II SA/Lu 363/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk Sędziowie Sędzia WSA Jacek Czaja (sprawozdawca) Asesor sądowy Brygida Myszyńska-Guziur Protokolant Referent Agnieszka Komajda po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 lipca 2024 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 5 marca 2024 r., znak: SKO.41/475/OS/2024 w przedmiocie zwrotu świadczeń nienależnie pobranych oddala skargę. Decyzją z 5 marca 2024r., znak: SKO.41/475/OS/2024 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie po rozpatrzeniu odwołania A. K. - na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 1, ust. 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390, dalej jako "u.ś.r.") - utrzymał w mocy decyzję wydaną z up. Prezydenta Miasta Lublin z 20 listopada 2023 r., nr MOPR.D- OZ.460.51870.1.1.2023 o ustaleniu wobec A. K. nienależnie pobranych - za okres od 1 września 2021 r. do 31 października 2021 r. - świadczeń rodzinnych na synów K. C. i S. C. w wysokościach odpowiednio 370 zł i 490 zł. Orzekł nadto o obowiązku zwrotu tych świadczeń wraz z odsetkami od 1 października 2021r. do dnia zapłaty. Organ I instancji w uzasadnieniu wskazał, że decyzją z 22 września 2020r. przyznał skarżącej na okres od 1 listopada 2020 r. do 30 kwietnia 2021r.: na rzecz syna K. C. zasiłek rodzinny w wysokościach - 124 zł miesięcznie (od 1 listopada 2020r. do 30 kwietnia 2021r.) i 135 zł miesięcznie (w pozostałym okresie) wraz z jednorazowym dodatkiem z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2021/2022 (wrzesień 2021r.) w wysokości 100 zł; na rzecz syna S. C. dodatek rodzinny w wysokości 135 zł miesięcznie wraz z dodatkiem z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka powyżej 5 r.ż. w wysokości 110 zł miesięcznie. Decyzja zawierała pouczenie o obowiązku niezwłocznego informowania organu w przypadku zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, w tym wysokość otrzymywanych świadczeń mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych. Takie pouczenie zawierał też złożony przez skarżącą wniosek o przyznanie wskazanych świadczeń. Skarżąca 30 września 2021r. poinformowała organ, że od 6 lipca 2021r. podjęła zatrudnienie w Ośrodku Chirurgii [...] sp. z o.o., a jej dochód za sierpień 2021r., a więc za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu wyniósł 2.324, 20 zł. W wyniku ponownej analizy sytuacji dochodowej rodziny skarżącej, organ stwierdził, że dochód rodziny w przeliczeniu na osobę, od września 2021r. nie uprawniał strony do pobierania świadczeń rodzinnych. Obliczono, że dochód wynosił 3.970,57 zł, a w przeliczeniu na osobę w rodzinie 1.323,52 zł. W 2019r. średni miesięczny dochód w rodzinie wynosił 1.648,37 zł (10.515.06 zł - świadczenie rentowe, 8.400 zł świadczenie z funduszu alimentacyjnego, 841 zł zwrot niewykorzystanej ulgi na dzieci, razem 19,756,46 zł podzielone przez 12). Po dodaniu do kwoty 1.648,37 zł za 2019r. dochodu uzyskanego w sierpniu 2021r. tj. 2.334,20 zł, miesięczny dochód trzyosobowej rodziny wyniósł 3.970,57 zł czyli 1.323,52 zł na osobę. Oznacza to, że od 1 września 2021r. dochód przekroczył kryterium dochodowe dla rodziny, której członkiem jest dziecko legitymujące się orzeczeniem o umiarkowanym lub znacznym stopniu niepełnosprawności, wynoszące 746,00 zł - warunkujące prawo do świadczeń rodzinnych. Zawiadomieniem z 31 lipca 2023r. organ wszczął postępowanie w sprawie ustalenia nienależnie pobranego świadczenia oraz jego zwrotu i wydał wskazaną na wstępie decyzję. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazał przepisy art. 30 ust. 1 i 2 pkt 1, art. 3 pkt 24 lit. c, art. 5 ust. 1, 3, 3a, i 4b oraz art. 24 ust. 7 u.ś.r. W odwołaniu A. K. podnosiła, że decyzja jest dla niej krzywdząca, ponieważ informowała organ o uzyskaniu dochodu już 30 września 2021r., dlatego w jej przekonaniu, wypłata za październik powinna być wstrzymana. Wskazała, że skoro otrzymała wypłatę, to "mieści się dochodowo" i świadczenie jej przysługuje. Nie mogła wcześniej przedstawić zaświadczenia o zatrudnieniu, ponieważ pracodawca nie chciał go wystawić na czas, a umowę o pracę otrzymała dopiero 13 stycznia 2022r. Podniosła, że 31 maja 2022r. musiała zrezygnować z zatrudnienia w związku z problemami zdrowotnymi, w lutym została uznana za osobę całkowicie niezdolną do pracy. Dodatkowo wskazała, że jej sytuacja rodzinna jest trudna i nie jest w stanie spłacić całości zadłużenia jednorazowo, utrzymuje się z renty chorobowej, renty socjalnej męża oraz alimentów na rzecz synów. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie podzieliło w całości ustalenia i stanowisko organu I instancji, utrzymując w mocy decyzję tego organu. Odnosząc się do przedstawionych w odwołaniu okoliczności dotyczących trudnej sytuacji rodziny, Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 30 ust. 9 u.ś.r. skarżąca może w odrębnym postępowaniu wnosić o umorzenie przez właściwy organ kwoty nienależnie pobranych świadczeń łącznie z odsetkami w całości lub w części, lub odroczenie terminu płatności albo rozłożenie na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie A. K. domagała się uchylenia decyzji organów obu instancji, jako wydanych z naruszeniem przepisów o nienależnie pobranym świadczeniu. Podniosła, że poinformowała organ już 30 września 2021r. o podjęciu pracy i uzyskanym za sierpień 2021r. dochodzie, a zatem postąpiła zgodnie z pouczeniem, które mówiło wyłącznie o obowiązku poinformowania organu o zmianie dochodu. Nie wiedziała, że pomimo wykonania obowiązku organ wypłaci jej świadczenie, a dopiero po trzech latach uzna, że jest ono nienależne i nakaże obowiązek jego zwrotu wraz z odsetkami. Skarżąca była przekonana, że skoro pomimo poinformowania organu o podjęciu pracy, organ wypłacał jej świadczenie, to było ono należne. Podkreśliła, że o pobranych z tytułu zatrudnienia kwotach informowała organ także pismami z 10 i 24 października 2021r., który jednak nie doszukał się wówczas żadnych nieprawidłowości. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024r., poz. 935, zwanej dalej p.p.s.a.), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w wyżej wskazanym zakresie Sąd nie stwierdził, że organy naruszyły prawo i z tego względu brak jest podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji lub stwierdzenia jej nieważności (art. 145 § 1 p.p.s.a.). Jak wynika z treści decyzji organów obydwu instancji, organy uznały, że w sprawie spełnione zostały przesłanki określone w art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. Zgodnie z tym przepisem za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Niewątpliwie do takich okoliczności należy przekroczenie ustawowego kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 5 ust. 1 i 2 u.ś.r. Zgodnie z tym przepisem, zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 674 zł. W przypadku gdy członkiem rodziny jest dziecko legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności lub orzeczeniem o umiarkowanym albo o znacznym stopniu niepełnosprawności, zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 764 zł. Przy czym stosownie do art. 5 ust. 3 tej ustawy, w przypadku gdy dochód rodziny przekracza kwotę, o której mowa w ust. 1 lub 2, pomnożoną przez liczbę członków danej rodziny o kwotę nie wyższą niż łączna kwota zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami przysługujących danej rodzinie w okresie zasiłkowym, na który jest ustalane prawo do tych świadczeń, zasiłek rodzinny wraz z dodatkami przysługuje w kwocie ustalonej zgodnie z ust. 3a. Ustęp 3a przewiduje natomiast, że w przypadku przekroczenia kwoty uprawniającej daną rodzinę do zasiłku rodzinnego, o której mowa w ust. 3, zasiłek rodzinny i dodatki do zasiłku rodzinnego przysługują w wysokości różnicy między łączną kwotą zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami, o której mowa w ust. 3, a kwotą, o którą został przekroczony dochód rodziny. Dochód rodziny ma więc kluczowe znaczenie przy przyznawaniu prawa do zasiłku rodzinnego. Sam fakt przekroczenia kryterium dochodowego nie jest jednak wystarczający do ustalenia nienależnie pobranych świadczeń, ponieważ w przytoczonym przepisie mowa jest o "świadczeniu nienależnie pobranym", a nie o "świadczeniu nienależnym". Pojęcie "świadczenie nienależnie pobrane" ma charakter niedookreślony, lecz niewątpliwie obejmuje przesłankę świadomości beneficjenta, że pobierał on - przez określony czas - świadczenie, pomimo tego, że wiedział, że się ono nie należy. Warunkiem uznania świadczenia za nienależnie pobrane jest przy tym prawidłowe pouczenie strony o obowiązku informowania organu o wszelkich zmianach mających wpływ na prawo czy wysokość świadczenia. Dodać należy, że świadczenie nienależnie pobrane podlega zwrotowi, o czym stanowi art. 30 ust. 1 u.ś.r., w myśl którego osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Obowiązek ten spoczywa na osobie, która pobrała nienależnie świadczenie, niezależnie od tego, czy decyzja w tym przedmiocie została uprzednio wydana. W związku z tym, w sytuacji, gdy zaistniały okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń, osoba ta nie tylko powinna - stosownie do pouczenia - niezwłocznie poinformować o tym organ, ale także powinna wstrzymać się z ich pobieraniem, by nie narazić się następnie na wydanie wobec niej przez organ decyzji ustalającej nienależnie pobrane świadczenia i nakazującej ich zwrot wraz ustawowymi odsetkami (art. 30 ust.8 u.ś.r.). W rozpatrywanej sprawie nie jest kwestionowane, że dochód rodziny skarżącej zmienił się - wzrósł - w związku z podjęciem przez nią od 6 lipca 2021r. zatrudnienia i przekroczył kryterium dochodowe (764 zł). Bezsporne jest również, że skarżąca została pouczona o obowiązku poinformowania organu o tej okoliczności, a także o tym, że w przypadku nienależnie pobranego świadczenia, konieczny będzie jego zwrot. Obszerne pouczenie zostało zawarte w formularzu wniosku o przyznanie świadczenia, który złożyła skarżąca. Jest bezsporne, że skarżąca zastosowała się do tego pouczenia dopiero po ponad dwóch miesiącach od podjęcia zatrudnienia, tj. 30 września 2021r. W tej sytuacji organ nie dysponował, aż do tej daty, informacją, że sytuacja dochodowa skarżącej zmieniła się i że w związku z tym utraciła ona prawo do świadczeń (zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami na synów). Z tego względu świadczenia te zostały wypłacone za kolejne dwa okresy miesięczne, zgodnie z decyzją z 22 września 2020r., a skarżąca je pobrała i nie zwróciła. W świetle przedstawionych przepisów, uzasadnione było wydanie zaskarżonej decyzji ustalającej zwrot pobranych przez skarżącą świadczeń za wrzesień i październik 2021r. wraz z ustawowymi odsetkami. W ocenie Sądu, zarzuty podniesione w skardze nie zasługują na uwzględnienie. W szczególności nie jest trafny zarzut, że skoro skarżąca poinformowała organ o podjęciu pracy i zmianie dochodu, a organ mimo to świadczenia jej wypłacał, to prawo do świadczeń nadal jej przysługiwało. Podkreślić bowiem należy, że skarżąca nie powiadomiła niezwłocznie organu o zmianie swojej sytuacji, bowiem dokonała tego dopiero po prawie trzech miesiącach od podjęcia zatrudnienia. Organ nie miał więc podstaw do wstrzymania wypłaty świadczeń za sierpień i wrzesień 2021r. Zwlekanie z powiadomieniem organu o uzyskaniu dochodu z pracy przez ponad dwa miesiące stanowiło ewidentne zaniedbanie skarżącej, a przede wszystkim było naruszeniem obowiązku określonego jednoznacznie w pouczeniach zawartych w decyzji o przyznaniu świadczeń, jak i treści wniosku. Nie ma przy tym znaczenia okoliczność, jakoby skarżąca nie powiadomiła niezwłocznie właściwego organu o zmianie swojej sytuacji majątkowej w związku z podjęciem zatrudnienia, gdyż długo oczekiwała na wydanie przez pracodawcę zaświadczenia o zatrudnieniu. Zauważyć trzeba, że przepisy prawa, jak i skierowane do skarżącej pouczenia, nie nakładały na skarżącą obowiązku złożenia takiego zaświadczenia, lecz wymagały jedynie zgłoszenia o wszelkich zmianach okoliczności mogących mieć wpływ na przyznane prawo do świadczeń, jak i ich wysokość. Obowiązku tego skarżąca nie wykonała aż do ostatniego dnia miesiąca poprzedzającego miesiąc kończący okres wypłaty świadczeń, co uniemożliwiło wstrzymanie tej wypłaty wobec braku podstawy prawnej, w oparciu o którą musi działać organ administracji publicznej. Inną natomiast kwestią jest aktualny stan zdrowia skarżącej i określony znaczny stopień niepełnosprawności, jak też jej sytuacja dochodowa i rodzinna. Są to okoliczności, które mogą stanowić przesłanki faktyczne umorzenia w całości bądź w części omawianych należności (art. 30 ust. 9 u.ś.r.), czego jednak należy dochodzić w odrębnym postępowaniu, które właściwy organ wszczyna na wniosek strony. Z tych wszystkich względów Sąd oddalił skargę na podstawie przepisu art. 151 p.p.s.a.