II SA/Lu 376/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Witold Falczyński, Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec (sprawozdawca), Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz, Protokolant Referent stażysta Joanna Stadnik, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 9 października 2008 r. sprawy ze skargi A. M. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień wdowy po kombatancie I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz A. M. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia 18 [...] 2008 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych po ponownym rozpatrzeniu sprawy z wniosku A. M., utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 14 [...] 2007 r., o odmowie przyznania uprawnień wdowy po kombatancie. W uzasadnieniu organ orzekający podał, iż zmarły mąż strony, nabył uprawnienia kombatanckie na podstawie orzeczenia b. ZBOWiD w Chełmie z tytułu służby w Wojsku Polskim w okresie od września 1944 r. do maja 1945 r. oraz "walki zbrojnej o utrwalanie władzy ludowej" w okresie od maja 1945 r. do grudnia 1946 r. W okresie zaliczonym jako działalność kombatancka pełnił służbę wojskową w Samodzielnym Zmotoryzowanym Pułku KBW. Z akt postępowania prowadzonego przez ZBOWiD wynika, że zmarły mąż skarżącej brał udział w walkach z podziemiem (pkt 12 deklaracji członkowskiej) w okresie od maja 1945 r. do grudnia 1946 r. (zaświadczenie WKU Krasnystaw z 31 maja 1984 r.) . Z pisma Centralnego Archiwum Wojskowego z dnia 22 sierpnia 1995 r. wynika, że Samodzielny Zmotoryzowany Pułk KBW w okresie pełnienia służby przez męża strony , brał udział w walkach zbrojnych m.in. z Narodowymi Siłami Zbrojnymi i Armią Krajową. Zdaniem organu orzekającego, skarżąca we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie podała nowych faktów, które byłyby nieznane organowi podczas podejmowania decyzji. W dalszej części Kierownik Urzędu podkreśla, że uprawnienia wdowy po kombatancie są uprawnieniami nie samoistnymi, lecz pochodnymi, a ich nabycie jest uzależnione od tego, czy pierwotnie uprawniony zachowałby je gdyby żył, na co wielokrotnie wskazywał w swych orzeczeniach Naczelny Sąd Administracyjny oraz Sąd Najwyższy, między innymi w uchwale z 25 stycznia 1996 r. sygn. akt III AZP 32/95. Ponadto uprawnienia wdowy po kombatancie, jakkolwiek pochodne od statusu męża, powinny być oceniane z uwzględnieniem jej osobistej sytuacji prawnej. Zdaniem Kierownika Urzędu, mąż skarżącej pełniąc służbę w KBW (tj. w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego), wykonywał zadania operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c/ ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby pełniące służbę lub funkcję i będące zatrudnione w strukturach Urzędu Bezpieczeństwa lub poza nimi, jeżeli podczas lub w związku z tą działalnością wykonywały zadania śledcze i operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 20 lutego 2005 r. sygn. akt OSK 1126/04 zwrot "zadania śledcze i operacyjne" zawarte w wyżej cytowanym przepisie należy interpretować rozdzielnie. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmowano, że na podstawie art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c/ ustawy o kombatantach pozbawia się uprawnień kombatanckich nie tylko osoby wykonujące zadania śledcze, ale i zadania operacyjne bezpośrednio związane ze zwalczaniem organizacji i osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości RP. Biorąc udział w ramach służby w Korpusie Bezpieczeństwa Wewnętrznego, w walkach z niepodległościowym podziemiem przyjmowano, iż z punktu widzenia wymagań ustawy o kombatantach, fakt takiego udziału – nawet nie w pełni dobrowolny i mający miejsce w ramach służby wojskowej – powoduje utratę uprawnień kombatanckich uzyskanych z tytułu utrwalania władzy ludowej. Nie ma znaczenia dla utraty tych uprawnień fakt służby w Wojsku Polskim w okresie od września 1944 r. do maja 1945 r. W skardze na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 18 marca 2008 r., A. M. wnosi o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej. Decyzjom tym zarzuca naruszenie przepisów prawa materialnego, a w szczególności art. 20 ust. 3 ustawy o kombatantach, naruszenie przepisów postępowania tj. art. 7, 8, 10 i art. 136 kpa. W uzasadnieniu skargi skarżąca podnosi, że organ w sposób dowolny i nieuzasadniony przyjął, że mąż skarżącej wykonywał działania operacyjne związane ze zwalczaniem organizacji i osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Pominął także fakt, ż J. M. posiadał uprawnienia kombatanckie od 1984 r. , przy czym uprawnienia te były zweryfikowane w 1996 r. , zaś do wojska został wcielony na skutek rozkazu. Brał udział w walkach o Berlin, za co został odznaczony medalem wojskowym. Po zakończeniu wojny, nadal odbywał służbę wojskową i dopiero 12 grudnia 1946 r. został zdemobilizowany. Po wojnie nie uczestniczył w żadnych działaniach operacyjnych, lecz był faktycznie członkiem orkiestry wojskowej. Skarżąca zarzuca także, że rozpatrując ponownie sprawę, organ nie odniósł się w żaden sposób do złożonych dowodów (odpisu zweryfikowanej legitymacji kombatanckiej, odpisu legitymacji przyznanego medalu za udział w walkach o Berlin, odpisu wyroku Sądu Wojewódzkiego z 13 listopada 1992 r. unieważniającego wyrok Sądu Wojskowego z 1954 r.). Ponadto uniemożliwił skarżącej wypowiedzenie się co do zebranych dowodów. Z tych względów, zdaniem skarżącej decyzje Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów wydane zostały z rażącym naruszeniem przepisów prawa materialnego, jak i procesowego. W odpowiedzi na skargę, organ orzekający wnosi o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 ze zm., powoływanej dalej jako "ustawa o kombatantach"), uprawnienia kombatanckie przysługują również wdowom lub wdowcom – emerytom i rencistom oraz osobom pobierającym uposażenie w stanie spoczynku lub uposażenie rodzinne, pozostałym po kombatantach i innych osobach uprawnionych. W świetle utrwalonego orzecznictwa, jak trafnie podnosi uzasadnienie zaskarżonej decyzji, uprawnienia wdowy po kombatancie mają charakter pochodny, a ich nabycie uzależnione jest od tego, czy pierwotnie uprawniony do nich mąż zachowałby je, gdyby żył (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 25 stycznia 1996 r., III AZP 32/95 – OSNAPiUS 1996, Nr 15, poz. 206 i wyrok Sądu Najwyższego z 11 grudnia 2002 r. III RN 57/02 – OSNP 2004, Nr 2, poz.24). Bezsporny w sprawie niniejszej jest fakt, że J. M. miał przyznane uprawnienia kombatanckie przez ZBOWiD w 1984 r. Następnie w 1996 r. uprawnienia te zweryfikowane zostały przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w 1996 r. (o czym świadczy "protokół przeglądu akt weryfikacyjnych" z 9.04.1996 r. – s. 7 akt administracyjnych). W związku z powyższym wydane zostało zaświadczenie Nr [...] z dnia 5 listopada 1996 r. (k.43 akt administracyjnych, brak jest natomiast informacji, czy na skutek dokonanej weryfikacji wydano decyzję przyznającą uprawnienia kombatanckie). Organ orzekający w niniejszej sprawie nie odniósł się do tego dokumentu jako dowodu. Ponadto, Kierownik Urzędu z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa nie zebrał w sposób wyczerpujący i nie rozpatrzył całego materiału dowodowego, w następstwie czego nie wyjaśnił należycie istotnej okoliczności faktycznej, zaś dokonana ocena materiału dowodowego nosi cechy dowolności. Skarga trafnie zarzuca w tym względzie bezpodstawność przyjęcia, że J. M. brał udział w zwalczaniu organizacji i osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej, czyli prowadził działalność operacyjną przeciwko podziemiu niepodległościowemu. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji, jak również utrzymanej nią w mocy decyzji z dnia 4 grudnia 2007 r., z naruszeniem art. 107 § 2 kpa nie wskazują dowodów, na których organ oparł się czyniąc takie ustalenia. Z akt administracyjnych, w tym także deklaracji członkowskiej J. M. wynika jedynie, iż został on zmobilizowany i przydzielony do 12 Pułku Piechoty IV Dywizji Pancernej, a następnie do KBW - plutonu orkiestry – w stopniu szeregowy. Z deklaracji tej , zdaniem organu wynika, iż zgodnie ze znajdującym się tam zapisem "Brał udział w walce z reakcyjnym podziemiem". Jednakże uszło uwadze organu, że zapisu tego dokonał Zarząd Koła Gminnego ZBOWiD w Krasnymstawie. Natomiast z powołanego w uzasadnieniu decyzji z dnia 4 grudnia 2007 r. zaświadczenia WKU wynika, że J. M. pełnił służbę w Ludowym Wojsku Polskim od września 1944 r. do 12 grudnia 1946 r. w tym w jednostce, która prowadziła walki z reakcyjnym podziemiem od 24 maja 1945 r. do 12 grudnia 1946 r. Jednakże przyjęcie na tej podstawie, iż brał on udział w zwalczaniu organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości RP jest nieuprawnione. Aby to stwierdzić należałoby ustalić z jakimi konkretnie organizacjami walczył zmarły mąż skarżącej i czy były to rzeczywiście organizacje działające na rzecz suwerenności i niepodległości RP. Pod pojęciem "band reakcyjnych" mogły się bowiem kryć różne formacje. Takich ustaleń nie poczyniono, natomiast powołano się na pismo Centralnego Archiwum Wojskowego z dnia 22 sierpnia 1995 r., do którego dołączono wykaz jednostek, które w latach powojennych zwalczały ugrupowania zbrojnego podziemia. Z wykazu tego wynika, iż Samodzielny Zmotoryzowany Pułk KBW w 1946 r. walczył z NSZ i AK. Jest to informacja ogólna, a mając na uwadze fakt, że J. M. przydzielony był podczas pełnienia służby do orkiestry wojskowej, należało tę kwestię dokładnie wyjaśnić. Rozpoznając ponownie sprawę, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych mając na względzie wyżej przedstawione uwagi winien ponownie rozważyć, czy istniałyby możliwości pozbawienia uprawnień kombatanckich J. M., gdyby żył. Ponadto, organ powinien dokładnie wyjaśnić, czy w czasie służby w KBW mąż skarżącej wykonywał zadania związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Jeśli tak, to winien te organizacje i osoby wskazać, Ponadto, po zebraniu całości materiału dowodowego organ powinien umożliwić skarżącej zapoznanie się z tym materiałem i wypowiedzenie się w tym przedmiocie. Z tych względów i na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. a/ i c/ ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) Sąd orzekł jak w sentencji. Orzeczenie o kosztach postępowania uzasadnia art. 200 wyżej powołanej ustawy.