II SA/Lu 390/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Witold Falczyński (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz, Sędzia NSA Krystyna Sidor, Protokolant Referent Bartłomiej Maciak, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 27 stycznia 2015 r. sprawy ze skargi T. G. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji przyznającej zasiłek celowy. I. oddala skargę; II. przyznaje [...] M. R. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w wysokości 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) należnego podatku od towarów i usług. akt II SA/Lu 390/14 U Z A S A D N I E N I E Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] lutego 2014 r., Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze - na podstawie art. 59 w zw. z art. 58 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postepowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm., dalej jako "k.p.a.") - odmówiło T. G. przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Prezydenta [...] z dnia [...] listopada 2013 r., nr [...] i jednocześnie - na podstawie art. 134 w zw. z art. 129 § 2 k.p.a. - stwierdziło uchybienie terminu do wniesienia odwołania od tej decyzji. W uzasadnieniu Kolegium wyjaśniło, że powołaną wyżej decyzją z dnia [...] listopada 2013 r. Kierownik F. N. 3 Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w L. – działając z upoważnienia Prezydenta [...] – przyznał T. G. specjalny zasiłek celowy na dofinansowanie do zwrotu zakupu okularów z powodu długotrwałej lub ciężkiej choroby w miesiącu październiku 2013 r. w kwocie [...]zł. Decyzję tę w imieniu T. G. odebrał w dniu 19 listopada 2013 r. D. G., legitymujący się pełnomocnictwem pocztowym nr [...]. Termin do wniesienia odwołania upływał zatem w dniu 3 stycznia 2014 r. W dniu 7 stycznia 2014 r. T. G. złożyła za pośrednictwem organu I instancji odwołanie od powyższej decyzji, datowane na dzień 3 stycznia 2014 r., wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego wniesienia. Wniosek ten umotywowała chorobą poświadczoną zaświadczeniem lekarza sądowego, "zwalniającym" do dnia 1 stycznia 2014 r. Rozpatrując przedmiotowy wniosek Kolegium stwierdziło, iż brak jest podstaw by uznać, że termin do wniesienia przez T. G. odwołania od decyzji organu I instancji został przez nią uchybiony bez jej winy. Organ II instancji wskazał, że przedłożone przez odwołującą zaświadczenie lekarskie z dnia 2 grudnia 2013 r., nr [...] dotyczy tylko 2 dni, w których biegł termin do wniesienia odwołania (od 2 do 3 grudnia 2013 r.), a nie całego okresu do wniesienia odwołania, czyli od 19 listopada 2013 r. do 3 grudnia 2013 r. Ponadto Kolegium wyraziło pogląd, iż stwierdzenie przez lekarza choroby nie obliguje organów administracji do uwzględnienia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Podstawę przywrócenia terminu może bowiem stanowić jedynie taka choroba strony, która wymaga leżenia w łóżku, przy jednoczesnej niemożności wyręczenia strony przez inną osobę (członka rodziny czy sąsiada) w dokonaniu czynności procesowej (organ powołał się przy tym na wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 8 marca 2012 r., sygn. akt III SA/Wr 680/11). W tym kontekście organ odwoławczy zwrócił uwagę, że już ze zwrotnego potwierdzenia odbioru zaskarżonej decyzji wynika, iż T. G. ustanowiła osobę uprawnioną do odbioru korespondencji. Osoba, która odbiera korespondencje, ma natomiast także możliwość nadania jej w placówce pocztowej. Organ uznał zatem, że nawet w okresie, którego dotyczyło zaświadczenie lekarskie, stan strony pozwalał jej na wniesienie odwołania. Z akt sprawy wynika bowiem, że w dniach 2 grudnia 2013 r., 5 grudnia 2013 r. i 20 grudnia 2013 r. strona kierowała do organu I instancji pisemne podania i wnioski. Skoro zaś strona w trakcie choroby była w stanie pisać i doręczać podania, to tym bardziej stan zdrowia pozwalał jej na sporządzenie i doręczenie, bądź nadanie (osobiście, czy przy pomocy osoby trzeciej) odwołania. T. G. wniosła do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w L. skargę na powyższe postanowienie, którą następnie pismem procesowym z dnia 12 stycznia 2013 r. uzupełnił ustanowiony dla skarżącej z urzędu pełnomocnik. Wyjaśnił on, iż skarżąca odkładała sporządzenie odwołania "z dnia na dzień" z powodu wieku, stanu zdrowia i częstych wizyt lekarskich. Przesyłkę można jednak nadać zawsze do końca ostatniego dnia terminu, do godziny 24:00. Z powodu nagłej choroby strona nie była natomiast w stanie sporządzić odwołania, a D. G. akurat wyjechał i o chorobie dowiedział się dopiero po przyjeździe. Oprócz niego T. G. nie miała natomiast innych osób, którymi mogłaby się posłużyć w celu sporządzenia i nadania odwołania. W przypadku odwołującej jej nagła choroba okazała się zatem przeszkodą niezależną od niej, nie do przezwyciężenia, nie pozwalającą na wyręczenie się inną osobą w celu zadbania o jej interes prawny (sporządzenie i nadanie odwołania), dlatego też – w ocenie pełnomocnika strony – stanowi wystarczającą przesłankę przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Jak wynika z treści art. 127 § 1 oraz art. 129 § 2 k.p.a. od decyzji wydanej w pierwszej instancji służy stronie odwołanie, które wnosi się wnosi się w terminie czternastu dni od dnia doręczenia decyzji stronie, a gdy decyzja została ogłoszona ustnie - od dnia jej ogłoszenia stronie. Zachowanie ustawowego terminu jest zatem jednym z warunków skuteczności wniesienia odwołania. Art. 58 k.p.a. przewiduje jednak możliwość przywrócenia terminu, w tym terminu do wniesienia odwołania. Przepis ten stanowi bowiem, że w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy (§ 1). Prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin (§ 2). Organ administracji publicznej jest zatem obowiązany przywrócić termin, gdy zostaną spełnione łącznie następujące przesłanki: a) uchybienie terminowi nastąpiło bez winy zainteresowanego i brak winy zostanie uprawdopodobniony, b) zainteresowany złożył wniosek o przywrócenie terminu w ciągu siedmiu dni od ustania przyczyny uchybienia terminowi, c) zainteresowany dopełnił czynności, dla której określony był termin, jednocześnie ze złożeniem wniosku o przywrócenie terminu (zob. M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, 4. Wydanie, Warszawa 2011, str. 411). Podkreślić przy tym należy, że w przypadku wniosku, którego przedmiotem jest przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, organem właściwym do jego rozpatrzenia jest – jak wynika z art. 59 § 2 k.p.a. - organ właściwy do rozpatrzenia odwołania, który wydaje w tym zakresie ostateczne postanowienie. Art. 134 k.p.a. przewiduje z kolei, iż organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Postanowienie w tej sprawie również jest ostateczne. W niniejszej sprawie poza sporem pozostaje, że decyzja organu I instancji z dnia [...] listopada 2013 r. została doręczona skarżącej w dniu 19 listopada 2013 r. W tej bowiem dacie korespondencję zawierającą przedmiotowe rozstrzygnięcie odebrał w imieniu T. G. jej syn D. G., legitymujący się pełnomocnictwem pocztowym o nr [...]. Skuteczność tego doręczenie nie budzi zastrzeżeń, albowiem możliwość udzielenia innej osobie takowego pełnomocnictwa pocztowego, obejmującego umocowanie do odbioru przesyłek lub przekazów pocztowych, wprost przewiduje art. 38 ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. Prawo pocztowe (Dz. U. z 2012 r., poz. 1529). W konsekwencji czternastodniowy termin do wniesienia przez T. G. odwołania od ww. decyzji – jak prawidłowo ustaliło Kolegium – upływał w dniu 3 grudnia 2013 r. Skarżąca przedmiotowe odwołanie złożyła natomiast dopiero w dniu 7 stycznia 2014 r., wnosząc jednocześnie o przywrócenie terminu do dokonania tej czynności. Przekonanie organu odwoławczego o braku podstaw do uwzględnienia tego wniosku oparte zostało na negatywnej ocenie spełnienia przez stronę warunku uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu, wynikającego z art. 58 § 1 k.p.a. W ocenie Sądu ocena dokonana przez Kolegium w tym zakresie jest prawidłowa, aczkolwiek nie sposób przychylić się do całości argumentacji przedstawionej w zaskarżonym postanowieniu. Przypomnieć należy, że skarżąca przedmiotowy wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania poparła zaświadczeniem lekarskim z dnia [...] grudnia 2013 r., nr [...]. Zaświadczenie to zostało sporządzone na druku zgodnym z załącznikiem nr [...] do rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 15 stycznia 2008 r. w sprawie wzoru zaświadczenia wystawianego przez lekarza sądowego oraz wzoru rejestru wystawionych zaświadczeń (Dz. U. Nr 14, poz. 86). Z jego treści wynikało natomiast, iż skarżąca, z powodu choroby, nie jest w stanie stawić na wezwanie Sadu Rejonowego Lublin-Zachód w L. do dnia 1 stycznia 2014 r. Tym samym uznać należy, iż objęty tym zaświadczeniem okres niedyspozycji skarżącej trwał od dnia 2 grudnia 2013 r. do dnia 1 stycznia 2014 r. Wbrew przekonaniu organu odwoławczego, dla oceny zasadności wniosku strony bez znaczenia pozostawała okoliczność, iż jedynie 2 ostatnie dni z czternastodniowego terminu do wniesienia odwołania od decyzji organu I instancji przypadały na okres wskazany w powyższym zaświadczeniu. Ustanowienie terminu czternastodniowego do wniesienia odwołania uprawnia bowiem stronę do podjęcia czynności w każdym dniu tego terminu, a odłożenie tej czynności nawet na ostatni dzień terminu jest jej uprawnieniem wynikającym z ustawy. Zatem okoliczność, iż strona planowała dokonanie czynności "w ostatniej chwili" w żadnym razie nie może stanowić podstawy do przyjęcia jej winy w uchybieniu terminu (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 6 grudnia 2007 r., sygn. akt VI SA/Wa 1006/07, LEX nr 445197). Sąd podziela jednak stanowisko Kolegium, iż złożone przez skarżącą zaświadczenie lekarskie nie uprawdopodabnia braku jej winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania. Wyjaśnić należy, że kryterium braku winy, jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu, wiąże się z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Przy ocenie winy należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy. O braku winy w niedopełnieniu obowiązku można mówić, gdy strona nie mogła dopełnić obowiązku z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia, której nie mogła usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Sam fakt choroby, nawet poświadczony zaświadczeniem lekarskim, nie jest zatem wystarczający dla uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu. W przypadku, gdy wnioskodawca wskazuje chorobę, jako przyczynę uchybienia terminu, koniecznym jest również wykazanie, iż rodzaj choroby uniemożliwiał dokonanie czynności oraz, że nie istniała możliwość skorzystania z pomocy innych osób w jej dokonaniu. Ocena, czy uprawdopodobniony został brak winy w uchybieniu terminu nie ogranicza się bowiem do ustalenia, czy twierdzenia wnioskodawcy o chorobie są wiarygodne, ale należy również uwzględnić na przykład to, czy wskazana przyczyna uchybienia terminowi stanowi przeszkodę niemożliwą do przezwyciężenia i czy zainteresowany wskazał należytą staranność w podjęciu działań mogących zapobiec uchybieniu terminu przykładowo poprzez wyręczenie się inną osobą (por. wyroki NSA: dnia 31 stycznia 2012 r., sygn. akt II OSK 2175/10, LEX nr 1138097 i z dnia 31 marca 2012 r., sygn. akt II GSK 278/11, LEX nr 1137932, a także wyroki wojewódzkich sądów administracyjnych, w tym: wyrok WSA w Krakowie z 24 września 2010 r., sygn. akt I SA/Kr 890/10, LEX nr 660709; wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 25 czerwca 2014 r., sygn. akt II SA/Rz 459/14, LEX nr 1485898 oraz wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 28 czerwca 2011 r., sygn. akt II SA/Wr 295/11, LEX nr 994068). Sąd w pełni podziela przekonanie organu odwoławczego, iż w świetle zgromadzonego w niniejszej sprawie materiału dowodowego nie sposób przyjąć, by skarżąca – nawet w okresie swojej niedyspozycji zdrowotnej objętym przedłożonym zaświadczeniem lekarskim – nie była w stanie (samodzielnie lub przy pomocy innych osób) dokonać czynności procesowej w postaci złożenia odwołania od decyzji pierwszoinstancyjnej z dnia [...] listopada 2014 r. Założeniu takiemu przeczy chociażby okoliczność, iż skarżąca w dniu 2 grudnia 2014 r., a więc już w dacie wydania powoływanego zaświadczenia lekarskiego, będącej jednocześnie przedostatnim dniem uchybionego terminu, złożyła do organu I instancji samodzielnie sporządzone podanie z tego samego dnia, w którym zwróciła się o udzielenie pomocy z przeznaczeniem na zakup węgla (k. 116 akt. adm. I inst.). Skoro zaś w tym dniu skarżąca była w stanie samodzielnie sporządzić i złożyć w Miejskim Ośrodku Pomocy Rodzinie w L. takie pismo, nie sposób przyjąć, by jej stan zdrowia uniemożliwił jej wówczas sporządzenie i wniesienie również odwołania od decyzji. Czynność ta nie wymagałyby bowiem od skarżącej większego nakładu sił, niż w przypadku powołanego pisma, skoro w świetle art. 128 k.p.a. wymogi formalne odwołania nie wykraczają poza wymogi formalne każdego innego podania i odwołanie nie wymaga szczegółowego uzasadnienia, a wystarczy jedynie, jeżeli z jego treści wynika, że strona nie jest zadowolona z wydanej decyzji. W aktach sprawy znajduje się ponadto inne podanie skarżącej, oznaczone datą 20 grudnia 2013 r. i w tym dniu złożone do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. (k. 129 akt adm. I inst.). W jego treści T. G. wskazała natomiast, że w dniu 19 grudnia 2013 r. samodzielnie pojechała do "Sądu i DDz (Domu Dziecka) w [...]". Przypomnieć należy, że dzień 19 grudnia 2013 r. przypadał jeszcze w okresie niedyspozycji skarżącej ustalonym w zaświadczeniu lekarskim z dnia 2 grudnia 2013 r. Treść powyższego podania dodatkowo zatem potwierdza stanowisko, iż choroba skarżącej nie stanowiła przeszkody realnie uniemożliwiającej jej podjęcie czynności procesowej, skoro w czasie jej trwania była ona w stanie odbyć podróż do innego miasta i załatwiać tam urzędowe sprawy. Gdyby zaś uznać, że choroba skarżącej jedynie w swych początkowych dniach uniemożliwiała jej wniesienie odwołania, natomiast stan ten ustał przed dniem 19 grudnia 2013 r., to okoliczność ta zaprzeczałaby spełnieniu przez skarżącą innej przesłanki przywrócenia terminu tj. zachowania siedmiodniowego terminu do złożenia wniosku w tym przedmiocie, biegnącego od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu (art. 58 par. 2 k.p.a.). Przy takim założeniu należałoby bowiem uznać, że przyczyna uchybienia przez skarżącą terminu do wniesienia odwołania ustała już w dniu 19 grudnia 2013 r., a nie dopiero w dniu 1 stycznia 2014 r. tj. w dacie wskazanej w przedłożonym zaświadczeniu lekarskim, jako data, po której strona będzie już w stanie stawić się na wezwanie Sądu Rejonowego w L. . Wniosek o przywrócenie terminu strona złożył natomiast dopiero w dniu 7 stycznia 2015 r. Zasadnie zatem organ odwoławczy uznał, iż nie zachodzą przesłanki do przywrócenia skarżącej terminu do wniesienia odwołania i oddalił jej wniosek w tym przedmiocie. Skoro zaś strona bezspornie złożyła odwołanie po terminie, a organ nie przywrócił terminu do jego wniesienia, Kolegium zasadnie dodatkowo stwierdziło uchybienie terminu do wniesienia odwołania, zgodnie z dyspozycją art. 134 k.p.a. Wyjaśnić należy, ze wydanie postanowienia w tym trybie jest obowiązkiem organu odwoławczego w każdym przypadku, gdy takie uchybienie ma miejsce. W ocenie Sądu powyższego przepisu nie narusza natomiast w sposób istotny fakt jednoczesnej odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania i stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania. Skład orzekający w niniejszej sprawie przychyla się bowiem do stanowiska wyrażonego w wyrokach NSA: z dnia 27 marca 2014 r., sygn. akt II FSK 1015/12, a dnia 6 czerwca 2014 r. sygn. akt I FSK 715/13, a dnia 20 grudnia 2012 r., sygn. akt I FSK 78/12, a także w wyroku WSA w Warszawie z dnia 13 sierpnia 2014 r., sygn. akt I SA/Wa 3035/13 oraz w wyroku WSA w Bydgoszczy z dnia 11 lutego 2014 r., sygn. akt II SA/Bd 1315/13 (dostępne w CBOSA), według którego w sytuacji, gdy w sprawie bezsporne jest, iż termin do wniesienia odwołania nie został zachowany i nie doszło do jego przywrócenia (na skutek rozpatrzenia w pierwszej kolejności wniosku strony o przywrócenie uchybionego terminu), organ miał obowiązek orzec na zasadzie art. 134 k.p.a. nawet bezpośrednio po wydaniu wspomnianego postanowienia o odmowie przywrócenia uchybionego terminu. Z tych wszystkich względów Sąd, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm.), orzekł jak w pkt I sentencji wyroku. Orzeczenie o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, zawarte w pkt II sentencji, znajduje natomiast uzasadnienie w art. 250 powołanej wyżej ustawy oraz § 15 pkt 1 w zw. z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. "c" i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu. (t.j. Dz. U. z 2013 r. poz. 490).