II SA/Lu 392/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Dudek (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz,, Sędzia NSA Krystyna Sidor, Protokolant Referent Julia Polak, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 24 września 2009 r. sprawy ze skargi D. M. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Burmistrza Miasta z dnia [...] r. Nr [...]. Decyzją z dnia 19 lutego 2009 r., nr [...], wydaną z upoważnienia Burmistrza O. na podstawie art. 39 ust. 1 i ust. 2, art. 2 ust. 1 i art. 8 ust. 1 w związku z art. 9 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2004 r. Nr 64, poz. 593 ze zm.), § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. Nr 153, poz. 950, odmówiono D. G. przyznania zasiłku celowego na sfinansowanie badań lekarza medycyny pracy. Po rozpatrzeniu odwołania D. G., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L., decyzją z dnia 15 kwietnia 2009 r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Kolegium wskazało, iż decyzja organu I instancji, odmawiająca przyznania odwołującemu się zasiłku celowego na sfinansowanie badań lekarza medycyny pracy jest zgodna zarówno z przepisami prawa materialnego, jak też formalnego, zaś D. G. powinien dążyć do przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej poprzez wykorzystanie własnych możliwości, do których należy zarejestrowanie się w powiatowym urzędzie pracy. W ocenie Kolegium, sfinansowanie badań lekarza medycyny pracy nie należy do niezbędnych potrzeb odwołującego się, tym bardziej, że ich przeprowadzenie nie wiązało się w tym wypadku z podjęciem zatrudnienia. Ponadto organ II instancji zwrócił uwagę, iż bezpłatne przeprowadzenie takich badań stanowi uprawnienie osób wpisanych na listę bezrobotnych w powiatowym urzędzie pracy, z której D. G. został wykreślony na swój wniosek. W skardze na powyższą decyzję D. G. wniósł o jej uchylenie z uwagi na naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie przez organ I instancji. Skarżący wskazał, iż w związku z uczestnictwem w wymienionych przez niego szkoleniach został zobowiązany do bycia osobą bezrobotną nie zarejestrowaną w powiatowym urzędzie pracy. Ponadto, jego zdaniem, Kolegium przy wydaniu zaskarżonej decyzji pokierowało się sugestywną opinią pracownika socjalnego, który celowo utrudnia skarżącemu podnoszenie kwalifikacji. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Ponadto Kolegium wskazało, iż zarzut skarżącego, jakoby pracownik socjalny utrudniał mu podnoszenie kwalifikacji zawodowych jest z punktu widzenia logiki całkowicie bezzasadny. Z kolei twierdzenie skarżącego, iż niezbędnym warunkiem uczestnictwa w wymienionych przez niego w skardze szkoleniach było wyrejestrowanie się z powiatowego urzędu pracy, organ II instancji uznał za mało prawdopodobny. W piśmie z dnia 21 września 2009 r. uzupełniającym zarzuty skargi, skarżący zarzucił organom naruszenie wyrażonej w art. 7 k.p.a. zasady praworządności. Ponadto podniósł, iż organy pomocy społecznej, poprzez nieudzielenie informacji co do przysługujących mu uprawnień, postąpiły wbrew zasadzie pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa (art. 8 k.p.a.) oraz zasadzie informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania (art. 9 k.p.a.). Skarżący wskazał również, że organy obu instancji w niniejszej sprawie nie umożliwiły mu wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych przez niego żądań, naruszając tym samym zasadę czynnego udziału strony w postępowaniu wyrażoną w art. 10 § 1 k.p.a., którą konkretyzują normy art. 79 k.p.a. i art. 81 k.p.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna i zasługuje na uwzględnienie. W niniejszej sprawie Sąd podzielił stanowisko skarżącego, iż organy administracji obu instancji dopuściły się naruszenia wyrażonej w art. 10 § 1 k.p.a. zasady czynnego udziału strony w postępowaniu. W myśl cytowanego przepisu, organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Odstąpienie od tej zasady możliwe jest tylko wówczas, gdy załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną (art. 10 § 2 k.p.a.), a przyczyny odstąpienia organ powinien utrwalić w formie adnotacji w aktach sprawy (art. 10 § 3 k.p.a.). Jednym z aspektów realizacji zasady ogólnej czynnego udziału strony w postępowaniu jest stworzenie przez organ administracji publicznej przesłanek realizacji przez stronę prawa do wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów. Wyznaczenie stronie odpowiedniego terminu do zapoznania się i wypowiedzenia w sprawie zebranego materiału dowodowego ma istotne znaczenie również z punktu widzenia zasady prawdy materialnej, gdyż okoliczność faktyczna - stosownie do art. 81 k.p.a. - może być uznana za udowodnioną, jeżeli strona miała możność wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów. Kategoryczne sformułowanie cytowanego przepisu nie pozostawia wątpliwości, że zachowanie określonych w nim wymagań, niezależnie od wagi i treści przeprowadzonego dowodu, jest bezwzględnym obowiązkiem organu administracji, którego niewykonanie stanowi naruszenie przepisów o postępowaniu administracyjnym, mające istotny wpływ na wynik sprawy. Realizacja zasady czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym powinna być udokumentowana w aktach sprawy poprzez potwierdzenie, iż strona została pouczona o prawie zajęcia stanowiska wobec całości dowodów i żądań zawartych w aktach, a także poprzez zamieszczenie oświadczenia strony co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Zapewnienie stronie możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań miało szczególnie doniosłe znaczenie na tle okoliczności niniejszej sprawy, gdyż organy administracji, rozstrzygając w przedmiocie wniosku skarżącego o zasiłek celowy na sfinansowanie badań lekarza medycyny pracy, działały w oparciu o uznanie administracyjne. Działanie takie polega na przyznaniu administracji możliwości wyboru różnych równowartościowych rozwiązań dla urzeczywistnienia stanu prawnego w sytuacji, gdy norma prawna nie determinuje w sposób jednoznaczny skutku prawnego, lecz pozostawia w sposób wyraźny dokonanie takiego wyboru organowi administracji. Skutkuje to tym, iż organ administracji rozstrzyga daną sprawę przy zaistnieniu ustawowo określonych przesłanek, mając pewien zakres swobody w kształtowaniu treści wydanego przez siebie rozstrzygnięcia. W konsekwencji powyższego, w sprawach rozstrzyganych w oparciu o uznanie administracyjne, w których organ nie jest ściśle związany przepisami prawa, czynności procesowe strony podejmowane zarówno w trakcie, jak i po zakończeniu postępowania dowodowego, mogą w sposób istotny wpływać na wynik sprawy. Odnosząc powyższe uwagi do realiów rozpoznawanej sprawy, stwierdzić należy, że organy administracji publicznej naruszyły wskazane wyżej ogólne zasady postępowania administracyjnego. W aktach sprawy brak jest dowodów na to, iż skarżący D. G. miał zapewniony czynny udział w postępowaniu administracyjnym zarówno przed organem I, jak i II instancji. W szczególności brak jest dokumentów świadczących o tym, iż organy umożliwiły mu zapoznanie się z zebranym materiałem dowodowym oraz - stosownie do art. 81 k.p.a. – wypowiedzenie się co do przeprowadzonych dowodów. Uchybienie to jest o tyle istotne, że w aktach sprawy, oprócz kwestionariusza wywiadu środowiskowego, z którego treścią skarżący zapoznał się tuż po jego sporządzeniu, znajduje się korespondencja pomiędzy organem pomocy społecznej a powiatowym urzędem pracy (k. 32 i k. 49 akt organu I instancji) oraz szereg pism dotyczących przebiegu rozmów telefonicznych przedstawicieli tego organu ze skarżącym (k. 34, k. 36, k. 50, k. 56, k. 58, k. 60 akt organu I instancji). Reasumując, rozpoznanie przez organy opieki społecznej niniejszej sprawy w oparciu o określone w prawie materialnym kryteria przedmiotowe, z pominięciem gwarantowanych ustawowo praw podmiotowych skarżącego, do którego skierowane zostały władcze, oparte na uznaniu administracyjnym rozstrzygnięcia tych organów, pozostaje w sprzeczności z podstawową zasadą postępowania administracyjnego, wyrażoną w art. 10 § 1 k.p.a. Jednocześnie w sprawie nie wystąpiły przesłanki z art. 10 § 2 k.p.a., które uzasadniałyby odstąpienie od tej zasady. Wskazane uchybienie proceduralne dało Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu podstawę do uchylenia decyzji organów I i II instancji w całości na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. Ponownie rozpatrując sprawę, organ I instancji zapewni skarżącemu czynny udział w postępowaniu w szczególności poprzez umożliwienie mu zapoznania się ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym oraz wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, co w rezultacie pozwoli na wydanie rozstrzygnięcia przy zastosowaniu właściwych przepisów prawa materialnego. Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie orzekł jak w sentencji.