II SA/Lu 387/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Drwal (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza, Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska, Protokolant Specjalista Beata Basak, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 13 listopada 2018 r. sprawy ze skargi M.Ch. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. przyznaje [...] T. R. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) należnego podatku od towarów i usług. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lutego 2018 r., nr [...] Inne odmówił M. C. potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ wyjaśnił, że: - M. C. złożył wniosek o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych na podstawie ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2015 r. poz. 693 ze zm.); - przesłanką formalną do wydania decyzji merytorycznej w sprawach, na podstawie art. 5 ust. 3 powyższej ustawy, jest przedstawienie dowodów potwierdzających spełnienie warunków, o których mowa w art. 2 lub art. 3 oraz decyzji administracyjnej Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w sprawie spełniania warunków, o których mowa w art. 4, albo dokumentu potwierdzającego nadanie Krzyża Wolności i Solidarności; - przedstawiono decyzję Prezesa IPN z dnia [...] listopada 2017 r. stwierdzającą, że M. C. nie był pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa oraz że w archiwach Instytutu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez stronę lub przy jej udziale w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa (decyzja Prezesa IPN potwierdzała, że strona spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy); - M. C. wskazał, że w dniu [...] grudnia 1981 r. uczestniczył wraz z innymi osobami w proteście na terenie [...] w [...], że uczestnicy protestu zostali zastraszeni przez oddziały ZOMO i wojska, że byli bici pałkami po głowie i plecach, używano również wobec nich gazu łzawiącego, a po zajęciu zakładu zostali "pędzeni" przez kordon zomo, wtedy wnioskodawca został uderzony kolbą pistoletu po plecach, po tych wydarzeniach uczestnicy protestu byli wzywani na przesłuchania do Komisarza Wojskowego, gdzie również byli zastraszani, a także grożono zwolnieniem z pracy; - po zajęciu zakładu przez wiele lat wnioskodawca (jak twierdzi) był szykanowany i odczuwał represje ze strony pracodawcy, kierownika wydziału w postaci braku podwyżki oraz premii, jubileuszówek, został także przeniesiony na inne stanowisko pracy w okresie [...] 1982 r.; - wnioskodawca podał, że uczestniczył w "spacerach [...]", wystawiając w tym czasie telewizor w oknie, że nie zgadzał się na propagowanie WRON, że rozwieszał plakaty, roznosił ulotki i uczestniczył w uroczystościach patriotycznych, kościelnych i państwowych w różnych miastach Polski; - wnioskodawca wyjaśnił, że do chwili przywrócenia działalności związku był aktywnym działaczem starającym się przywrócić związek, że w [...] r. założył Komisję Wydziałową, gdzie na zebraniu został wybrany na Przewodniczącego [...]"; - do wniosku skarżący załączył między innymi: pismo z Instytutu Pamięci Narodowej dotyczące przeprowadzonej kwerendy, w wyniku której odnaleziono dokumenty dotyczące skarżącego (w sprawie operacyjnego rozpracowania kryptonim "[...]" sygn. IPN [...] prowadzonej przez [...] [...] w latach 1988-1989, dotyczącej kontroli w związku z aktywną działalnością w strukturach [...]" w Wytwórni Sprzętu [...] "[...]"), wymienianego jako jednego spośród kandydatów do Komisji Koła oraz na Zebranie Delegatów, które odbyło się w dniu [...].06.1989 r.; - M. C. przedłożył również ksero legitymacji odznaczenia Srebrnym Krzyżem Zasługi, odznaczenie "Amicus Ciyitatis", odznaczenie "Krzyż Przyrzeczenia" oraz legitymację przynależności do Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej. - wnioskodawca nadesłał oświadczenia trzech świadków; - R. P. stwierdził, iż M. C. po wprowadzeniu stanu wojennego brał czynny udział w działalności antykomunistycznej oraz w obronie praw pracowniczych i związkowych w strukturach podziemnej "[...]; - T. Z. potwierdził uczestnictwo wnioskodawcy w rozprowadzaniu ulotek tzw. bezdebitowych, uroczystościach niepodległościowych np: 11 listopada, mszach u księdza [...] za Ojczyznę wolną i niepodległą, w spacerach [...]; - S. S. oświadczył, że M. C. brał czynny udział w obronie zakładu pracy [...] Ś. podczas pacyfikacji w czasie ataku wojska i ZOMO w dniu [...] grudnia 1981 r. kiedy zostali pobici przez ZOMO i wyprowadzeni pod eskortą z zakładu; - materiał dowodowy nie daje podstaw do stwierdzenia, że wnioskodawca prowadził działalność opozycyjną lub podlegał represjom w rozumieniu przepisów ustawy; - z przedstawionych oświadczeń świadków nie wynika, aby wnioskodawca łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadził w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi zagrożoną odpowiedzialnością karną działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce lub podlegał represjom w rozumieniu ustawy; - ogólne oświadczenia świadków nie zawierają opisu działalności skarżącego; - z uwagi na lakoniczność sformułowań świadków, brak konkretnych, rzeczowych informacji o działalności wnioskodawcy, przedmiotowe oświadczenia nie mogą być uznane za dowód istotny w sprawie, nie umożliwiają bowiem ustalenia, na czym polegała działalność strony i przez jaki dokładnie okres była ona prowadzona, a także czy miała charakter regularny, nie przedstawiono również szczegółów współpracy pomiędzy świadkami a wnioskodawcą, sposobu pozyskiwania materiałów oraz jego dystrybucji i kolportażu; - zgodnie z informacją przekazaną przez Instytut Pamięci Narodowej w dostępnym zasobie archiwalnym IPN-KŚZpNP odnaleziono jedynie zapis, gdzie M. C. widnieje jedynie jako kandydat do Komisji Koła oraz na Zebranie Delegatów, które odbyło się w dniu [...] czerwca 1989 r.; - zebrany w sprawie materiał dowodowy nie potwierdza, aby wnioskodawca podlegał represjom, o którym mowa w art. 3 ustawy, brak nagród jubileuszowych, premii, podwyższenia pensji oraz przeniesienie na inne stanowisko pracy czy szykany ze strony przełożonych nie są represjami w rozumieniu ustawy; - M. C. podaje, iż brał udział w strajku, jednak nie wskazuje oraz nie przedstawia dowodów na związane z tym wydarzeniem represje; M. C. wniósł skargę na powyższą decyzję zarzucając, że "był w opozycji nie przez 12 miesięcy lecz wiele lat". W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi. Sąd zważył, co następuje. Skarżący zwrócił się do organu z wnioskiem o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych Wskazał w swoich wyjaśnieniach między innymi, że w grudniu 1981 r. uczestniczył w proteście na terenie [...] [...] podczas pacyfikacji tego zakładu przez oddziały ZOMO. Wskazał też, że z powodu udziału w akcji protestacyjnej był szykanowany przez wiele lat, że odczuwał represje ze strony pracodawcy, że nie otrzymywał podwyżek, premii, nagród jubileuszowych oraz że został przeniesiony na inne stanowisko pracy w okresie [...] 1982 r. Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji prowadzi do wniosku, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Rozstrzygnięcie Inne [...] - wydane na podstawie przepisów ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2018 r., poz. 690), zwanej dalej ustawą - odmawiające stronie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, narusza przepisy prawa w stopniu, który uzasadnia konieczność wyeliminowania tego rozstrzygnięcia z obrotu prawnego. Tytułem wstępu należy podnieść, że ustawa reguluje zasady nabywania statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych (art. 1 pkt 1). W świetle art. 2 ust. 1 ustawy, działaczem opozycji antykomunistycznej jest osoba, która w okresie od dnia [...] stycznia 1956 r. do dnia [...] czerwca 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziła, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. W myśl art. 2 ust. 2 ustawy, do okresu 12 miesięcy, o którym mowa w ust. 1, nie wlicza się okresów działalności w ramach niezależnego ruchu związkowego lub niezależnego ruchu studenckiego, prowadzonej w okresie od dnia [...] sierpnia 1980 r. do dnia [...] grudnia 1981 r. Ustawodawca w art. 3 wprowadza definicję osoby represjonowanej z powodów politycznych. Taką osobą jest osoba, która w okresie od dnia [...] stycznia 1956 r. do dnia [...] lipca 1990 r.: 1) przebywała w: a) więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium Polski na mocy wyroku wydanego w latach 1956-1989 albo bez wyroku jednorazowo przez okres dłuższy niż 48 godzin lub wielokrotnie przez łączny okres dłuższy niż 30 dni, za działalność na rzecz odzyskania przez [...] niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, b) ośrodku odosobnienia na podstawie art. 42 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym (Dz. U. poz. 154, z 1982 r. poz. 18, z 1989 r. poz. 178 oraz z 2011 r. poz. 342) za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce; 2) przez okres powyżej 30 dni pełniła zasadniczą służbę wojskową lub czynną służbę wojskową w ramach ćwiczeń wojskowych, do której odbycia została powołana z przyczyn politycznych za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce; 3) brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i w związku z tym: a) na skutek działania, w tym niejawnego, wojska, milicji lub organów bezpieczeństwa państwa, o których mowa w art. 5 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz.U. z 2016 r. poz. 1575 oraz z 2018 r. poz. 5 i 369), zwanych dalej "organami bezpieczeństwa państwa", poniosła śmierć, doznała uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni, b) była inwigilowana przez organy bezpieczeństwa państwa i podjęto wobec niej bezprawne działanie polegające na popełnieniu na jej szkodę przestępstwa lub wykroczenia, c) była pozbawiona możliwości wykonywania swojego zawodu, d) została z nią rozwiązana umowa o pracę, e) została relegowana z uczelni wyższej lub innej szkoły, f) była objęta zakazem publikacji przez Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk, wojewódzki lub miejski urząd kontroli prasy, publikacji i widowisk albo Główny Urząd Kontroli Publikacji i Widowisk lub okręgowy urząd kontroli publikacji i widowisk przez okres dłuższy niż jeden rok; 4) była poszukiwana listem gończym, oskarżona lub skazana za popełnienie przestępstwa lub wielokrotnie skazywana za popełnienie wykroczenia, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Należy wyjaśnić, że status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych może zostać potwierdzony przez właściwy organ wyłącznie osobom spełniającym warunki określone wprost przez ustawodawcę odpowiednio w art. 2 oraz art. 3 ustawy. Skarżący uzyskał decyzję Prezesa IPN z dnia [...] listopada 2017 r. Stwierdzono w niej, że M. C. nie był pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, że w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Decyzja Prezesa IPN potwierdza, że skarżący spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy. Według Inne, strona skarżąca nie przedstawiła stosownych dokumentów i nie wykazała okoliczności pozwalających na uznanie, iż spełnione są przez nią przesłanki do uznania jej za działacza opozycji antykomunistycznej lub za osobę represjonowaną z powodów politycznych. Uzasadnienie rozstrzygnięcia organu sprowadza się w istocie do tego, że przedłożone dowody w postaci - wniosku o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, decyzji Prezesa IPN z dnia [...] listopada 2017 r., pisma Dyrektora Oddziału IPN w [...] z dnia [...] listopada 2017 r. oraz pisemnych wyjaśnień trzech świadków, nie dają podstaw do uznania, że skarżący prowadził działalność opozycyjną lub podlegał represjom w rozumieniu przepisów ustawy. Na wnioskodawcy ciąży obowiązek przedłożenia dowodów i informacji uwiarygodniających okoliczność dla uznania go za działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych (art. 5 ustawy). Jeśli dowody te są przedkładane w toku postępowania, to organ nie jest zwolniony od przeprowadzenia uzupełniającego i dodatkowego postępowania wyjaśniającego z zastosowaniem zasad proceduralnych określonych w art. 7, art. 77 oraz art. 80 k.p.a. W niniejszej sprawie obowiązkiem orzekającego organu było przesłuchanie świadków zgłoszonych przez skarżącego. Protokolarne utrwalenie wyjaśnień R. P., T. Z. i S. S. było czynnością niezbędną. Zadawane świadkom pytania umożliwiłyby bowiem organowi uzyskanie odpowiedzi niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Tym obowiązkom organ w analizowanej sprawie uchybił, a w konsekwencji nie wyjaśnił w sposób dostateczny stanu sprawy, dokonując oceny zgromadzonego, ale niekompletnego materiału dowodowego. Zaniechanie przez organ podjęcia czynności procesowych zmierzających do zebrania pełnego materiału dowodowego, w sytuacji, gdy strona powołuje się na istotne dla niej okoliczności, świadczy o naruszeniu przepisów proceduralnych. Stwierdzone przez Sąd naruszenie reguł dotyczących prowadzenia postępowania dowodowego powoduje, że zaskarżona decyzja jest rozstrzygnięciem nieprawidłowym. Oparcie się organu na osobiście sporządzonych przez świadków pisemnych wyjaśnieniach z dnia [...] lutego 2018 r. nie czyni zadość obowiązkowi zebrania całego materiału dowodowego. Ocena tego materiału dokonana przez organ musi być wyczerpująca i powinna odnosić się do wszystkich istotnych okoliczności podnoszonych przez stronę postępowania oraz do dowodów przez stronę przedkładanych. Powyższe oznacza, że organ prowadzący postępowanie jest obowiązany z urzędu przeprowadzić dowody służące ustaleniu stanu faktycznego sprawy i podjąć wszelkie kroki niezbędne dla wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy rzeczą organu będzie również przeanalizowanie charakteru podejmowanych przez skarżącego działań, o których on sam wspomina i co znalazło potwierdzenie w dotychczasowych wyjaśnieniach świadków. Okoliczność, że ustawodawca nie precyzuje pojęcia wystąpienia wolnościowego i nie wskazuje konkretnych wydarzeń uznanych za takie wystąpienia powoduje, że pojęcie to nie może być wąsko rozumiane, jak czyni to organ w swoich rozważaniach, które w istocie ograniczają się wyłącznie do stwierdzenia, że skarżący nie prowadził działalności opozycyjnej i nie podlegał represjom. Organ wydał decyzję odmowną z argumentacją, że ogólne oświadczenia świadków nie zawierają opisu działalności skarżącego i dlatego nie ma podstaw do uznania, że wnioskodawca spełnia kryteria określone w ustawie. Organ przyjął również, że z wyjaśnień świadków nie wynika, aby skarżący łącznie przez okres co najmniej 12 miesięcy w ramach zorganizowanych struktur lub we współpracy z nimi prowadził działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka. Skarżący zaś konsekwentnie wywodził, że brał aktywny udział w działalności opozycyjnej przez wiele lat. W jego ocenie, wyjaśnienia R. P. z dnia [...] listopada 2018 r. zawierają szerszy opis działalności antykomunistycznej skarżącego. W tej sytuacji dodatkowe w tej sprawie oświadczenie S. S. z dnia [...] listopada 2018 r. – złożone już po wniesieniu skargi sądowej, podobnie zresztą jak i nowe oświadczenie R. P. – powinno być przedmiotem wnikliwej analizy organu, przy ponownym rozpatrywaniu niniejszej sprawy. Z tych wszystkich względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. O należnym wynagrodzeniu przysługującym profesjonalnemu pełnomocnikowi skarżącego Sąd orzekł na mocy art. 250 § 1 p.p.s.a. w związku z § 21 ust.1 pkt.1 lit. c/ oraz § 4 ust.3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U z 2016 r. poz. 1714). Jest to kwota 240 zł powiększona o podatek od towarów i usług wyliczony według 23 % stawki.