II SA/Lu 366/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Dudek (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec,, Sędzia NSA Maciej Kierek, Protokolant Asystent sędziego Agnieszka Wąsikowska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 24 stycznia 2008 sprawy ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...], nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego uchyla zaskarżaną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] nr [...] II SA/Lu 366/07 U Z A S A D N I E N I E Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania M. W., zaskarżoną decyzją wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 11 ust. 2 i art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.) orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] odmawiającej przyznania M. W. zasiłku celowego. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy, powołując art. 39 ust. 1 i 2 oraz art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, wskazał na przesłanki, od spełnienia których uzależniona jest możliwość przyznania zasiłku celowego, a następnie przedstawił okoliczności wskazujące na brak współdziałania M. W. z pracownikiem socjalnym. Pismem z dnia 5 stycznia 2007 r. nr OPS/8112/07, doręczonym w dniu 8 stycznia 2007 r., M. W. został poinformowany, iż w dniu 16 stycznia 2007 r. zostanie przeprowadzona aktualizacja wywiadu środowiskowego. W wyznaczonym terminie pracownik socjalny nie zastał M. W. w miejscu zamieszkania. Mimo zawartej w piśmie prośby o wskazanie innego terminu, gdyby przeprowadzenie aktualizacji wywiadu w dniu 16 stycznia 2007 r. było niemożliwe, M. W. nie zastosował się do wezwania. Pismem z dnia 24 stycznia 2007 r. organ I instancji wezwał M. W. do osobistego stawiennictwa w Ośrodku w dniach 29 – 31 stycznia 2007 r. celem ustalenia terminu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. W wyznaczonym terminie M. W. nie zgłosił się do Ośrodka, ani nie wskazał innego terminu przeprowadzenia wywiadu. W ocenie organu odwoławczego powyższe okoliczności świadczą o braku współdziałania M. W. z pracownikami OPS. Stosownie do art. 106 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia wydaje się po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego. Natomiast zgodnie z art. 4 ustawy, osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Z zestawienia tych norm wynika, iż obowiązkiem organu przed wydaniem decyzji o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia z pomocy społecznej jest przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, zaś obowiązkiem wnioskodawcy jest poddanie się takiemu wywiadowi oraz rygorom obowiązującym przy jego sporządzaniu. Brak współdziałania M. W. z pracownikiem socjalnym uzasadniał odmowę przyznania zasiłku celowego. Zgodnie bowiem z art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia. M. W. w skardze do sądu administracyjnego podniósł, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów kodeksu postępowania administracyjnego oraz ustawy o pomocy społecznej. Organ administracji w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, odwołując się do argumentacji zawartej w motywach zaskarżonej decyzji. Sąd zważył, co następuje: Skarga jest zasadna, zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu I instancji są niezgodne z prawem. Decyzję o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia z pomocy społecznej, z wyjątkami określonymi ustawowo, wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego (art. 106 ust. 4 ustawy), a w przypadku ubiegania się o przyznanie świadczenia po raz kolejny – po sporządzeniu aktualizacji wywiadu (art. 107 ust. 4 ustawy). Wywiad środowiskowy stanowi swoiste postępowania dowodowe i ma na celu ustalenie sytuacji osobistej, rodzinnej i majątkowej osób i ich rodzin (art. 107 ust. 1 ustawy). Utrwalenie wyników wywiadu następuje w urzędowym kwestionariuszu, którego wzór określony został w załączniku nr 2 do rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 19 kwietnia 2005 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U. Nr 77, poz. 672). Kwestionariusz stanowi formę protokołu (art. 67 § 1 i § 2 pkt 2 i 3 k.p.a.), a osoby biorące udział w jego sporządzeniu powinny protokół podpisać. Odmowę lub brak podpisu należy omówić w protokole (art. 68 § 2 k.p.a.). Z powołanych przepisów prawa wynika, że decyzja o przyznaniu lub odmowie przyznania zasiłku celowego może być wydana po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego (aktualizacji), którego wynik powinien zostać utrwalony w protokole (kwestionariuszu). W rozpatrywanej sprawie czynności te nie zostały dokonane. Wprawdzie organ I instancji podejmował czynności zmierzające do przeprowadzenia wywiadu, jednak z przyczyn nie leżących po stronie skarżącego okazały się one nieskuteczne. Organ administracji zamierzając przeprowadzić aktualizację rodzinnego wywiadu środowiskowego przy udziale M. W. skierował do niego pismo z dnia 5 stycznia 2007 r. (k. 3 akt adm.) zawiadamiające o terminie przeprowadzenia wywiadu. Wobec nieobecności adresata w miejscu zamieszkania w wyznaczonym terminie, organ administracji skierował do M. W. kolejne pismo z dnia 24 stycznia 2007 r. (k. 6 akt adm.) wzywające go do stawiennictwa w siedzibie organu w wyznaczonym terminie w celu uzgodnienia terminu przeprowadzenia wywiadu. Również i to wezwanie nie osiągnęło zamierzonego celu , gdyż M. W. nie zgłosił się do OPS. Powyższe pisma zostały doręczone Z. W. – ojcu skarżącego, a nie M. W., który był ich adresatem. Art. 43 k.p.a. przewiduje, że w przypadku nieobecności adresata w mieszkaniu pismo doręcza się dorosłemu domownikowi, jeśli osoba ta podjęła się oddania pisma adresatowi. Z załączonych do akt dowodów doręczeń (k. 2 i 5 akt adm.) nie wynika, by Z. W., będący dorosłym domownikiem, podjął się oddania przesyłek M. W. Nie można więc uznać, że pisma skierowane do M. W. doręczone zostały zgodnie z wymogami określonymi w art. 43 k.p.a. (por. wyrok NSA z dnia 14 sierpnia 2002 r., sygn. akt. I SA 2614/00 – system informacji prawniczej Lex nr 137823), co oznacza, że doręczenie tych pism było wadliwe. W przedstawionej sytuacji organ administracji niezasadnie ocenił, że M. W. odmówił współdziałania z pracownikiem socjalnym, skoro pisma wzywające skarżącego do takiego współdziałania nie zostały doręczone zgodnie z wymogami prawa. Już z tych przyczyn brak było podstaw do zastosowania art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej i odmowy przyznania M. W. zasiłku celowego. Niezależnie od przyczyn, z powodu których nie przeprowadzono wywiadu środowiskowego przy udziale M. W., organ administracji zobowiązany był, realizując powinność wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.), przeprowadzić wywiad z członkami rodziny (matką, ojcem), a także wykorzystać dane posiadane z urzędu. Z istoty bowiem rodzinnego wywiadu środowiskowego wynika, biorąc pod uwagę jego zakres i cel określony w art. 107 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej oraz w § 2 ust 3–5 i § 7 rozporządzenia w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego, że uzyskanie niezbędnych informacji możliwe jest nie tylko od osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej. Organ administracji nie przeprowadził powyższych czynności, co oznacza, że nie spełnił wynikającego z art. 77 § 1 k.p.a. obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Wydanie decyzji w oparciu o niekompletny materiał dowodowy mogło mieć wpływ na sposób rozstrzygnięcia sprawy. Nie można bowiem wykluczyć, że zebranie tego materiału w sposób właściwy umożliwiłoby uwzględnienie wniosku M. W. i przyznanie mu zasiłku celowego. Wobec stwierdzonego naruszenia prawa materialnego oraz przepisów postępowania, zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji należało uchylić na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy organ administracji, uwzględniając powyższe oceny i wnioski, przeprowadzi w sposób właściwy postępowanie dowodowe. W tym celu przeprowadzi rodzinny wywiad środowiskowy, którego wyniki winny znaleźć odzwierciedlenie w protokole (kwestionariuszu). Tak zgromadzony i utrwalony materiał dowodowy podda stosownej ocenie. W zależności od poczynionych ustaleń rozstrzygnie sprawę. Z tych względów należało orzec jak w sentencji wyroku.