II SA/Lu 377/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz,, Sędzia SO del. Iwona Tchórzewska, Protokolant Asystent sędziego Bartłomiej Pastucha, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 13 września 2012 r. sprawy ze skargi K. L. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego I. oddala skargę; II. przyznaje [...] M. Ch. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych należnego podatku od towarów i usług. Działający z upoważnienia Burmistrza K. Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. decyzją z dnia [...] stycznia 2012 r. przyznał K. G. zasiłek okresowy w kwocie 238,50 zł miesięcznie na okres od dnia 1 stycznia 2012 r. do dnia 31 marca 2012 r. Organ pierwszej instancji wyjaśnił, iż z przeprowadzonego postępowania dowodowego wynika, że K. G. jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, prowadzącą jednoosobowe gospodarstwo domowe i pozostającą aktualnie bez jakiegokolwiek dochodu. Spełnia zatem warunki do przyznania mu zasiłku okresowego. Odnośnie zaś wielkości przyznanego zasiłku organ wskazał, że minimalną wysokość świadczenia – na podstawie art. 38 ust. 2 i 3 ustawy o pomocy społecznej – ustala się do wysokości różnicy pomiędzy kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej, a dochodem tej osoby. Przy czym kwota zasiłku nie może być niższa niż 50% różnicy między kryterium dochodowym (477 zł), a dochodem tej osoby, co w przypadku wnioskodawcy daje kwotę 238,50 zł. Od powyższej decyzji K. G. wniósł odwołanie, w którym zakwestionował wysokość przyznanego zasiłku, mówiąc, iż w sytuacji gdy osoba pozostaje bez dochodu winna otrzymać zasiłek okresowy w kwocie wyższej niż 238,50 zł. Decyzją z dnia [...] marca 2012 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Kolegium wyjaśniło, iż z akt sprawy wynika, że odwołujący jest osobą bezdomną i bezrobotną bez prawa do zasiłku, prowadzącą jednoosobowe gospodarstwo domowe. Aktualnie zamieszkuje u różnych znajomych. Nie wyraża przy tym zgody na pobyt w schronisku dla bezdomnych, ani na pomoc w formie gorącego posiłku w Dziennym Domu Pomocy Społecznej, ani w formie żywności z Banku Żywności i odzieży używanej z magazynu MOPS. Ponadto ze względu na stan zdrowia legitymuje się orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności. Powyższe okoliczności - zdaniem Kolegium - wskazują, że spełnia on przesłanki do przyznania pomocy w formie zasiłku okresowego. Odnośnie natomiast zarzutów odwołania dotyczących kwoty przyznanego zasiłku organ przywołał art. 38 ustawy o pomocy społecznej, stwierdzając, że ustalona wysokość zgodna jest z jego treścią, mimo, iż przyznana kwotą jest kwotą minimalną. Z akt sprawy wynika bowiem, że organ pierwszej instancji dysponuje środkami przeznaczonymi na wypłatę zasiłków okresowych, których wielkość po uwzględnieniu ilości potrzebujących rodzin nie pozwala na przyznanie zasiłku w wysokości większej niż minimalna, a organ nie posiada dodatkowych środków na podwyższenie tej kwoty. Nadto Kolegium podniosło, że odwołujący jest pod stałą opieką Ośrodka Pomocy Społecznej, korzystając z jego świadczeń od 2004 r. Przyznana mu w styczniu 2012 r. pomoc wyniosła łącznie 319,24 zł. Oprócz przedmiotowego zasiłku okresowego w styczniu 2012 r. przyznano mu zasiłek celowy w wysokości 30,74 zł na zakup lekarstw. Z powyższą decyzją nie zgodził się K. G. i pismem z dnia 2 kwietnia 2012 r. wniósł na nią skargę, domagając się jej uchylenia i przyznania zasiłku w kwocie 418 zł. Jak podniósł, jest osoba bezdomną, bezrobotną i cierpiącą na przewlekłe schorzenia pulmonologiczne, ortopedyczne i okulistyczne co uzasadnia przyznanie zasiłku we wskazanej kwocie. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Przede wszystkim wyjaśnić należy, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji, orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – dalej jako p.p.s.a.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy - nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przy czym sąd administracyjny nie jest kolejną instancją administracyjną, orzekającą merytorycznie w zakresie przyznania w określonej wysokości zasiłku w indywidualnej sprawie. Ocena kontrolowanych decyzji w postępowaniu sądowym dokonywana jest wyłącznie pod względem ich zgodności z prawem. Oznacza to, że Sąd bada jedynie, czy organ administracji, orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wskazuje, że skarga nie może być uwzględniona, gdyż zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji są zgodne zarówno z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego jak i przepisami ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2009 r., Nr 175, poz. 1362 ze zm.). Sąd administracyjny jest zaś władny uchylić zaskarżoną decyzję tylko wówczas, gdy narusza ona obowiązujące prawo. Jak już podniesiono podstawę prawną przyznawania pomocy społecznej stanowi ww. ustawa o pomocy społecznej. Ustawa ta w art. 36 wymienia szereg świadczeń o charakterze pieniężnym lub niepieniężnym, które mogą być przyznane osobom potrzebującym. Do świadczeń pieniężnych zalicza się m.in. zasiłek okresowy. Zgodnie z treścią art. 38 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Z kolei zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 cyt. ustawy, prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, 41, 53a, 78 i 91 przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 477 zł. Z akt sprawy jednoznacznie wynika, iż skarżący jest osobą bezrobotną (bez prawa do zasiłku) bezdomną i niepełnosprawną w stopniu lekkim. Bezspornym zatem jest, że spełniał on kryteria podmiotowe dające podstawę do uwzględnienia wniosku i przyznania zasiłku okresowego. Skarżący spełnia również kryterium dochodowe uprawniające do otrzymania omawianej formy pomocy. Jak wskazały organy, skarżący w miesiącu poprzedzającym datę złożenia wniosku (grudzień 2011 r.) nie uzyskał żadnego dochodu. Odnośnie zaś kwoty przyznanego skarżącemu zasiłku okresowego wskazać należy, iż szczegółowe zasady ustalenia wysokości tego zasiłku zostały określone w art. 38 ust. 2-5 ustawy o pomocy społecznej. Zasiłek okresowy ustala się w przypadku osoby samotnie gospodarującej – do wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej, a dochodem tej osoby, z tym że kwota zasiłku nie może być wyższa niż 418 zł miesięcznie (art. 38 ust. 2 pkt 1 w/w ustawy). Jednocześnie w ust. 3 pkt 1 i ust. 4 omawianego przepisu ustawodawca zastrzegł, iż kwota zasiłku okresowego ustalona zgodnie z ust. 2 nie może być niższa niż 50% różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby, a zarazem nie mniejsza niż 20 zł miesięcznie. Okres, na jaki jest przyznawany zasiłek okresowy, ustala ośrodek pomocy społecznej na podstawie okoliczności sprawy (art. 38 ust. 5 cyt. ustawy). Uwzględniając powyższą regulację prawną oraz stan faktyczny sprawy uznać należało, iż skoro kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej wynosi 477 zł, a dochód skarżącego 0 zł, to z analizy treści ust. 2 pkt 1 i ust. 3 pkt 1 art. 38 ustawy o pomocy społecznej wynika, że wysokość zasiłku okresowego jaki skarżący mógł otrzymać mieściła się w przedziale między 238,50 zł a 418 zł (tj. 50% x 418 zł). Skoro zatem organ pierwszej instancji przyznał skarżącemu zasiłek okresowy w wysokości 238,50 zł, to uczynił to zgodnie z wyżej omawianymi przepisami ustawy o pomocy społecznej. Przyznana kwota stanowi bowiem wymagane 50% różnicy pomiędzy dochodem skarżącego, a dotyczącym go kryterium dochodowym. Jakkolwiek wysokość zasiłku okresowego została określona na poziomie minimalnej ustawowej jego wysokości, jednak w okolicznościach niniejszej sprawy nie stanowi to naruszenia prawa. Przede wszystkim należy podnieść, iż decyzja w tym zakresie, a więc co do wysokości przyznanego zasiłku ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że Sąd nie będąc uprawnionym do badania merytorycznej zasadności (celowości) takiej decyzji bada jej zgodność z przepisami postępowania. Jak to bowiem wyjaśnił Sąd Najwyższy w uchwale podjętej w składzie 7 sędziów w dniu 25 października 1984 r. w sprawie II AZW 8/83 (OSN 1985/5-6/63), ostateczna decyzja wydana przez organ administracyjny w granicach przysługującego mu z mocy konkretnego przepisu uznania, może być uchylona przez Sąd w razie stwierdzenia naruszeń przepisów postępowania administracyjnego, które miały wpływ na wynik sprawy. Od uznania organu administracyjnego zależy więc wysokość zasiłku okresowego (w granicach określonych w ustawie o pomocy społecznej), co nie oznacza, że organ administracyjny może o tym decydować w sposób dowolny. Trzeba jednak pamiętać, iż organy pomocy społecznej, często dysponują ograniczonymi środkami finansowymi i z tego względu muszą w sposób racjonalny dzielić przyznane im środki finansowe na wszystkie rodziny i osoby wymagające pomocy. Z tego też między innymi względu przepisy cyt. ustawy o pomocy społecznej dopuszczają możliwość przyznania zasiłku okresowego w minimalnej wysokości, a ma to miejsce wtedy gdy wielkość posiadanych przez ośrodek pomocy społecznej środków finansowych nie pozwala na przyznanie go w większej wysokości i to nawet jeżeli przemawia za tym sytuacja danej osoby. Jedynie taka wykładnia przepisów ustawy o pomocy społecznej jest prawidłowa. Przy ustalaniu konkretnej wysokości zasiłku okresowego organ zobligowany jest, w ramach ustawowej wysokości określonej w ust. 2-4 art. 38 ww. ustawy, brać pod uwagę nie tylko potrzeby zainteresowanego, ale również możliwości pomocy społecznej, o czym stanowi art. 3 ww. ustawy. Przyznane świadczenie musi bowiem znaleźć pokrycie w środkach finansowych danego ośrodka aby zostało zrealizowane (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 stycznia 2009 r., sygn. akt I OSK 336/08, niepubl.). Oznacza to, iż nie można zarzucić decyzji niezgodności z prawem, gdy organ pomocy społecznej oceniając z jednej strony sytuację materialną i rodzinną oraz potrzeby skarżącego, z drugiej zaś strony własne możliwości finansowe i cele jakie stawia ustawa o pomocy społecznej uznał, że nie istnieje możliwość przyznania skarżącemu pomocy finansowej w większej wysokości. Dane na podstawie których przyznano świadczenie zostały należycie udokumentowane, nie budzą wątpliwości i nie były kwestionowane przez skarżącego. W tym zakresie organ wskazał, że Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w K. w 2012 r. na wypłatę zasiłków okresowych dysponuje kwotą 834.000,00 zł, co przy szacowanej liczbie rodzin oczekujących tej formy wsparcia (470 rodzin) powoduje, że nie jest możliwe przyznawanie wyższego zasiłku okresowego niż jego minimum określone w ustawie. Konkludując jeszcze raz należy wskazać, iż organ wydając rozstrzygnięcie na podstawie art. 38 ustawy o pomocy społecznej ma pewną swobodę w zakresie wysokości przyznanego świadczenia, gdyż przepis ten wskazuje jedynie sposób ustalenia przedziału kwotowego, w jakim powinna się ona mieścić. Organ może więc, ale nie musi, przyznać stronie zasiłek okresowy w maksymalnej wysokości. Organ przyznając zasiłek o wyższej lub niższej wartości działa w ramach obowiązujących przepisów i zgodnie z nimi. Natomiast wyznacznikami ustalania wysokości zasiłku są – z jednej strony – sytuacja materialna wnioskodawcy, a z drugiej strony – możliwości finansowe organów pomocy społecznej. W kontekście niniejszej sprawy należy również zauważyć, że skarżący ze świadczeń pomocy społecznej stale korzysta od 2004 r. Nie można zatem uznać, że organy pomocy społecznej nie udzielają skarżącemu wsparcia w jego trudnej sytuacji życiowej. Ponadto należy dodać, iż przyznanie zasiłku okresowego w kwestionowanej wysokości nie zamyka drogi skarżącemu do dalszego ubiegania się o pomoc finansową na cele przewidziane w ustawie. Nie można również nie dostrzec, iż skarżący sam wnioskował o przyznanie mu zasiłku celowego w wysokości i na okres jak to uczynił organ pierwszej instancji (k. 3 akt adm.). Z wyżej wyjaśnionych względów Sąd uznał, że ani zaskarżona decyzja, ani utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji nie naruszają prawa i na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę. O wynagrodzeniu adwokata ustanowionego w ramach prawa pomocy świadczącego pomoc prawną z urzędu, Sąd orzekł na podstawie art. 250 p.p.s.a. i § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c w zw. z § 19 i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).