organy uznały również brak możliwości zastosowania art. 5 ust. 2 i art. 5 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Nie wystąpiła bowiem określona w ust. 3 tego przepisu różnica w dochodach, umożliwiająca wyjątkowe przyznanie świadczeń w sytuacji przekroczenia kwoty uprawniającej do zasiłku, ani też, określona w ust. 2 szczególna sytuacja po stronie osób uprawnionych, związana z obecnością w rodzinie dziecka legitymującego się orzeczeniem o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. W świetle powyższej argumentacji, wskazującej na pozytywną ocenę procesu decyzyjnego i wyników wykładni przepisów prawnych, dokonanej przez organ przy wydawaniu zaskarżonej decyzji, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w kontekście poczynionych rozważań nie stwierdził niezgodności zaskarżonej decyzji z przepisami prawa. W związku z tym Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) oddalił skargę.